Thông tư mới muốn gì: chuẩn hóa tuyển sinh hay thu hẹp cơ hội?
Phương thức xét tuyển đại học là tập hợp các tiêu chí, hình thức và cách thức mà một cơ sở đào tạo sử dụng để lựa chọn, đánh giá và xếp thứ tự thí sinh vào từng ngành hoặc chương trình đào tạo cụ thể trong một kỳ tuyển sinh. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã công bố dự thảo Thông tư sửa đổi các quy định về xác định chỉ tiêu, chương trình, tuyển sinh và đào tạo ở bậc cao đẳng ngành giáo dục mầm non, đại học và sau đại học. Thay đổi gây chú ý nhất là giới hạn số phương thức xét tuyển đại học cho từng ngành: từ năm 2027, mỗi ngành chỉ được sử dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển, và đến năm 2028 sẽ giảm còn 1 phương thức (không tính tuyển thẳng và cử tuyển). Câu hỏi đặt ra là: siết lại để công bằng hơn, hay vô tình làm hẹp đường vào đại học của thí sinh?
Từ 3 xuống 1: cơ chế mới thay đổi luật chơi tuyển sinh đại học
Theo dự thảo sửa đổi Quy chế tuyển sinh đại học, từ năm 2027, mỗi cơ sở đào tạo chỉ được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh chung. Đối với từng ngành hoặc chương trình, trường chỉ được áp dụng tối đa 3 phương thức xét tuyển từ năm 2027, và giảm xuống còn 1 phương thức từ năm 2028. Đây là bước ngoặt lớn, bởi nhiều năm qua các trường cạnh tranh bằng cách mở thêm hàng loạt phương thức: thi riêng, đánh giá năng lực, kết hợp học bạ, điểm thi tốt nghiệp… Việc buộc mọi phương thức quy đổi về cùng một thang điểm 30 và áp dụng công thức xác định độ lệch giữa các tổ hợp nhằm “bảo đảm công bằng giữa các thí sinh”. Câu nói đáng chú ý ở đây là: “các trường phải quy đổi điểm xét tuyển về cùng một thang điểm 30 duy nhất… để bảo đảm công bằng giữa các thí sinh”.
Công bằng hơn với thí sinh, nhưng áp lực lớn hơn với học sinh lớp 12
Lý do chính thức của thay đổi quy chế tuyển sinh là chuẩn hóa quy trình và tăng tính công bằng: một thang điểm chung, cùng công thức quy đổi, hạn chế “loạn” phương thức xét tuyển đại học. Về nguyên tắc, thí sinh sẽ ít bị rối hơn, không phải đuổi theo hàng loạt cách xét tuyển khác nhau, mỗi nơi một tiêu chí. Tuy nhiên, khi mỗi ngành rồi sẽ chỉ còn 1 phương thức xét tuyển, rủi ro “được ăn cả, ngã về không” trở nên rõ hơn: trượt một cửa là mất luôn cơ hội ngành mơ ước. Hệ thống tuyển sinh đại học 2027 trở nên tập trung hơn, song cũng làm tăng trọng số của từng kỳ thi, từng loại điểm. Đáng chú ý, các trường không được thu thêm bất kỳ khoản lệ phí xét tuyển nào ngoài khoản lệ phí thí sinh đã nộp qua Hệ thống xét tuyển chung, giúp giảm bớt phần nào gánh nặng thủ tục và chi phí, nhưng không làm giảm áp lực điểm số.
Cửa mới cho học sinh trung học nghề và hệ học bạ: mở rộng nhưng không dễ dãi
Trong khi siết chặt số phương thức xét tuyển, dự thảo lại mở thêm lối vào đại học cho học sinh tốt nghiệp trung học nghề và các hệ học bạ. Người dự tuyển có kết quả thi tốt nghiệp trung học nghề đạt ngưỡng điểm do Bộ Giáo dục Đào tạo công bố hằng năm và có điểm học tập 3 năm từ Giỏi trở lên với khối sư phạm, sức khỏe, pháp luật, hoặc từ Khá trở lên với các ngành khác, sẽ đủ điều kiện đăng ký xét tuyển vào chương trình đại học cùng nhóm ngành. Đây không phải “cửa dễ”, vì yêu cầu học lực cao, nhưng ít nhất tạo thêm hành lang pháp lý cho con đường nghề – đại học. Dự thảo cũng nới điều kiện cho người có bằng trung cấp và cao đẳng nhưng chưa có bằng THPT bằng việc yêu cầu kinh nghiệm làm việc chuyên môn trong 24–36 tháng. Tuy không ồn ào như câu chuyện 3 rồi 1 phương thức, đây là thay đổi đáng kể với nhóm thí sinh vốn ở lề rìa hệ thống.
Trường đại học phải “dọn nhà” tuyển sinh, phụ huynh cần thay đổi kỳ vọng
Siết phương thức xét tuyển đại học đồng nghĩa các trường phải “làm lại bản thiết kế” tuyển sinh của mình. Từ năm 2027, mỗi cơ sở đào tạo chỉ được dùng tối đa 5 phương thức tuyển sinh chung, lại còn chỉ 3 rồi 1 cho từng ngành, nên việc “bày buffet” phương thức để hút thí sinh coi như chấm dứt. Bộ Giáo dục Đào tạo yêu cầu các trường khai thác cơ sở dữ liệu quốc gia, không được đòi thêm hồ sơ, giấy tờ, chứng chỉ đã có trên hệ thống – đây là bước buộc các trường chuyên nghiệp hóa quản lý dữ liệu thay vì đẩy gánh nặng lên thí sinh. Về phía phụ huynh, kỳ vọng “đăng ký nhiều cho chắc” sẽ phải thay bằng việc hiểu rõ từng phương thức trọng tâm mà trường sử dụng. Hệ thống mới không còn chỗ cho kiểu chọn trường cảm tính, cũng không dung thứ cho việc thiếu thông tin.
