TIME100 AI và bước chuyển từ AI trên màn hình sang AI trong thế giới thực
TIME100 AI là danh sách thường niên tôn vinh 100 cá nhân có ảnh hưởng sâu sắc nhất tới tương lai trí tuệ nhân tạo trên toàn cầu, phản ánh những hướng nghiên cứu đang định hình cách AI hiểu, suy luận và hành động trong thế giới vật lý lẫn kỹ thuật số. Sự hiện diện của ba nhà khoa học gắn bó với hệ sinh thái VinFuture trong danh sách này không chỉ là tin vui cho cộng đồng khoa học mà còn là tín hiệu cho thấy cuộc chơi AI đang dịch chuyển: thay vì chạy đua mở rộng mô hình ngôn ngữ, trọng tâm được đưa về khả năng hiểu không gian, môi trường và hiện thân trong robot. Đây là một bước chuyển mang tính chất chiến lược, bởi AI sẽ chỉ thực sự chạm tới đời sống thường ngày khi nó thoát khỏi trang văn bản và màn hình, trở thành trí tuệ có thể cảm nhận và tương tác với thế giới quanh chúng ta.
GS. Yann LeCun: từ mô hình ngôn ngữ tới “mô hình thế giới”
Việc GS. Yann LeCun – một trong những chủ nhân Giải thưởng Chính VinFuture – tiếp tục được TIME vinh danh là lời nhắc rằng nền tảng của AI hiện đại vẫn đang được viết tiếp chứ chưa hề hoàn tất. Trong bối cảnh phần lớn ngành công nghệ miệt mài mở rộng quy mô các mô hình ngôn ngữ lớn, ông công khai cho rằng cách làm này không thể đưa AI đạt trí tuệ cấp độ con người. Thay vì nhồi thêm dữ liệu văn bản, trọng tâm nghiên cứu tại AMI Labs – công ty do ông đồng sáng lập – là "mô hình thế giới" (world models), giúp hệ thống học các quy luật cơ bản của thế giới vật lý, tự xây dựng mô hình nội tại về cách sự vật vận hành và dự đoán hệ quả của hành động. Theo nguồn tin, cách tiếp cận này có thể khiến AI hữu dụng hơn trong robot, xe tự hành và y học, những lĩnh vực mà khoảng cách giữa thuật toán và đời sống con người là rất mỏng.
GS. Fei-Fei Li và tham vọng xây dựng “trí tuệ không gian” cho AI
Nếu một hệ thống AI nhận diện được quả bóng trong ảnh nhưng không hiểu nó đang ở đâu, chuyển động ra sao, đó chỉ là trí tuệ thị giác nửa vời – đây chính là khoảng trống mà GS. Fei-Fei Li quyết tâm lấp đầy. Bà đặt trọng tâm nghiên cứu vào "trí tuệ không gian" (spatial intelligence), với mục tiêu đưa AI vượt khỏi nhận diện hình ảnh để hiểu cấu trúc ba chiều và thế giới vật lý. Theo thông tin được công bố, World Labs – công ty bà đồng sáng lập – đã giới thiệu Marble, nền tảng cho phép tạo và khám phá thế giới 3D từ văn bản, hình ảnh hoặc video, tái hiện chiều sâu và bố cục không gian để dùng làm môi trường mô phỏng huấn luyện robot trước khi triển khai ngoài đời. Câu nói ví von của bà, rằng đọc mọi cuốn sách bóng rổ không đồng nghĩa với việc biết ném bóng, là lời cảnh tỉnh sắc sảo trước ảo tưởng rằng AI học từ văn bản là đủ cho một trí tuệ sống trong thế giới vật lý.
GS. Daniela Rus và “trí tuệ hiện thân” – đưa AI bước xuống mặt đất
Khi GS. Daniela Rus nói về "trí tuệ hiện thân" (embodied intelligence), bà đặt câu hỏi đơn giản mà thách thức: làm sao để AI không chỉ tính toán, mà còn cảm nhận và hành động trong thế giới thực. Hơn ba thập kỷ nghiên cứu robot, bà theo đuổi các kiến trúc AI lấy cảm hứng từ tự nhiên, có thể hoạt động hiệu quả với quy mô nhỏ hơn nhiều so với những mạng nơ-ron khổng lồ thường được huấn luyện cho cùng nhiệm vụ. Năm 2020, nhóm của bà tại MIT phát triển một mạng nơ-ron siêu nhỏ dựa trên hệ thần kinh của loài giun nhưng vẫn điều khiển được ô tô đi đúng làn – một minh chứng rằng trí tuệ không nhất thiết phải phình to để trở nên hữu dụng. Từ nền tảng đó, Liquid AI ra đời với tham vọng tạo ra những hệ thống vừa có năng lực cao vừa tiết kiệm tài nguyên tính toán, hiện đã được áp dụng vào ô tô, logistics và tự động hóa, trực tiếp chạm tới trải nghiệm của người dùng trong giao thông và chuỗi cung ứng.
VinFuture trong bản đồ nghiên cứu AI toàn cầu và ý nghĩa của sự kết nối
Ba nhà khoa học gắn bó với VinFuture cùng xuất hiện trong TIME100 AI là kết quả của một quá trình dài xây dựng cộng đồng khoa học thay vì một vài khoảnh khắc vinh danh. Theo mô tả, sau gần 6 năm, Giải thưởng này đã khẳng định được vị thế và uy tín trên bản đồ khoa học công nghệ toàn cầu, khi nhiều chủ nhân giải thưởng tiếp tục được xướng tên tại các giải Nobel, Giải Nữ hoàng Elizabeth về Kỹ thuật và Giải Breakthrough. Quan trọng hơn, VinFuture được nhìn nhận không chỉ như một giải thưởng mà là mạng lưới kết nối nơi các thành tựu có sức ảnh hưởng được tôn vinh, các ý tưởng tiên phong được chia sẻ và những đột phá có tiềm năng định hình tương lai được nhận diện, thúc đẩy. Trong bối cảnh nghiên cứu AI toàn cầu đang rẽ nhánh sang trí tuệ không gian, trí tuệ hiện thân và mô hình thế giới, sự hiện diện của VinFuture cho thấy một hệ sinh thái khoa học đang góp phần mở rộng biên giới công nghệ tương lai chứ không đứng ngoài cuộc.
