Quỹ lớp không phép, quỹ trường bị cấm: Chuyện gì đang diễn ra ở Quảng Ninh?
Việc chấm dứt quỹ lớp không phép và quỹ trường bị cấm tại Quảng Ninh là động thái cơ quan giáo dục yêu cầu mọi khoản thu tiền học sinh phải tuân thủ đúng quy định, minh bạch mục đích, dựa trên nguyên tắc tự nguyện và chấm dứt tình trạng núp bóng các loại “quỹ” để gây áp lực tài chính lên phụ huynh và học sinh.
Ngày 6/10, Sở GD-ĐT TP Quảng Ninh ban hành văn bản chấn chỉnh việc thu, chi và vận động đóng góp trong các cơ sở giáo dục sau khi nhận nhiều phản ánh của người dân và cha mẹ học sinh về các khoản được gọi là “quỹ”. Đây không phải là chỉnh trang câu chữ, mà là yêu cầu hành động: chấm dứt việc tự lập “quỹ lớp”, “quỹ trường”, “quỹ hoạt động”, “quỹ khen thưởng”, “quỹ khuyến học” hay bất kỳ tên gọi nào khác để thu từ cha mẹ học sinh. Thông điệp rất rõ: mọi khoản thu ngoài danh mục, đổi tên cho hợp lệ, đều không còn đất sống.
Quan trọng hơn, các trường phải rà soát toàn bộ khoản thu từ đầu năm học 2026-2027, dừng ngay và hoàn trả tiền nếu xác định thu sai. Động thái này không chỉ xử lý nỗi bức xúc hiện tại, mà còn gửi đi lời cảnh báo với mọi cơ sở giáo dục vẫn còn coi chuyện “tự dựng quỹ” là thông lệ vô hại.
Lệnh rà soát và hoàn trả: Khi trường học buộc phải minh bạch với ví tiền phụ huynh
Đợt chấn chỉnh lần này thực chất là một cuộc “tái kiểm kê” toàn bộ cách thu tiền học sinh trong nhà trường. Sở GD-ĐT TP Quảng Ninh yêu cầu các cơ sở giáo dục chỉ được tổ chức thu những dịch vụ thuộc danh mục được quy định, không đổi tên, không tách khoản và không lập thêm “quỹ” ngoài danh mục. Trước khi thu, trường phải có kế hoạch, dự toán riêng cho từng dịch vụ, xác định rõ đối tượng sử dụng, nội dung chi, nguồn kinh phí hỗ trợ và mức thu.
Điểm then chốt với phụ huynh là: nhà trường không được thu trùng những nội dung đã được ngân sách hoặc nguồn khác chi trả, và không thu với học sinh không đăng ký, không sử dụng dịch vụ. Với các khoản có dấu hiệu sai phạm, trường phải dừng ngay việc thu, xác định người thu, người quản lý, số tiền đã thu, đã chi, số còn lại và những người đã nộp. Khi đã kết luận thu sai, cơ sở giáo dục phải lập phương án hoàn trả đúng người, công khai căn cứ, số tiền, thời hạn hoàn trả và có chứng từ xác nhận.
Các trường chỉ có 7 ngày làm việc kể từ khi nhận công văn để tự rà soát. UBND các xã, phường, đặc khu cùng các cơ sở giáo dục phải báo cáo kết quả về Sở trước ngày 15/10, nêu rõ khoản thu sai, số tiền, số người đã nộp, kết quả hoàn trả và trách nhiệm đã xử lý. Đây là thời hạn đủ ngắn để tạo áp lực thay đổi, và đủ dài để không còn lý do trì hoãn.
Quyền phụ huynh học sinh: Được tự nguyện, được từ chối và được tôn trọng
Điểm tiến bộ nhất trong văn bản lần này là việc xác lập lại quyền phụ huynh học sinh trong mọi khoản đóng góp. Đối với ban đại diện cha mẹ học sinh, kinh phí hoạt động phải hình thành từ ủng hộ tự nguyện và tài trợ hợp pháp, không được ấn định mức đóng bình quân, mức tối thiểu hay giao chỉ tiêu cho từng lớp, từng phụ huynh. Việc đa số phụ huynh biểu quyết cũng không thể thay thế nguyên tắc tự nguyện của từng người.
