Trở về không phải là bước lùi
Lựa chọn sau Olympia là quyết định mỗi nhà vô địch đưa ra về nơi học tập, làm việc và đóng góp, chứ không phải cuộc đua xem ai ở lại nước ngoài lâu hơn. Những hành trình của các cựu quán quân Olympia cho thấy trở về có thể mở ra nhiều hướng đi: từ thiết kế sáng tạo, giảng dạy đến nghiên cứu khoa học.
Trần Thế Trung, quán quân năm thứ 19 với 245 điểm, là trường hợp hiếm hoi không sang Australia du học mà chọn học đại học trong nước. Anh từng dự định theo ngành Thiết kế đồ họa tại Đại học Swinburne, nhưng dịch COVID-19 làm gián đoạn kế hoạch. Sau khoảng sáu tháng học trực tuyến, Trung nhận thấy hình thức từ xa không phù hợp; tháng 6/2021, anh rút hồ sơ và chuyển sang RMIT Việt Nam tại Hà Nội.
Đó không phải lựa chọn ngẫu hứng. Trung vốn yêu thích thiết kế từ thời phổ thông và nhận ra mình hợp với công việc sáng tạo, có tương tác hơn con đường nghiên cứu khoa học tự nhiên. Năm 2026, anh tốt nghiệp ngành Thiết kế ứng dụng sáng tạo tại RMIT Việt Nam. Việc một cựu học sinh chuyên Vật lý rẽ sang thiết kế nhắc rằng năng lực học thuật không buộc người ta phải đi theo một lộ trình duy nhất.
Từ Australia về lớp học ở Việt Nam
Với Phan Đăng Nhật Minh, trở về Việt Nam dẫn tới một công việc gắn trực tiếp với giáo dục. Quán quân mùa thứ 17 về nước vào tháng 2/2026, rồi nhận lời giảng dạy tại trung tâm luyện thi SAT do Phan Minh Đức điều hành. Hai người từng sống chung tại Australia; sau cuộc gặp lại ở Huế, Đức mời Minh thử sức, còn Minh dành gần hai tuần cân nhắc trước khi đồng ý. Từ tháng 7/2026, anh chính thức làm việc tại trung tâm.
Nhật Minh có kinh nghiệm giảng dạy tại Australia, nhưng vẫn phải làm quen với cách học và nhịp lớp ở Việt Nam. Ban đầu anh dạy kèm từng học sinh, sau đó chuyển sang nhóm nhỏ rồi lớp đông hơn; hiện anh đảm nhận nhiều lớp trực tuyến. Kiến thức về chương trình AP, nhất là Toán, Hóa học và Sinh học, cùng khả năng dạy tiếng Anh và tư duy phản biện tạo nên giá trị thiết thực cho học sinh.
Phan Minh Đức cũng chọn trở về, nhưng bằng một ngả rẽ khác. Sau khi vô địch năm 2010, anh du học ngành Tài chính – Kế toán tại Swinburne, được chuyển tiếp thẳng lên chương trình tiến sĩ Kinh tế năng lượng và tham gia giảng dạy. Tuy nhiên, sau khoảng 1,5–2,5 năm nghiên cứu, Đức nhận thấy con đường ấy không phù hợp và dừng lại. Năm 2024, sau 13 năm học tập, tích lũy kinh nghiệm tại Australia, anh về Việt Nam lập nghiệp.
Trở về không đồng nghĩa mọi lựa chọn đã được định sẵn: Đức xây dựng trung tâm giáo dục tại Hà Nội và xem nơi đây cũng có thể là môi trường để Nhật Minh làm quen với thị trường lao động trong nước. Anh còn mong muốn trở thành cầu nối tri thức, văn hóa giữa Việt Nam và Australia.
Hồ Ngọc Hân: trở về để tiếp tục nghiên cứu
Hồ Ngọc Hân, quán quân Olympia năm 2009, đại diện cho lựa chọn trở về sau khi xây dựng nền tảng học thuật ở nước ngoài. Tốt nghiệp ngành Hóa học tại Đại học Swinburne năm 2014, anh tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu tại Đại học Wollongong và nhận bằng tiến sĩ năm 2020. Dù có cơ hội tiếp tục sự nghiệp ở nước ngoài, năm 2022 anh trở về Việt Nam, công tác tại Viện Công nghệ sinh học, Đại học Huế.
Hiện Hân phụ trách Phòng thí nghiệm Sinh học phân tử. Theo thông tin của Đại học Huế, anh đã tham gia công bố 33 bài báo khoa học và thực hiện 6 đề tài nghiên cứu. Đây là kiểu hồi hương tạo ra giá trị dài hạn: không chỉ đưa một cá nhân có chuyên môn quốc tế về nước, mà còn đặt năng lực ấy vào một phòng thí nghiệm và môi trường đào tạo cụ thể.
Đặt cạnh nhau, bốn hành trình cho thấy chữ “trở về” không có một khuôn mẫu. Trần Thế Trung chọn học trong nước và theo đuổi thiết kế; Nhật Minh đem năng lực học thuật vào lớp học; Phan Minh Đức rời chương trình tiến sĩ để lập nghiệp; Hồ Ngọc Hân tiếp tục sự nghiệp nghiên cứu tại đại học. Thành công của một quán quân Olympia vì thế không nên bị đo bằng việc ở lại Australia hay quay về sớm, mà bằng việc họ tìm được nơi có thể phát huy năng lực và đóng góp lâu dài.
