Kiểm tra định kỳ trên máy tính: Bước ngoặt, không chỉ là đổi từ giấy sang màn hình
Kiểm tra định kỳ trên máy tính là hình thức nhà trường tổ chức các bài kiểm tra giữa kỳ và cuối kỳ cho học sinh bằng hệ thống máy tính, phần mềm và hạ tầng công nghệ thông tin thay cho đề giấy truyền thống, với yêu cầu bảo đảm tính toàn vẹn, xác thực, bảo mật, lưu trữ và truy xuất dữ liệu theo quy định giao dịch điện tử. Đây không phải một “trò mới” mang tính phong trào, mà là bước ngoặt trong cách đánh giá học sinh, gắn chặt với chuyển đổi số giáo dục và học bạ số. Nếu nhà trường và phụ huynh coi đây chỉ là thay đổi hình thức làm bài, họ sẽ bỏ lỡ cơ hội nâng chất lượng dạy – học, giảm gian lận và chuẩn hóa dữ liệu học tập. Ngược lại, nếu chuẩn bị bài bản, kiểm tra định kỳ trên máy tính có thể giúp thi THCS, thi THPT trên máy tính trong tương lai diễn ra suôn sẻ hơn.
Những điều kiện cơ sở vật chất tối thiểu: Không đạt thì đừng vội thi trên máy tính
Thông tư mới cho phép các trường THCS và THPT tổ chức kiểm tra định kỳ trên máy tính khi đáp ứng đủ điều kiện về cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ thông tin, phần mềm và vận hành theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nói thẳng: nếu phòng máy thiếu máy, mạng chập chờn, phần mềm không ổn định, quy trình vận hành lỏng lẻo, thì việc kiểm tra định kỳ trên máy tính sẽ biến thành thảm họa. Nhà trường cần rà soát số lượng máy tính, cấu hình, hệ thống mạng nội bộ, đường truyền internet, nguồn điện dự phòng, thiết bị hỗ trợ học sinh khuyết tật, cùng giải pháp sao lưu dữ liệu. Quan trọng hơn, phải có phần mềm kiểm tra được thẩm định, có chức năng chống gian lận, lưu trữ và truy xuất bài làm theo chuẩn pháp lý, vì bài làm trên máy tính chỉ có giá trị tương đương bài giấy khi đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn này.
Đề chung cho lớp 5, 9, 12 và lịch kiểm tra: Nhà trường không còn “một mình một kiểu”
Một thay đổi quan trọng là Sở Giáo dục và Đào tạo sẽ chủ trì xây dựng, thẩm định và cung cấp đề kiểm tra định kỳ chung cho các cơ sở giáo dục trên địa bàn đối với một số môn đánh giá bằng điểm số do Sở lựa chọn. Điều này chấm dứt tình trạng mỗi trường một đề, khó so sánh chất lượng. Lịch kiểm tra phải được thông báo trước và thực hiện vào cuối học kỳ I và cuối năm học đối với lớp 5; cuối học kỳ I và cuối học kỳ II đối với lớp 9, lớp 12. "Đề kiểm tra phải đáp ứng yêu cầu cần đạt của chương trình giáo dục phổ thông và thống nhất giữa các trường cùng cấp học". Với các môn, thời điểm và khối lớp còn lại, trường được tự ra đề. Điều này đặt trách nhiệm rõ ràng: Sở đảm bảo tính chuẩn hóa, nhà trường đảm bảo tổ chức coi, chấm, tổng hợp kết quả khách quan, công bằng và thực chất.
Từ lớp 6 đến lớp 12: Lộ trình chuẩn bị cho giáo viên, học sinh và phụ huynh
Quy định mới cho phép học sinh từ lớp 6 đến lớp 12 ở cấp THCS và THPT được kiểm tra định kỳ trên máy tính nếu trường đáp ứng điều kiện cơ sở vật chất và hạ tầng công nghệ thông tin. Điều này buộc nhà trường phải xây dựng kế hoạch chuyển đổi rõ ràng, thay vì “chạy nước rút” trước mỗi kỳ thi. Về phía giáo viên, cần được tập huấn sử dụng phần mềm, thiết kế đề phù hợp dạng trắc nghiệm, tự luận trên máy, và xử lý tình huống kỹ thuật trong giờ kiểm tra. Học sinh phải được làm quen với giao diện, cách nộp bài, quy tắc phòng thi số; học sinh khuyết tật được điều chỉnh hợp lý, nếu không thể tham gia thì vẫn được kiểm tra trên giấy hoặc hình thức khác với giá trị tương đương. Phụ huynh cần hiểu yêu cầu kỹ thuật, hỗ trợ con luyện tập, đồng thời giám sát việc học để giảm tâm lý “dựa vào máy” mà lơ là kiến thức.
Học bạ số: Mảnh ghép bắt buộc đi cùng kiểm tra định kỳ trên máy tính
Kiểm tra định kỳ trên máy tính sẽ khó phát huy hết ý nghĩa nếu học bạ vẫn chủ yếu là giấy. Thông tư mới xác định học bạ số là thành phần của hồ sơ đánh giá học sinh. Ở cấp tiểu học, hồ sơ đánh giá mỗi năm gồm học bạ số và bảng tổng hợp kết quả đánh giá giáo dục của lớp; nhận xét, kết quả và thành tích được cập nhật trực tiếp vào học bạ số. Ở cấp THCS, THPT, các thông tin và nội dung đánh giá tại mẫu học bạ hiện hành là căn cứ xác định nội dung chuyên môn của học bạ số. Điều này nghĩa là dữ liệu từ các bài kiểm tra định kỳ trên máy tính sẽ chảy thẳng vào hệ thống học bạ số, giảm tình trạng “làm đẹp hồ sơ” và gian lận điểm. Kết luận hợp lý là: nếu nhà trường không đầu tư quy trình nhập liệu, ký số, kiểm tra sai sót, thì học bạ số sẽ chỉ là “bản scan” của học bạ giấy, không tạo được thay đổi thực chất.
