Từ cái bắt tay năm 1976 đến nền tảng đối tác chiến lược toàn diện
Quan hệ ngoại giao Việt Thái là mối quan hệ giữa hai nước láng giềng Đông Nam Á, được chính thức thiết lập ngày 6-8-1976 và trong nửa thế kỷ sau đó liên tục củng cố, mở rộng trên các trụ cột chính trị, kinh tế, văn hóa, khoa học và giao lưu nhân dân, ngày nay phát triển thành đối tác chiến lược toàn diện định hình quan trọng cho cấu trúc hợp tác ở tiểu vùng Mekong và trong ASEAN. Việc kỷ niệm 50 năm ngoại giao không phải là nghi thức hoài niệm, mà là lời nhắc hai bên phải đối xử với quá khứ như một tài sản chính trị. Lễ kỷ niệm do chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức tại Nhà hát Thành phố với sự tham dự của lãnh đạo hai nước cho thấy rõ điều đó: các nhà lãnh đạo thành phố khẳng định những kết nối lịch sử, khát vọng phát triển và cam kết vì hòa bình, thịnh vượng, tương lai bền vững chính là nền tảng để mở ra chương mới của hợp tác ở tầm cao hơn. Nếu không có cái nhìn xuyên suốt nửa thế kỷ, khó mà lý giải được vì sao hai bên liên tục nâng cấp từ Đối tác Chiến lược (2013) lên Đối tác Chiến lược tăng cường (2019) và rồi Đối tác Chiến lược toàn diện (5-2025) – đó là quá trình tích lũy lòng tin, chứ không phải quyết định mang tính nghi lễ.
Giao lưu văn hóa và dòng Mekong: sức mạnh mềm của cộng đồng ASEAN
Điểm nhấn đáng chú ý nhất trong dịp kỷ niệm 50 năm ngoại giao là cách hai nước chọn văn hóa và giao lưu nhân dân làm "ngôn ngữ" chung để nói về hiện tại và tương lai. Tại Nhà hát Thành phố, các nghệ sĩ Việt Nam và Thái Lan cùng đứng trên sân khấu, hát múa trong những bộ áo dài và trang phục truyền thống Thái, thay lời khẳng định rằng tình hữu nghị không chỉ nằm trên diễn đàn ngoại giao mà sống trong đời sống nghệ thuật hàng ngày. Theo phát biểu của lãnh đạo Mặt trận và Hội hữu nghị tại Thành phố Hồ Chí Minh, Việt Nam và Thái Lan là hai quốc gia láng giềng gần gũi, chia sẻ dòng chảy Mekong, nhiều giá trị văn hóa và cùng chung mái nhà ASEAN. Đây không phải câu nói đẹp để đưa vào diễn văn; nó phản ánh sự thật là các hoạt động giao lưu văn hóa, du lịch, giáo dục, hiến máu đã và đang củng cố quan hệ giữa các cộng đồng, từng nhóm người cụ thể ở hai bên biên giới. Khi các tổ chức hữu nghị và Tổng Lãnh sự quán Thái Lan cam kết tiếp tục mở rộng giao lưu, kết nối thế hệ trẻ, họ đang đặt cược vào sức mạnh mềm ASEAN: sự gắn kết, chia sẻ và tôn trọng văn hóa lẫn nhau là lợi thế cạnh tranh hiếm có của khu vực trong bối cảnh thế giới phân cực.
