Cải cách thủ tục không phải nới lỏng an toàn
Hậu kiểm phòng cháy, chữa cháy (PCCC) là cơ chế trong đó cơ quan nhà nước tăng cường kiểm tra, giám sát sau khi công trình hoặc phương tiện được đưa vào khai thác, thay vì dựa chủ yếu vào một bước kiểm tra hành chính trước đó. Thông điệp của hướng đi này khá rõ: giảm giấy tờ không đồng nghĩa giảm chuẩn an toàn, mà chuyển phần trách nhiệm lớn hơn sang người trực tiếp đầu tư và vận hành. Ngày 26/10/2026, Bộ trưởng Bộ Công an trình Quốc hội dự án luật sửa đổi, bổ sung các quy định về quản lý, sử dụng vũ khí và về PCCC, cứu nạn, cứu hộ. Dự thảo đề xuất sửa đổi 12 điều của luật hiện hành, tập trung đơn giản hóa thủ tục, phân cấp, phân quyền và đổi mới cách quản lý. Đây là phản ứng cần thiết trước yêu cầu tạo thuận lợi cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh; nhưng cải cách chỉ có ý nghĩa nếu năng lực giám sát sau đó theo kịp.
Ít bước chờ hơn, nhưng tự chịu trách nhiệm nhiều hơn
Một thay đổi cụ thể là đề xuất bỏ thủ tục kiểm tra công tác nghiệm thu về PCCC; thủ tục này đã được bãi bỏ từ ngày 01/7/2026. Dự thảo cũng đề xuất bỏ cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường đối với phương tiện PCCC, cứu nạn, cứu hộ và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy. Thay vào đó, việc quản lý sản phẩm gắn với quy định về chất lượng hàng hóa. Với người dân và doanh nghiệp, giảm đầu mối và thời gian chờ có thể giúp công trình, hoạt động kinh doanh bớt vướng thủ tục PCCC. Nhưng đổi lại, chủ đầu tư, chủ sở hữu, người đứng đầu cơ sở và chủ phương tiện phải chủ động kiểm tra, tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn và chỉ đưa công trình vào sử dụng sau khi đáp ứng yêu cầu nghiệm thu. Sau nghiệm thu, họ còn phải khai báo, cập nhật dữ liệu PCCC và cứu nạn, cứu hộ, đồng thời thực hiện truyền tin báo cháy hoặc thông báo theo quy định.
Hậu kiểm phải nhắm đúng nơi rủi ro cao
Hậu kiểm PCCC chỉ thay thế được tiền kiểm nếu hoạt động kiểm tra đủ kịp thời và tập trung đúng nguy cơ. Theo định hướng, cơ quan quản lý sẽ kết hợp kiểm tra định kỳ với việc rà soát chấp hành quy định về thẩm định thiết kế và nghiệm thu; trọng tâm cần dành cho cơ sở có nguy cơ cháy, nổ cao, công trình đang thi công, cơ sở sản xuất, kinh doanh và địa điểm tập trung đông người. Đây là điểm quyết định chất lượng cải cách. Nếu hậu kiểm diễn ra thưa thớt hoặc xử lý chậm, việc cắt thủ tục có thể tạo khoảng trống giám sát. Ngược lại, kiểm tra dựa trên rủi ro, cùng dữ liệu được cập nhật và thông tin báo cháy được truyền theo quy định, có thể giúp cơ quan chức năng phát hiện vi phạm trong giai đoạn công trình đang hoạt động. Với chủ cơ sở, không bảo đảm an toàn có thể dẫn đến xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự, tùy tính chất, mức độ và hậu quả.
Chế tài cần đủ sức khiến vi phạm phải chấm dứt
Cắt thủ tục mà không tăng sức răn đe sẽ khiến phần trách nhiệm mới khó thực thi. Thực tế được nêu trong nguồn là một số tổ chức, cá nhân chấp nhận nộp phạt thay vì khắc phục, bởi mức phạt hiện hành có thể thấp hơn chi phí đầu tư hệ thống an toàn. Vì vậy, đề xuất trong dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi nâng mức phạt tiền tối đa trong lĩnh vực PCCC và cứu nạn, cứu hộ từ 50 triệu đồng lên 200 triệu đồng là hướng đi đáng chú ý. Dự thảo còn đề xuất biện pháp cưỡng chế như ngừng cung cấp điện, nước, niêm phong trụ sở hoặc cắt internet đối với trường hợp bị đình chỉ có thời hạn. Những công cụ này nhắm vào tình trạng vi phạm kéo dài, không chỉ tăng mức phạt trên giấy. Kết luận cần giữ vững là: thủ tục gọn hơn chỉ có lợi khi đi kèm trách nhiệm tự bảo đảm an toàn rõ ràng, hậu kiểm có trọng điểm và xử phạt vi phạm PCCC đủ mạnh để không ai xem tiền phạt như một khoản chi phí duy trì hoạt động.
