Hai công trình, một mục tiêu: bẻ cong lại bản đồ luồng hàng
Cầu biên giới Lào Cai, hầm Hoàng Liên Ô Quy Hồ và chuỗi nâng cấp hạ tầng tại cửa khẩu Hữu Nghị là những dự án hạ tầng xuyên biên giới và xuyên núi đang cùng nhau tái cấu trúc mạng lưới giao thông, rút ngắn thời gian vận chuyển và thay đổi cách thương mại Việt Trung vận hành trong toàn vùng trung du và miền núi phía Bắc. Những gì đang diễn ra không chỉ là xây thêm vài tuyến đường mà là tạo ra trục mới cho logistics, du lịch và luồng vốn đầu tư, với trọng tâm là các hành lang kết nối Lào Cai – Lai Châu – Lạng Sơn với các trung tâm công nghiệp phía Nam biên giới.
Tại Lào Cai, dự án cầu biên giới qua sông Hồng nối khu vực cửa khẩu Bản Vược với Bá Sái (Trung Quốc) được khởi công ngày 31.3.2025 và được xác định là công trình giao thông quan trọng để tăng năng lực thông quan, thúc đẩy giao thương biên giới. Trong khi đó, tuyến hầm Hoàng Liên xuyên đèo Ô Quy Hồ đang được khoan mở, còn ở Lạng Sơn, cao tốc Hữu Nghị – Chi Lăng và việc cửa khẩu Hữu Nghị nâng cấp hạ tầng nội bộ được định vị là cú “giải nút cổ chai” cho hành lang xuất nhập khẩu vốn đã duy trì nhịp độ cao.
Cầu biên giới Lào Cai: cửa mới vào Vân Nam và thị trường sâu nội địa Trung Quốc
Dự án cầu biên giới Lào Cai đang bước vào giai đoạn thi công nước rút với không khí công trường đặc biệt khẩn trương: các mũi thi công triển khai đồng loạt, hàng chục kỹ sư và công nhân làm việc liên tục theo 3 ca, 4 kíp để tranh thủ thời tiết thuận lợi. Phần xây dựng cầu sử dụng kinh phí 288 tỉ đồng từ ngân sách Trung ương và tỉnh, cho thấy mức ưu tiên không nhỏ dành cho tuyến kết nối này. Cầu chính vượt sông Hồng được thiết kế kiểu dây văng tháp thấp, mặt cầu rộng 35,3m, dầm bê tông cốt thép dự ứng lực thi công bằng phương pháp đúc hẫng kết hợp dây văng, với trụ tháp cao 20m.
Đến nay, giá trị thực hiện đã đạt khoảng 60% khối lượng công trình. Phần dưới như mố M2 và trụ T8, T9 đã hoàn thành, trong khi phần kết cấu phía trên đã xong các đốt K0 đến K4 của nhịp chính và dầm đúc dài 40m, chuẩn bị cho giai đoạn thi công các đốt dầm tiếp theo bằng xe đúc di động. Theo kế hoạch, phía Việt Nam sẽ hoàn thành toàn bộ hạng mục thuộc phạm vi đầu tư và bàn giao điều kiện kỹ thuật vào cuối tháng 11.2026 để phía Trung Quốc hợp long nhịp chính. Khi cầu hoàn thành, tuyến kết nối trực tiếp giữa Lào Cai và tỉnh Vân Nam sẽ bổ sung thêm cửa cho luồng thương mại Việt Trung, mở rộng không gian vận tải, xuất nhập khẩu và tăng thêm sức cạnh tranh cho khu vực cửa khẩu Bản Vược.
Hầm Hoàng Liên Ô Quy Hồ: phá thế “điểm đen” để mở hành lang Sa Pa – Lai Châu
Trên tuyến quốc lộ 4D, nơi đèo Ô Quy Hồ từng là nỗi ám ảnh của tài xế, những mũi khoan đầu tiên vào núi Hoàng Liên đã được hạ đặt, khai mở tuyến hầm đường bộ mới. Hầm Hoàng Liên được thiết kế kết hợp tiêu chuẩn Nhật Bản và Việt Nam, gồm hai ống hầm song song cách nhau 30m, dài 8,8km, với tổng mức đầu tư 3.300 tỉ đồng. Dự án kết nối phường Sa Pa (Lào Cai) với xã Bình Lư (Lai Châu), sử dụng nguồn vốn ngân sách Trung ương, ngân sách Lai Châu và các nguồn hợp pháp khác, cho thấy đây không phải một công trình đơn lẻ mà là chiến lược mở cửa một hành lang mới phía Tây Bắc.