Hợp tác khoa học Việt Nam: từ giảng đường Thammasat đến sách chung về 5 thập kỷ
Nếu giao lưu văn hóa là mặt dễ thấy của tình hữu nghị, thì hợp tác khoa học Việt Nam với các trường Thái Lan là tầng sâu đang định hình cách hai nước hiểu nhau. Hội thảo khoa học quốc tế tại Đại học Thammasat nhân kỷ niệm 50 năm quan hệ ngoại giao cho thấy giới học thuật đang đi trước, mở ra không gian đối thoại về lịch sử, xã hội, văn hóa và hợp tác song phương. Phát biểu đại diện phía Việt Nam, lãnh đạo Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQGHN) nhấn mạnh rằng quan hệ ngoại giao không chỉ là các hiệp định của chính phủ mà được duy trì qua tương tác hằng ngày của người dân, nhà nghiên cứu và sinh viên. Định hướng tương lai rất cụ thể: nghiên cứu chung về chính sách ngôn ngữ, di cư, cộng đồng xuyên quốc gia, bảo tồn di sản văn hóa số, trao đổi sinh viên và giảng dạy song phương tiếng Thái – tiếng Việt. Cùng ngày, việc ra mắt cuốn sách "Five Decades of Thailand-Vietnam Diplomatic Relations: History, Society, Culture, and Cooperation, 1976-2026" là bước đi có tính biểu tượng: thay vì kể riêng câu chuyện của mình, hai nền học thuật chọn viết chung một bản tổng kết, gửi thông điệp rằng hiểu biết lẫn nhau là điều kiện để tin nhau hơn.
Thành phố Hồ Chí Minh như cầu nối và tác động đến người dân
Không phải ngẫu nhiên mà nhiều hoạt động kỷ niệm 50 năm ngoại giao diễn ra tại Thành phố Hồ Chí Minh. Thành phố này được coi là cầu nối tích cực trong quan hệ Việt Nam - Thái Lan, vừa là không gian lễ nghi, vừa là nơi hợp tác cụ thể trong thương mại, đầu tư, du lịch, giáo dục, văn hóa và giao lưu nhân dân. Về lâu dài, điều người dân cảm nhận không nằm ở các khẩu hiệu quan hệ đối tác, mà ở những tiếp xúc thường ngày: du học sinh sang Thái Lan, sinh viên Thái đến Việt Nam, các đoàn nghệ thuật hai nước biểu diễn chung, những chương trình hiến máu, những lớp học tiếng Thái, tiếng Việt mở trong trường đại học. Thành quả nghiên cứu và các hội thảo quốc tế được kỳ vọng sẽ đem lại góc nhìn mới về lịch sử, văn hóa, chính trị, giúp thế hệ trẻ hiểu nhau hơn, xích lại gần nhau hơn trong bối cảnh hội nhập khu vực sâu rộng. Khi lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định cam kết tiếp tục góp phần làm sâu sắc tình hữu nghị, đồng thời thúc đẩy kết nối với Bangkok và các địa phương Thái Lan, đó là lời hứa chính trị nhưng cũng là kỳ vọng rất đời thường: sẽ có thêm nhiều chuyến bay, lớp học, chương trình giao lưu, cơ hội nghề nghiệp và hợp tác cộng đồng cho người dân hai nước.
Từ 50 năm ngoại giao đến tương lai ASEAN tự cường
Nhìn từ góc độ ASEAN, kỷ niệm 50 năm ngoại giao Việt Thái là lời nhắc rằng sự ổn định khu vực không được tạo ra trong phòng họp một lần cho mãi mãi, mà phải nuôi dưỡng qua từng lớp quan hệ song phương. Hai nước chia sẻ tầm nhìn, khát vọng và lợi ích chiến lược; chính những điểm chung đó được các nhà lãnh đạo coi là nền tảng để đưa quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện đi vào chiều sâu, hiệu quả, vì một ASEAN đoàn kết, tự cường và một khu vực hòa bình, ổn định, phát triển bền vững. Thành công của hội thảo khoa học, các chương trình nghệ thuật và xuất bản chung không nên bị xem là "phần phụ" của lễ kỷ niệm, mà là chỉ dấu về cách hai nước đang xây dựng cộng đồng Đông Nam Á hòa bình, gắn kết, chia sẻ và tôn trọng văn hóa lẫn nhau. Nếu có một bài học từ nửa thế kỷ qua, thì đó là: chính sự đầu tư vào giao lưu văn hóa ASEAN và hợp tác học thuật đã giúp quan hệ Việt Nam - Thái Lan vượt qua dao động của môi trường quốc tế, tạo chỗ dựa lâu dài cho người dân và mở ra dư địa hợp tác trong những thập kỷ tới.
