Khép lại quá khứ: Lời nhắn gửi trực diện tới kiều bào Mỹ
Lời kêu gọi của Tổng Bí thư Tô Lâm với kiều bào Mỹ là thông điệp chính trị nhấn mạnh rằng cộng đồng người Việt ở Hoa Kỳ, với lịch sử gắn liền chiến tranh và chia cắt, cần khép lại quá khứ để cùng hơn 100 triệu người trong nước và 6,5 triệu người Việt toàn cầu xây dựng tương lai dân tộc trên nền tảng hòa bình, hòa giải và đại đoàn kết. Tối 21/9 tại New York, cuộc gặp gỡ cộng đồng Việt Nam kết hợp sự kiện văn hóa "Việt Nam: Hành trình Tổ quốc qua điện ảnh và âm nhạc" đã trở thành diễn đàn hiếm hoi nơi lãnh đạo cao nhất của Đảng và Nhà nước đối thoại trực tiếp với kiều bào Mỹ. Hơn 2.000 đại biểu tham dự, trong đó có đại diện Liên Hợp Quốc, bạn bè Mỹ và quốc tế, cho thấy đây không chỉ là sự kiện nội bộ mà là thông điệp gửi ra thế giới về cách Việt Nam nhìn lại quá khứ và hướng tới tương lai. Điều đáng chú ý là Tổng Bí thư không né tránh lịch sử đau thương, mà đặt nó trong mạch chuyển hóa: từ khác biệt và mất mát đi đến lòng tin, hợp tác và lợi ích chung. Đòi hỏi "khép lại quá khứ" ở đây không phải là quên lãng, mà là từ chối để quá khứ tiếp tục phân hóa cộng đồng Việt Nam.
Từ cộng đồng phân tán đến nguồn lực chiến lược của đại đoàn kết dân tộc
Thông điệp chính trị mạnh nhất trong phát biểu lần này là sự nâng cấp vai trò cộng đồng Việt Nam ở nước ngoài từ "bộ phận không tách rời" thành "nguồn lực chiến lược" của quốc gia. Khi Tổng Bí thư nhấn mạnh sức mạnh của hơn 100 triệu người trong nước phải gắn với 6,5 triệu người Việt trên khắp thế giới, ông đang vẽ lại bản đồ quyền lực mềm của Việt Nam theo hướng coi kiều bào là trụ cột, không phải phần phụ. Ở góc độ đại đoàn kết dân tộc, điều này mang tính bước ngoặt. Đoàn kết không còn là khẩu hiệu trừu tượng mà gắn với bài toán rất cụ thể: làm thế nào kết nối nguồn lực vật chất với nguồn lực trí tuệ, nguồn lực trong nước với quốc tế. Theo TTXVN, "Sức mạnh của hơn 100 triệu người Việt Nam trong nước phải được gắn với sức mạnh của 6,5 triệu người Việt Nam đang sinh sống, học tập và làm việc trên khắp thế giới". Cộng đồng Việt Nam tại Hoa Kỳ, lớn nhất trong số các cộng đồng người Việt toàn cầu, được đặt vào vị trí thử thách đầu tiên của tầm nhìn này. Nếu vẫn là một cộng đồng phân tán bởi khác biệt về ký ức chiến tranh và lựa chọn chính trị, mọi tiềm năng kinh tế, khoa học, công nghệ, học thuật sẽ không thể trở thành sức mạnh chung.
