Đường hầm, cầu biên giới và cao tốc: Một chiến lược biên giới thống nhất
Hạ tầng biên giới mới giữa Việt Nam và Trung Quốc là tập hợp các dự án đường hầm Hoàng Liên, cầu biên giới Lào Cai và cao tốc kết nối cửa khẩu Hữu Nghị nhằm rút ngắn thời gian vận chuyển, mở rộng năng lực thông quan và tái bố trí không gian logistics để phục vụ thương mại Việt Trung theo hướng hiện đại, an toàn và ổn định lâu dài. Trọng tâm không còn là vài tuyến đường lẻ tẻ, mà là một hành lang biên mậu được thiết kế như hệ tuần hoàn của nền kinh tế phía Bắc – nơi dòng hàng hóa, du lịch và đầu tư được luân chuyển trơn tru từ Hà Nội, các cực công nghiệp đến tận các cửa khẩu trên đường biên. Cách làm này cho thấy tư duy hạ tầng đang chuyển từ chữa cháy, giải tỏa ùn tắc tạm thời sang chủ động tạo dung lượng cho tăng trưởng thương mại trong thập kỷ tới.
Đường hầm Hoàng Liên: Bẻ cong không gian, nắn lại thời gian vận chuyển
Việc khoan những mũi đầu tiên của đường hầm Hoàng Liên xuyên núi Ô Quy Hồ là bước ngoặt cho toàn bộ tuyến quốc lộ 4D, vốn lâu nay là điểm nghẽn của giao thương vùng cao. Hầm gồm hai ống song song cách nhau 30m, tổng chiều dài 8,8 km với mức đầu tư 3.300 tỉ đồng. Được thiết kế kết hợp tiêu chuẩn Nhật Bản và Việt Nam, dự án kết nối Sa Pa (Lào Cai) với Bình Lư (Lai Châu), thay thế khoảng 22km đường đèo nguy hiểm, rút thời gian Sa Pa – Lai Châu từ 50–120 phút xuống còn khoảng 11 phút. Khi hoàn thành dự kiến năm 2027, đường hầm Hoàng Liên sẽ không chỉ xóa một “điểm đen” giao thông mà còn mở hành lang mới cho logistics, du lịch và thương mại biên mậu qua cửa khẩu Ma Lù Thàng – Kim Thủy Hà, tạo một nhánh bổ sung cho dòng hàng hóa hướng về phía Trung Quốc.
Cầu biên giới Lào Cai: Từ dòng sông Hồng đến hành lang xuất nhập khẩu
Trên sông Hồng ở Lào Cai, cầu biên giới đang dần hiện hình với nhịp thi công ba ca, bốn kíp – một hình ảnh cho thấy quyết tâm biến dòng sông thành trục thương mại. Cầu chính vượt sông theo kết cấu dây văng tháp thấp, phía Việt Nam đầu tư một nửa cầu dài 115m cùng đường dẫn và hạ tầng kết nối, với kinh phí 288 tỉ đồng từ ngân sách Trung ương và tỉnh. Giá trị thực hiện hiện đạt khoảng 60% khối lượng, mục tiêu là hoàn thành phạm vi đầu tư và bàn giao điều kiện kỹ thuật vào cuối tháng 11.2026 để phía Trung Quốc hợp long nhịp chính. Khi cầu biên giới Lào Cai đưa vào khai thác, Bản Vược sẽ có tuyến kết nối trực tiếp với Bá Sái (Vân Nam), tăng năng lực vận tải, xuất nhập khẩu và mở rộng không gian phát triển cho thương mại Việt Trung trên trục Lào Cai – Vân Nam.
Cửa khẩu Hữu Nghị và cao tốc: Mở rộng “van” cho dòng hàng hóa
Khác với Lào Cai, nơi bài toán là tạo thêm cầu nối trực tiếp, Lạng Sơn đang xử lý một vấn đề khác: dung lượng cửa khẩu Hữu Nghị không còn tương xứng với cao tốc dẫn tới biên giới. Cao tốc Hữu Nghị – Chi Lăng dài 60km, tổng đầu tư 11.808 tỉ đồng, nối cửa khẩu Hữu Nghị với cao tốc Bắc Giang – Lạng Sơn và các nhánh đi Tân Thanh, Cốc Nam. Nền đường đã đạt trên 97%, giá trị hợp đồng xây dựng hoàn thành khoảng 74,33%. Nhưng lưu lượng xe tăng sẽ tạo áp lực lên hệ thống đường nội bộ, khu kiểm tra và bến bãi nếu không nâng cấp tương ứng. Vì vậy, tuyến chính đường nội bộ dài khoảng 733m đang được mở rộng, song song là điều chỉnh quy hoạch kho bãi, trung chuyển, logistics và đường chuyên dụng vận chuyển hàng hóa. Mục tiêu là nâng năng lực thông quan từ 800 lên 2.000–2.500 xe mỗi ngày vào năm 2027, và 3.000–3.500 xe mỗi ngày vào năm 2030.
Hạ tầng biên giới mới và kỳ vọng một thế hệ thương mại Việt Trung khác
Nhìn tổng thể, đường hầm Hoàng Liên, cầu biên giới Lào Cai và tổ hợp cao tốc – cửa khẩu Hữu Nghị không phải ba câu chuyện tách rời, mà là một chiến lược nâng cấp hành lang thương mại Việt Trung ở cả tuyến và điểm. Trên tuyến, cao tốc liên tục từ Hà Nội và các trung tâm công nghiệp phía Bắc đến biên giới giúp rút ngắn thời gian vận chuyển và tạo độ tin cậy cho chuỗi cung ứng. Ở các điểm, cửa khẩu được mở rộng kho bãi, đường nội bộ, đường chuyên dụng để tránh tình trạng đường ngoài thông thoáng nhưng hàng hóa vẫn “nghẽn cổ chai” ngay tại biên giới. Hoạt động xuất nhập khẩu qua các cửa khẩu Lạng Sơn đang ở nhịp độ cao, nên nếu không cải tổ sẽ chỉ là câu chuyện chạy theo ùn tắc. Ngược lại, nếu hoàn thành đúng tiến độ, ba dự án này có thể mở ra một thế hệ thương mại biên mậu mới: ít rủi ro, chi phí thấp hơn, không còn phụ thuộc vào vài điểm thông quan chật hẹp và dễ bị quá tải.
