Cải cách thủ tục phải đi cùng trách nhiệm an toàn
Cải cách thủ tục PCCC là việc đơn giản hóa các bước hành chính và đổi mới cách quản lý, đồng thời vẫn giữ nguyên yêu cầu an toàn, bằng cách chuyển một phần trọng tâm từ kiểm tra trước sang giám sát sau. Đây là hướng đi đáng ủng hộ nếu giảm được chờ đợi mà không biến an toàn thành việc tự khai, tự chịu mà thiếu kiểm chứng.
Ngày 26/10/2026, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Công an trình bày tờ trình về dự án sửa đổi một số điều của Luật Quản lý, sử dụng vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ cùng Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Riêng lĩnh vực PCCC và CNCH, dự thảo đề xuất sửa đổi, bổ sung 12 điều, tập trung cắt giảm thủ tục, đổi mới phương thức quản lý và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.
Bối cảnh là yêu cầu giảm thời gian, chi phí và nguồn lực làm thủ tục, đồng thời tạo môi trường thuận lợi hơn cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh. Nhưng lợi ích của cải cách chỉ bền vững khi quy chuẩn kỹ thuật, thẩm định thiết kế và nghĩa vụ bảo đảm an toàn vẫn được thực hiện đầy đủ.
Bỏ một bước tiền kiểm, không bỏ điều kiện nghiệm thu
Điểm thay đổi dễ nhận thấy nhất là đề xuất bãi bỏ thủ tục cơ quan chức năng kiểm tra công tác nghiệm thu PCCC trước khi công trình được đưa vào sử dụng. Thủ tục này đã được bãi bỏ từ ngày 01/7/2026 theo quy định được nêu trong nguồn, trong khi dự thảo tiếp tục hoàn thiện cơ chế trách nhiệm và giám sát. Vì vậy, không nên hiểu việc bỏ một lần kiểm tra hành chính là được phép bỏ qua nghiệm thu.
Theo hướng đề xuất, chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình và chủ phương tiện tự tổ chức nghiệm thu, bảo đảm đúng thiết kế đã được thẩm định và tuân thủ quy chuẩn kỹ thuật; kết quả phải được khai báo, cập nhật trên cơ sở dữ liệu PCCC theo quy định. Công trình, hạng mục hoặc phương tiện chỉ được đưa vào khai thác khi đã nghiệm thu và đáp ứng yêu cầu pháp luật. Đây là ranh giới quan trọng: quyền chủ động lớn hơn phải đi cùng hồ sơ, quy trình và trách nhiệm rõ ràng hơn.
Dự thảo còn đề xuất bỏ thủ tục cấp phép trước khi lưu thông trên thị trường đối với phương tiện PCCC, CNCH và vật liệu, cấu kiện ngăn cháy, chống cháy; việc quản lý chuyển sang khuôn khổ pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Cách làm này có thể gỡ vướng cho sản xuất, kinh doanh, nhưng đòi hỏi trách nhiệm về chất lượng phải được thực thi nghiêm.
Hậu kiểm phòng cháy là phép thử của cơ chế mới
Hậu kiểm phòng cháy không phải là giảm quản lý, mà là chuyển thời điểm và cách thức giám sát. Cơ quan chức năng dự kiến tăng cường kiểm tra sau khi công trình, phương tiện đi vào hoạt động, kết hợp kiểm tra định kỳ tại cơ sở với việc rà soát tuân thủ quy định nghiệm thu. Làm tốt, cách tiếp cận này tập trung nguồn lực vào nguy cơ thực tế; làm kém, vi phạm có thể chỉ bị phát hiện sau khi rủi ro đã tích tụ.
Trách nhiệm vì thế dịch chuyển rõ hơn về chủ đầu tư, chủ sở hữu, người đứng đầu cơ sở và các tổ chức, cá nhân liên quan. Đưa công trình vào sử dụng khi chưa đáp ứng yêu cầu có thể dẫn đến xử phạt hành chính hoặc xử lý hình sự tùy tính chất, mức độ và hậu quả. Cải cách sẽ mất ý nghĩa nếu hậu kiểm không đủ năng lực phát hiện sai phạm, hoặc chế tài không được áp dụng nhất quán.
Do đó, hậu kiểm phải dựa trên dữ liệu cập nhật, kiểm tra có trọng tâm và trách nhiệm giải trình cụ thể. Người dân, doanh nghiệp cần biết rõ tiêu chuẩn phải đáp ứng, thời điểm khai báo và hệ quả khi vi phạm. Giảm số lần phải xin xác nhận chỉ có ý nghĩa khi thay bằng một hệ thống giám sát minh bạch, có thể dự đoán và đủ sức bảo vệ an toàn.
Phân cấp quản lý PCCC cần lấy người dân làm trung tâm
Phân cấp quản lý PCCC được kỳ vọng giúp thủ tục gần cơ sở hơn, giảm thời gian và chi phí cho người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, phân quyền chỉ tạo thuận lợi khi trách nhiệm giữa các cấp rõ ràng, hướng dẫn thống nhất và người thực hiện không phải tự dò tìm cách hiểu quy định. Cắt bước hành chính mà làm tăng sự bất định sẽ không phải là cải cách thực chất.
Dự thảo đặt mục tiêu lấy cơ sở và người dân làm trung tâm, tăng ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong giải quyết thủ tục và quản lý địa bàn. Điều đó cần được thể hiện bằng quy trình dễ tiếp cận, dữ liệu khai báo dùng được và hướng dẫn đủ rõ để cơ sở tự tuân thủ. Người dân, doanh nghiệp cũng được khuyến khích góp ý để quy định hoàn thiện sát thực tiễn, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp.
Kết luận, luật PCCC sửa đổi có hướng đi hợp lý: bớt tiền kiểm, tăng hậu kiểm và phân định trách nhiệm rõ hơn. Nhưng thành công không đo bằng số thủ tục bị xóa, mà bằng việc người dân, doanh nghiệp tuân thủ thuận lợi hơn trong khi công trình vẫn an toàn. Cơ quan quản lý cần giám sát hiệu quả; chủ thể sử dụng công trình phải chủ động bảo đảm điều kiện PCCC. Hai vế ấy phải đi cùng nhau.