Nói cách khác, “tự nguyện bắt buộc” – đóng thì yên, không đóng thì bị nêu tên – bị chặn lại từ gốc. Nhà trường không được công khai danh sách phụ huynh chưa đóng tiền trong nhóm lớp để gây áp lực. Đây là hành vi thường gặp những năm qua, khiến nhiều gia đình cảm thấy xấu hổ, con trẻ bị ảnh hưởng tâm lý chỉ vì cha mẹ chậm nộp tiền.
Văn bản cũng nhấn mạnh, nhà trường và giáo viên chủ nhiệm không được dùng danh nghĩa ban đại diện để thu hộ các khoản trái quy định, và không thể lấy lý do “tiền do phụ huynh quản lý” để phủi trách nhiệm. Ban đại diện không được huy động tiền để biếu tặng, thăm hỏi giáo viên, mua thiết bị dạy học, vệ sinh trường lớp, trả bảo vệ hay xây dựng, sửa chữa công trình của trường. Khi những cánh cửa này đóng lại, phụ huynh có thêm cơ sở để nói “không” với mọi yêu cầu chi sai.
“Lạm thu” không còn vùng xám: Ý nghĩa thực sự với gia đình có con đi học
Lâu nay, nhiều phụ huynh không phản đối quỹ lớp không phép hay các khoản thu tiền học sinh vì sợ con mình bị “để ý”, sợ ảnh hưởng quan hệ với giáo viên. Chính sự im lặng này tạo ra một vùng xám để các khoản thu ngoài quy định sinh sôi, từ quỹ trường bị cấm tới đủ loại “quỹ hoạt động, quỹ khen thưởng”. Việc ngành giáo dục Quảng Ninh yêu cầu chấm dứt hoàn toàn các loại quỹ này là bước quan trọng để xóa bỏ vùng xám đó.
Ở góc độ gia đình, tác động rất cụ thể: giảm áp lực tài chính vào đầu năm học, khi hàng loạt khoản phải đóng cùng lúc; chấm dứt việc phải nộp tiền cho dịch vụ con mình không dùng; và hạn chế tâm lý so bì, “sợ bị điểm mặt” giữa các phụ huynh. Khi nhà trường buộc phải chỉ thu đúng những gì được phép, được công khai, mỗi đồng tiền phụ huynh chi ra sẽ bớt mơ hồ và bớt cảm giác bị tận thu.
Đây cũng là lời nhắc rằng trách nhiệm đầu tư cho giáo dục thuộc về ngân sách và các nguồn hợp pháp, chứ không phải “sáng kiến” gây quỹ của mỗi lớp mỗi trường. Càng ít phải loay hoay với danh sách thu chi rối rắm, phụ huynh càng có thời gian và năng lượng để làm điều quan trọng hơn: đồng hành với việc học của con.
Kết luận: Không còn “quỹ lớp cho xong chuyện” – phụ huynh cần giữ vững quyền từ chối
Lệnh chấm dứt quỹ lớp, quỹ trường ở Quảng Ninh là lời khẳng định: trường học không thể vận hành bằng các khoản thu dựa trên áp lực tinh thần của phụ huynh. Khi Sở GD-ĐT yêu cầu rà soát toàn bộ khoản thu từ đầu năm học, dừng và hoàn trả các khoản thu sai trong thời hạn cụ thể, thông điệp đưa ra rất thẳng: ai thu sai phải chịu trách nhiệm, không còn chỗ cho “quen làm như vậy rồi”.
Tuy nhiên, văn bản chỉ là khung; hiệu lực thực tế phụ thuộc nhiều vào việc phụ huynh có dám sử dụng quyền của mình hay không. Quyền phụ huynh học sinh ở đây không phải là “được tham gia quỹ”, mà là được biết rõ từng khoản thu tiền học sinh, được tự nguyện đóng góp, được từ chối mà không sợ bị gây sức ép, và được hoàn trả nếu trường thu sai. Khi phụ huynh hiểu rõ quyền đó và kiên quyết bảo vệ, các loại quỹ lớp không phép mới thực sự chấm dứt, chứ không chỉ đổi tên để tồn tại.
