Điều kiện học tập phải đi trước mục tiêu mở rộng cơ hội
Bảo đảm đủ trường lớp và giáo viên là việc tạo ra chỗ học, cơ sở vật chất và nhân lực cần thiết để mọi người dân tiếp cận giáo dục công bằng, có chất lượng và an toàn. Tại nghị trường sáng 31/10, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh đây là ưu tiên hàng đầu, trong bối cảnh đại biểu Quốc hội nêu hàng loạt vấn đề của ngành. Thông điệp này đáng chú ý vì cải cách chương trình hay mở rộng phổ cập sẽ khó đi vào đời sống nếu học sinh không có lớp để học hoặc nhà trường thiếu người đứng lớp. Định hướng ấy gắn với Nghị quyết 71-NQ/TW và Luật Giáo dục mới, hướng tới phổ cập trung học phổ thông. Chính phủ đã chỉ đạo ngành từ đầu năm nhằm mở rộng cơ hội học tập bình đẳng, có chất lượng, an toàn và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Vì vậy, cơ sở vật chất và nhân lực không nên bị xem là phần việc hậu cần; đó là nền móng để các mục tiêu giáo dục thành hiện thực.
Bổ sung giáo viên cần đi cùng phân bổ đúng nơi
Tình trạng thiếu giáo viên không chỉ nằm ở tổng số nhân lực mà còn ở chỗ giáo viên tập trung không đúng nơi cần. Bộ trưởng cho biết gần 30.000 cán bộ quản lý giáo dục đã được chuyển sang vị trí giảng dạy sau quá trình sắp xếp, góp phần giảm thiếu hụt. Bộ cũng yêu cầu địa phương khẩn trương rà soát, điều chuyển giáo viên giữa các khu vực để xử lý nơi thừa, nơi thiếu; đồng thời chuẩn bị thông tư điều chỉnh định mức giáo viên theo trường, lớp. Việc cập nhật chính xác số liệu lên cơ sở dữ liệu giáo dục toàn quốc sẽ là căn cứ đề xuất bổ sung biên chế và tuyển dụng. Đây là hướng xử lý thiết thực, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào khả năng bố trí người đến đúng trường, chứ không chỉ vào con số điều chuyển. Nếu dữ liệu và định mức không sát thực tế, các địa phương khó lập kế hoạch ổn định cho năm học.
Mở trường mới cần đánh giá hiệu quả và duy trì chất lượng
Mô hình trường phổ thông nội trú liên cấp đã triển khai giai đoạn một với 108 trường được khánh thành; chương trình sẽ tiếp tục sang giai đoạn hai. Bộ trưởng cho biết Bộ sẽ đánh giá quá trình thực hiện, hiệu quả và hướng dẫn vận hành trước khi đề xuất mở rộng ở vùng khó khăn, không chỉ khu vực biên giới. Cách tiếp cận theo từng giai đoạn là cần thiết: xây thêm trường chỉ có ý nghĩa khi đi kèm thiết bị, đội ngũ và điều kiện hoạt động phù hợp. Bộ cũng hướng dẫn địa phương chuẩn bị trường học, cơ sở vật chất và thiết bị dạy học theo danh mục của chương trình giáo dục phổ thông. Nguồn lực trong chương trình mục tiêu quốc gia được đề xuất ưu tiên cho địa phương cần xây trường, trang bị cơ sở vật chất và cải thiện chất lượng. Trọng tâm nên là khả năng duy trì môi trường học tập tốt, không phải chỉ hoàn thành số lượng công trình.
Sách giáo khoa, bữa ăn và an toàn trường học cũng cần lời giải
Các ý kiến tại nghị trường bao quát sáu nhóm vấn đề: hạ tầng trường học; biên chế và chính sách giáo viên; chương trình, sách giáo khoa; thi cử và tuyển sinh; an toàn trường học; đào tạo nhân lực. Với sách giáo khoa, Bộ đặt lộ trình hoàn thành sửa đổi chương trình giáo dục phổ thông trong năm 2026, hoàn thiện sách giáo khoa trong năm 2027 để dùng thống nhất từ năm học 2028-2029. Theo chỉ đạo của Thủ tướng, sách sẽ được cung cấp miễn phí cho học sinh từ năm học đó, sớm hơn một năm so với kế hoạch trước. Về bữa ăn, Bộ đang lấy ý kiến dự thảo thông tư quy định việc tổ chức bữa ăn cho học sinh nội trú và bán trú. Với bạo lực học đường, nhất là nguy cơ trên môi trường trực tuyến, an toàn cần được coi là một phần của chất lượng giáo dục, không phải việc xử lý sau sự cố. Những cam kết này mở rộng phạm vi trách nhiệm của nhà trường, nhưng vẫn cần quy định rõ và triển khai nhất quán.
Ưu tiên đúng là biến cam kết thành điều kiện học tập
Lời nhấn mạnh của Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đặt ra thứ tự hợp lý: trước khi kỳ vọng chương trình mới nâng chất lượng, phải bảo đảm học sinh có trường, lớp và giáo viên; đồng thời phải được học trong môi trường an toàn. Những việc này liên kết chặt chẽ: trường mới cần người dạy, giáo viên cần được phân bổ theo nhu cầu, còn bữa ăn và an toàn quyết định việc học có thể diễn ra ổn định hay không. Con số 108 trường nội trú liên cấp và gần 30.000 cán bộ quản lý chuyển sang giảng dạy cho thấy đã có bước triển khai, nhưng chưa tự nó chứng minh mọi địa phương đã đủ điều kiện. Phần việc tiếp theo là rà soát đúng nhu cầu, phân bổ nguồn lực có trọng điểm và theo dõi hiệu quả sau khi trường đi vào hoạt động. Đó mới là thước đo cho ưu tiên đủ trường lớp và nhân lực: cơ hội học tập được mở rộng trên thực tế, không chỉ trong kế hoạch.
