Cải cách tuyển sinh: từ hệ thống “nhiều cửa” sang “một cửa” mỗi ngành
Cải cách tuyển sinh đại học mới là quá trình Bộ Giáo dục và Đào tạo giới hạn số phương thức xét tuyển, chuẩn hóa ngưỡng đầu vào và cách tính điểm, nhằm làm cho tuyển sinh đại học minh bạch, đơn giản và dễ hiểu hơn với thí sinh, đồng thời buộc các trường chọn lọc phương thức thực sự phù hợp với mục tiêu đào tạo và chất lượng đầu vào.
Theo dự thảo quy định mới, mỗi cơ sở đào tạo được sử dụng tối đa 5 phương thức tuyển sinh, mỗi ngành hoặc chương trình chỉ được dùng tối đa 3 phương thức từ kỳ tuyển sinh đại học 2027 và chỉ 1 phương thức từ 2028, không tính tuyển thẳng và cử tuyển. Đây là bước siết chặt mạnh, biến bức tranh tuyển sinh từ "rừng" phương thức thành một hệ thống có trật tự. Tuy nhiên, khi hệ thống gọn lại, quyền lựa chọn của thí sinh cũng thu hẹp: thay vì có thể “phân tán rủi ro” qua 4–5 cửa, các em buộc phải đầu tư nghiêm túc vào đúng một con đường chủ đạo cho từng ngành mình nhắm tới.
Lợi ích của việc tinh gọn phương thức xét tuyển: đơn giản hơn nhưng cũng khắt khe hơn
Việc giới hạn phương thức xét tuyển không chỉ là hành động “cắt giảm thủ tục”, mà là một bước cải cách tuyển sinh hướng tới hệ thống dễ hiểu hơn cho người học. Thực tế nhiều năm qua, việc một số trường dùng quá nhiều phương thức, tên gọi và cách tính điểm khác nhau đã khiến thí sinh và phụ huynh lúng túng khi tìm hiểu, lựa chọn và đăng ký xét tuyển.
Các lãnh đạo trường đại học nhìn chung ủng hộ chủ trương tinh gọn, vì nó giúp hệ thống tuyển sinh đơn giản, minh bạch, thuận tiện hơn cho thí sinh và nâng tính chuẩn hóa đầu vào. Quy định mỗi phương thức tuyển sinh chỉ dùng một thang điểm xét tuyển cũng giúp chuẩn hóa cách tính điểm, làm thí sinh dễ so sánh và dự đoán khả năng trúng tuyển. Ở góc độ tích cực, ít phương thức hơn đồng nghĩa với ít “cửa sau” hơn, giảm khoảng chênh giữa các nhóm thí sinh và có thể giúp đầu vào đồng đều, công bằng hơn. Nhưng song song, khi chuẩn chung nâng lên, những bạn học lực trung bình sẽ khó “lách” bằng các phương thức ít phổ biến như trước.
Từ 2027 đến 2028: lộ trình siết chặt và nỗi lo bỏ sót thí sinh tiềm năng
Điểm then chốt của cải cách tuyển sinh lần này nằm ở lộ trình hai bước: năm 2027 tinh gọn xuống tối đa 5 phương thức cho mỗi trường và tối đa 3 phương thức cho mỗi ngành; đến 2028, mỗi ngành chỉ còn duy nhất 1 phương thức xét tuyển áp dụng. Cách đi này cho thấy Bộ đang muốn hệ thống tuyển sinh đại học tiến tới cấu trúc chuẩn hóa rõ ràng, ít biến thể, khó “biến tấu” tùy tiện.
Các lãnh đạo trường đại học đồng tình với xu hướng đơn giản hóa nhưng rất dè dặt với quy định chỉ còn 1 phương thức từ 2028. Lý do là năng lực thí sinh rất đa dạng: có em nổi bật ở kỳ thi tốt nghiệp THPT, có em mạnh ở quá trình học tập dài hạn, có em bộc lộ qua các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy hoặc tiêu chí đặc thù ngành. Nếu khóa lại ở một “cửa” duy nhất, nguy cơ bỏ sót thí sinh tiềm năng là có thật, nhất là với các trường địa phương cần tuyển đủ và đúng người để đào tạo nguồn nhân lực tại chỗ. Nhiều ý kiến đề nghị phải đánh giá kỹ tác động của năm tuyển sinh đại học 2027 trước khi áp dụng quy định một phương thức từ 2028.