Sau gần 5 tháng triển khai các hạng mục phụ trợ và hệ thống đường dẫn, nhà thầu mới đủ điều kiện khoan mở tuyến chính, cho thấy độ phức tạp của địa chất và yêu cầu kỹ thuật. Tuyến đường khi hoàn thành sẽ xóa bỏ “điểm đen” nguy hiểm trên cung đường qua đỉnh Ô Quy Hồ, đảm bảo an toàn giao thông và tạo hành lang giao thương thông suốt, an toàn giữa Sa Pa và Lai Châu. Quan trọng hơn, hầm Hoàng Liên mở thêm động lực cho logistics, du lịch và giao thương giữa Lai Châu với Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Hải Phòng, đồng thời tăng khả năng kết nối khu vực biên mậu qua cửa khẩu quốc tế Ma Lù Thàng – Kim Thủy Hà trên tuyến thương mại Việt Trung. Dự án được dự kiến hoàn thành vào năm 2027, trùng với giai đoạn nhiều công trình biên giới khác bước vào khai thác.
Cửa khẩu Hữu Nghị nâng cấp: tránh kịch bản “cao tốc thông, cửa khẩu tắc”
Trong bức tranh thương mại Việt Trung, Lạng Sơn không chỉ là điểm thông quan lớn mà còn là nơi dễ tổn thương trước cảnh ùn tắc kéo dài. Hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu tại đây đang diễn ra sôi động, với lưu lượng cao ngay cả khi hạ tầng chưa hoàn thiện. Trên nền đó, cao tốc Hữu Nghị – Chi Lăng dài 60km, tổng mức đầu tư 11.808 tỉ đồng, được triển khai để kết nối cửa khẩu Hữu Nghị với cao tốc Bắc Giang – Lạng Sơn và các nhánh dẫn tới Tân Thanh, Cốc Nam. Công trình đã hoàn thành khoảng 74,33% giá trị hợp đồng, nền đường đạt trên 97%, các hạng mục cọc khoan nhồi và đúc dầm cầu cũng đã xong.
Một khi tuyến cao tốc dẫn thẳng tới cửa khẩu, thời gian vận chuyển hàng hóa từ Hà Nội và các trung tâm công nghiệp phía Bắc tới biên giới sẽ rút ngắn đáng kể. Nhưng nếu cửa khẩu Hữu Nghị vẫn giữ hạ tầng cũ, kịch bản quen thuộc sẽ lặp lại: đường bên ngoài thông thoáng, phương tiện vẫn ùn ứ tại khu vực biên giới. Để tránh điều này, Ban Quản lý Khu kinh tế cửa khẩu đang nâng cấp và mở rộng tuyến đường nội bộ dài khoảng 733m từ Km1+106,19 đến Km1+838,85 – tuyến huyết mạch để điều tiết và phân luồng phương tiện xuất nhập khẩu giữa hai nước. Song song, Lạng Sơn mở rộng đường chuyên dụng hàng hóa ở khu vực mốc 1119–1120, từ 4 lên 6 làn ở giai đoạn đầu, hướng tới 14 làn và thí điểm mô hình cửa khẩu thông minh.
Từ hạ tầng đến sức bật thương mại Việt Trung
Điểm nổi bật của loạt dự án này là sự trùng khớp về thời điểm hoàn thành. Hầm Hoàng Liên dự kiến đưa vào sử dụng năm 2027, cầu biên giới Lào Cai phấn đấu hoàn thiện điều kiện hợp long và hoàn thành cuối 2026, còn cao tốc Hữu Nghị – Chi Lăng được đẩy nhanh để tạo trục cao tốc liên tục từ Hà Nội tới biên giới. Theo mục tiêu đề ra, đến năm 2027, năng lực thông quan tại khu vực Hữu Nghị dự kiến tăng từ khoảng 800 xe lên 2.000–2.500 xe mỗi ngày, và đến 2030 có thể đạt 3.000–3.500 xe mỗi ngày. Đây là những con số cho thấy hạ tầng không chỉ theo kịp mà còn đi trước nhu cầu thương mại.
Ý nghĩa sâu xa hơn của cầu biên giới Lào Cai, hầm Hoàng Liên Ô Quy Hồ và việc cửa khẩu Hữu Nghị nâng cấp nằm ở chỗ chúng tái phân bổ lợi thế giữa các hành lang thương mại Việt Trung. Thay vì dồn tải vào một vài cửa khẩu truyền thống, hệ thống hạ tầng mới giúp phân tán luồng hàng, giảm rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng khi một điểm bị tắc nghẽn. Nếu các địa phương tận dụng cơ hội để phát triển logistics, công nghiệp phụ trợ và dịch vụ biên mậu, ba trục Lào Cai – Lai Châu, Lạng Sơn – Hữu Nghị và hành lang Ma Lù Thàng – Kim Thủy Hà có thể trở thành “tam giác” mới của thương mại Việt Trung. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở chuyện thông tuyến, không cải cách thủ tục và quản trị, lợi thế hạ tầng rất dễ bị bào mòn bởi chính những hàng xe nối đuôi chờ thông quan.