New York: Sân khấu biểu tượng cho tương lai dân tộc qua văn hóa và hòa bình
Không phải ngẫu nhiên cuộc gặp với kiều bào Mỹ diễn ra trong khuôn khổ một chương trình văn hóa nghệ thuật tái hiện hành trình Tổ quốc từ đấu tranh giành độc lập đến đổi mới, hội nhập và phát triển. Việc lựa chọn điện ảnh và âm nhạc tại New York – trung tâm đa văn hóa toàn cầu – cho thấy lãnh đạo Việt Nam muốn đối thoại về tương lai dân tộc bằng ngôn ngữ mềm: ký ức, cảm xúc và bản sắc. Sự kiện được đánh giá là cuộc gặp với số lượng kiều bào tham dự lớn nhất từ trước đến nay, hơn 2.000 đại biểu. Con số này không chỉ là niềm tự hào về tổ chức, mà là bằng chứng cho thấy cộng đồng Việt Nam tại Hoa Kỳ sẵn sàng bước ra khỏi "vùng an toàn" của im lặng và hoài nghi để lắng nghe lời mời gọi hòa giải. Tổng Bí thư nhắc nhiều đến giá trị của hòa bình, lòng nhân ái, sự bao dung và khát vọng cuộc sống bình yên cho thế hệ con cháu. Khi tương lai dân tộc được định nghĩa bằng những giá trị này, văn hóa trở thành cầu nối tự nhiên nhất giữa người Việt trong nước và kiều bào Mỹ – những người mang trên mình cả ký ức chiến tranh lẫn trải nghiệm nhập cư.
Kiều bào Mỹ: Từ niềm tự hào cá nhân đến trách nhiệm tập thể
Điểm khác biệt trong lời phát biểu của Tổng Bí thư lần này là cách ông nói về thành công của thế hệ trẻ người Việt tại Mỹ: học ở đại học hàng đầu, làm việc tại tập đoàn lớn, nghiên cứu ở phòng thí nghiệm tiên tiến, khởi nghiệp bằng công nghệ mới. Đó không chỉ là niềm tự hào cá nhân hay cộng đồng, mà được ông gọi thẳng là "một phần tương lai của dân tộc Việt Nam". Nhưng niềm tự hào, nếu dừng ở đó, sẽ không tự biến thành sức mạnh quốc gia. Vì vậy, ông đặt thêm một tầng trách nhiệm: khép lại quá khứ, chung tay kiến tạo tương lai dân tộc, coi đó là trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với thế hệ mai sau. Đây là sự chuyển dịch từ tâm thế "kiều bào giúp quê hương" sang "kiều bào cùng chịu trách nhiệm với quê hương". Ở một cộng đồng có nhiều thế hệ, nhiều hoàn cảnh và nhiều cách nhìn khác nhau về lịch sử, việc yêu cầu cùng chia sẻ trách nhiệm tập thể không dễ. Nhưng nếu kiều bào Mỹ muốn được nhìn nhận như nguồn lực chiến lược, họ cũng phải chấp nhận đối diện lịch sử bằng thái độ bao dung và hướng tới tương lai.
Từ nghị quyết tới hành động: Làm sao để 6,5 triệu kiều bào cùng kiến tạo tương lai?
Ý nghĩa lâu dài của cuộc gặp ở New York sẽ phụ thuộc vào việc lời kêu gọi có đi kèm thay đổi chính sách thực chất hay không. Tổng Bí thư nhắc tới Nghị quyết số 23-NQ/TW về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, trong đó người Việt ở nước ngoài được xác định là nguồn lực chiến lược quan trọng, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia. Đồng thời, ông khẳng định Đảng và Nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách đồng bộ, thông thoáng, đột phá để kết nối và phát huy hiệu quả nguồn lực kiều bào, nhất là trí thức, chuyên gia, doanh nhân, nhà khoa học và thế hệ trẻ. Nếu những cam kết này biến thành các công cụ cụ thể – từ hành lang pháp lý cho đầu tư, nghiên cứu, khởi nghiệp cho đến chính sách về quốc tịch, di chuyển, bảo hộ – thì lời kêu gọi khép lại quá khứ mới có điểm tựa thực tế. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở ngôn từ, khoảng cách niềm tin giữa kiều bào Mỹ và trong nước sẽ khó thu hẹp. Điểm tích cực là lần này, tương lai dân tộc được gắn trực tiếp với vai trò kiều bào, không chỉ như người gửi tiền về quê mà như đồng tác giả của một Việt Nam "hùng cường, thịnh vượng". Cánh cửa đã mở về mặt tư tưởng; câu hỏi còn lại là tốc độ và độ sâu của những thay đổi chính sách đi kèm.