Ngưỡng đầu vào và chuẩn hóa chất lượng: thí sinh không thể “bước qua cửa” với điểm quá thấp
Siết phương thức là chuyện thứ nhất, siết ngưỡng đầu vào là chuyện thứ hai nhưng gắn chặt với nhau. Dự thảo quy định thí sinh dùng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển phải có tổng điểm 3 môn theo tổ hợp đạt tối thiểu 15 điểm theo thang 30. Nếu không có đủ điểm 3 môn theo tổ hợp, trường có thể dùng tổng điểm Toán, Ngữ văn và một môn khác do hiệu trưởng quyết định, nhưng vẫn phải từ 15 điểm trở lên. Điều này đặt ra một “sàn chất lượng” rõ ràng: dù phương thức nào, thí sinh muốn vào đại học không thể ở mức điểm quá thấp.
Với các ngành giáo viên, sức khỏe, pháp luật dùng kết quả thi tốt nghiệp THPT, thí sinh còn phải đáp ứng đồng thời Chuẩn chương trình đào tạo (nếu có) và ngưỡng đầu vào hằng năm. Nếu không dùng điểm thi tốt nghiệp, các ngành sư phạm, luật vẫn yêu cầu học lực lớp 12 từ khá đến giỏi tùy chương trình. Ý nghĩa ở đây là cải cách tuyển sinh không chỉ dừng ở việc “đổi cửa”, mà chuyển sang siết chặt chất lượng đầu vào, nhất là những ngành nhạy cảm liên quan trực tiếp đến con người và pháp luật. Quy chế mới có thể giúp đầu vào đồng đều hơn, nhưng chất lượng sinh viên tốt nghiệp vẫn phụ thuộc vào chương trình đào tạo, giảng viên, thực hành và gắn kết với thị trường lao động.
Học sinh THPT cần chuẩn bị gì cho tuyển sinh đại học 2027 và sau đó
Trong bối cảnh tuyển sinh đại học 2027 và bước tiếp theo là mỗi ngành chỉ 1 phương thức xét tuyển, việc chuẩn bị thi đại học không thể theo kiểu “rải đều để lấy số lượng” như trước. Trước hết, học sinh phải xác định sớm ngành và trường mục tiêu, sau đó tìm hiểu kỹ xem ngành đó dùng phương thức nào là chủ lực: điểm thi tốt nghiệp THPT, học bạ, đánh giá năng lực hay kết hợp nhiều tiêu chí. Quy định mỗi phương thức chỉ có một thang điểm xét tuyển giúp các em dễ so sánh và dự đoán cơ hội, nhưng cũng đồng nghĩa với việc phải chọn chiến lược ôn luyện rõ ràng.
Về chiến lược cá nhân, học sinh cần: (1) đảm bảo tổng điểm 3 môn chủ lực không dưới 15 để không bị loại ngay từ vòng “ngưỡng sàn”; (2) giữ học lực ổn định cả năm 12, đặc biệt nếu nhắm ngành sư phạm, luật, sức khỏe; (3) nếu ngành sử dụng kỳ thi đánh giá năng lực hoặc tư duy, phải phân bổ thời gian luyện đề, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào một kỳ thi duy nhất; (4) theo dõi sát thông tin từ trường về phương thức xét tuyển chính thức và bất kỳ thay đổi nào sau khi Bộ hoàn tất lấy ý kiến dự thảo đến hết ngày 23/9/2026. Trong một hệ thống đang dần chuẩn hóa, lợi thế không còn ở việc “biết nhiều cửa”, mà ở chỗ hiểu rõ một cửa và chuẩn bị đủ tốt để bước qua.
