Được phép áp dụng, không phải mệnh lệnh triển khai đại trà
Kiểm tra định kỳ trên máy tính là hình thức đánh giá học sinh bằng bài làm số thay cho bài giấy, được tổ chức khi trường đáp ứng yêu cầu về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm và vận hành. Đây là lựa chọn có điều kiện, không phải yêu cầu mọi trường phải chuyển đổi cùng lúc. Ngày 16.10.2026, Bộ GD-ĐT ban hành Thông tư 89/2026/TT-BGDĐT sửa đổi quy định đánh giá học sinh tiểu học, THCS và THPT; văn bản có hiệu lực từ ngày 1.12.2026. Điểm đáng chú ý không nằm ở việc thay giấy bằng màn hình bằng mọi giá, mà ở chỗ quy định mở thêm phương thức cho những trường đã sẵn sàng. Nếu coi đây là mệnh lệnh áp dụng đồng loạt, các trường thiếu thiết bị hoặc kinh nghiệm tổ chức có thể bị đặt vào thế chạy theo hình thức hơn là bảo đảm chất lượng đánh giá.
Bài làm và kết quả trên máy tính có giá trị pháp lý tương đương bài giấy nếu bảo đảm tính toàn vẹn, xác thực, bảo mật, lưu trữ và khả năng truy xuất theo quy định. Trước kỳ kiểm tra, trường phải thông báo cho học sinh và cha mẹ học sinh về hình thức tổ chức cùng các yêu cầu kỹ thuật. Quy định cũng yêu cầu điều chỉnh hợp lý cho học sinh khuyết tật; nếu các em vẫn không thể tham gia bằng máy tính, nhà trường tổ chức kiểm tra trên giấy. Những điều kiện ấy cho thấy công nghệ không thể đứng trên nguyên tắc công bằng: phương tiện mới chỉ có ý nghĩa khi mọi học sinh có cơ hội làm bài phù hợp.
Lộ trình quan trọng không kém thiết bị
Có máy tính và đường truyền chưa đủ để tổ chức một kỳ thi đáng tin cậy. Phó giáo sư Chu Cẩm Thơ, nguyên Trưởng ban Nghiên cứu đánh giá giáo dục thuộc Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, lưu ý kỹ năng tổ chức thi trên máy tính hiện mới được triển khai ở một số đại học, chưa phổ biến ở tất cả. Vì vậy, đội ngũ tại các sở và trường cần được tập huấn, còn học sinh cần thời gian làm quen để hiểu cách thao tác và tin rằng hình thức mới không làm thay đổi chuẩn công bằng. Phó giáo sư Chu Cẩm Thơ đề xuất nghiên cứu, đánh giá rồi triển khai từng phần, theo lộ trình, thay vì áp dụng đại trà ngay. Đây là lựa chọn thận trọng, không phải trì hoãn đổi mới: một lần tổ chức thiếu chuẩn có thể khiến học sinh chịu rủi ro kỹ thuật và làm suy giảm niềm tin vào kết quả.
Hiệu trưởng Phạm Phương Bình của Trường THPT Hà Huy Tập nhận định chuyển từ giấy sang máy tính không chỉ là đổi công cụ làm bài, mà còn đòi hỏi đổi mới đồng bộ cách dạy, kiểm tra, đánh giá và quản trị. Nhận định này đặt đúng trọng tâm: nếu học sinh chỉ được yêu cầu ngồi trước màn hình vào ngày thi mà chưa được rèn kỹ năng sử dụng công nghệ trong quá trình học, cách thức kiểm tra mới có thể tạo thêm chênh lệch thay vì đo đúng năng lực. Bởi vậy, triển khai theo từng phần giúp nhà trường phát hiện lỗi vận hành, điều chỉnh phần mềm và hướng dẫn người dự thi trước khi mở rộng.
Đề kiểm tra chung có phạm vi cụ thể
Thông tư 89 còn giao sở GD-ĐT xây dựng, thẩm định và cung cấp đề kiểm tra chung cho một số môn được đánh giá bằng điểm số do sở lựa chọn; quy định này không áp dụng cho mọi môn học. Với học sinh lớp 5, đề chung được dùng vào cuối học kỳ I và cuối năm học; với lớp 9 và lớp 12, đề được tổ chức vào cuối học kỳ I và cuối học kỳ II. Đề phải phù hợp mục tiêu chương trình giáo dục phổ thông và thống nhất giữa các cơ sở giáo dục cùng cấp. Trong phạm vi các kỳ kiểm tra này, trường vẫn chịu trách nhiệm coi, chấm và tổng hợp kết quả, bảo đảm khách quan, công bằng và chính xác; với môn, thời điểm hoặc khối lớp khác, trường tự xây dựng đề. Như vậy, đề kiểm tra chung tạo mặt bằng tham chiếu ở một số thời điểm và môn học, chứ không xóa vai trò chuyên môn của nhà trường.
Việc có đề chung và khả năng thi trên máy tính là hai thay đổi liên quan nhưng không đồng nghĩa: đề chung xác định nội dung đánh giá trong phạm vi được chọn, còn trường đủ điều kiện mới quyết định tổ chức bài làm trên máy tính. Cách phân định này hợp lý, bởi thống nhất đề không tự động giải quyết chênh lệch thiết bị, phần mềm hay kỹ năng vận hành giữa các trường. Từ ngày thông tư có hiệu lực, điều cần theo dõi không chỉ là số nơi áp dụng, mà còn là mức độ chuẩn bị, thông tin gửi tới gia đình và cách bảo đảm học sinh có phương án phù hợp. Kết luận nên rõ ràng: kiểm tra trên máy tính có thể là bước tiến hữu ích, nhưng chỉ đáng mở rộng sau khi hạ tầng, con người và nguyên tắc công bằng cùng sẵn sàng.
