Áp lực kép mới định hình cuộc chơi xuất khẩu thủy sản sang Mỹ
Xuất khẩu thủy sản sang Mỹ là quá trình doanh nghiệp Việt Nam đưa các sản phẩm như tôm, cá, ghẹ và thủy sản chế biến vào thị trường Hoa Kỳ, nơi có sức mua lớn nhưng đi kèm hệ thống thuế quan, tiêu chuẩn kỹ thuật và chi phí logistics ngày càng phức tạp, tạo nên cả cơ hội tăng trưởng lẫn rủi ro co hẹp lợi nhuận cho ngành. Xuất khẩu thủy sản Việt Nam đang tăng tốc với kim ngạch ước đạt 6,7 tỷ USD trong 7 tháng, song chính giai đoạn này thị trường Mỹ lại trở thành “bài kiểm tra sức bền” khi doanh nghiệp cùng lúc gánh ba áp lực: thuế bổ sung, cước vận tải biển tăng mạnh và yêu cầu kiểm soát chất lượng khắt khe hơn. Trong bối cảnh đó, câu hỏi không còn là có nên đẩy mạnh xuất khẩu sang Mỹ hay không, mà là làm sao tồn tại bền vững trong cuộc chơi chi phí và tiêu chuẩn ngày càng cao.
Mỹ vẫn là thị trường trọng yếu: cơ hội cho ghẹ Việt Nam
Dù áp lực gia tăng, Mỹ vẫn là thị trường then chốt trong chiến lược xuất khẩu thủy sản Mỹ của Việt Nam. Tháng 6, thị trường Hoa Kỳ chiếm 17,3% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản, đứng sau Trung Quốc và trước Nhật Bản, cho thấy sức mua của Mỹ khó thể thay thế trong ngắn hạn."Như vậy, Hoa Kỳ vẫn là thị trường có sức mua lớn và đóng vai trò quan trọng đối với ngành thủy sản Việt Nam". Trong bức tranh đó, ghẹ Việt Nam nổi lên như điểm sáng hiếm hoi. Sau khi các quy định theo Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển (MMPA) khiến ghẹ từ hai nghề khai thác của Philippines bị cấm nhập vào Mỹ từ ngày 11/6/2026 và nguồn cung từ Venezuela bị gián đoạn, thị trường thịt ghẹ Hoa Kỳ rơi vào trạng thái thiếu hụt. Dư địa cung ứng mở ra rõ ràng cho những nhà cung cấp đáp ứng được MMPA, trong đó có ghẹ Việt Nam, giúp chúng ta có cơ hội tăng thị phần, đặc biệt nếu giữ được nguồn hàng ổn định và truy xuất rõ ràng.
Thuế Mục 301: lợi thế thị trường bị nuốt chửng bởi chi phí
Điểm nghịch lý là ngay khi ghẹ Việt Nam có cửa rộng hơn tại Mỹ, thì thuế mục 301 lại như “tảng đá” treo trên đầu. Từ ngày 24/7/2026, hàng Việt Nam chịu thuế bổ sung theo Mục 301 ở mức 12,5%, khiến mọi tính toán giá bán trở nên căng thẳng. Cơ hội mở rộng xuất khẩu ghẹ sang Hoa Kỳ là rõ rệt, nhưng khả năng cạnh tranh sẽ phụ thuộc nhiều vào cách doanh nghiệp chia sẻ gánh nặng thuế với đối tác nhập khẩu và người tiêu dùng. Nếu tăng giá bán để bù thuế, ghẹ Việt Nam có nguy cơ mất dần lợi thế; nếu chấp nhận “găm” thuế vào biên lợi nhuận, doanh nghiệp sẽ bị bào mòn lợi nhuận và khó tái đầu tư. Đáng lo hơn, Phòng WTO và Hội nhập cảnh báo còn có thể xuất hiện thêm các cuộc điều tra Mục 301 khác liên quan đến dư thừa sản xuất và sở hữu trí tuệ, làm điều kiện tiếp cận thị trường thêm bất ổn.
Cước vận tải biển tăng sốc: cú đánh thứ hai vào lợi nhuận
Ngay khi doanh nghiệp đang đau đầu với thuế bổ sung, chi phí vận tải biển lại tăng đột biến, biến áp lực chi phí thành “cú đánh kép”. Theo VASEP, từ giữa tháng 6/2026, nhiều hãng tàu quốc tế đồng loạt tăng cước vận chuyển từ 20–30%. Tuyến đi Bờ Đông Hoa Kỳ tăng thêm tới 3.000 USD mỗi container, Bờ Tây tăng trên 1.000 USD, còn tuyến châu Âu cũng tăng mạnh. Thủy sản – vốn cần container lạnh và chuỗi lạnh ổn định – chịu tác động nặng nề hơn các ngành khác. Khi chi phí vận tải biển đội lên hàng nghìn USD mỗi container, giá thành bị kéo lên trong khi thuế mục 301 đã chiếm một phần đáng kể, khiến biên lợi nhuận bị “kẹp” từ hai phía. Đội tàu quốc gia hiện chưa có năng lực container lạnh đủ mạnh, nên doanh nghiệp gần như phụ thuộc hoàn toàn vào hãng tàu nước ngoài, khó kiểm soát phụ phí và bị động trước mọi biến động.
Chiến lược sống còn: tối ưu chi phí, nâng chuẩn chất lượng và đòi hỏi chính sách
Trước áp lực kép từ thuế mục 301 và chi phí vận tải, doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào tăng sản lượng. Họ buộc phải tái cấu trúc cách tham gia thị trường Mỹ: ưu tiên những sản phẩm có dư địa giá bán cao như ghẹ Việt Nam, đầu tư mạnh vào truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm để hạn chế rủi ro bị FDA từ chối, cũng như đàm phán lại hợp đồng, điều khoản giao hàng để chia sẻ chi phí với đối tác. Về phía chính sách, VASEP đã kiến nghị chương trình giảm chi phí logistics cho nhóm hàng nông, lâm, thủy sản; tăng thanh tra và kiểm soát phụ phí của hãng tàu nước ngoài; đồng thời xây dựng đội tàu container và container lạnh quốc gia cùng hệ thống kho lạnh kết nối vùng nguyên liệu. Các cơ quan quản lý được yêu cầu xử lý kiến nghị và báo cáo kết quả trước ngày 25/8, mở ra kỳ vọng về những quyết định cụ thể, thay vì chỉ dừng lại ở lời kêu gọi. Nếu các giải pháp này không được thúc đẩy, cơ hội thị trường sẽ tiếp tục bị chi phí “ăn mòn”, và lợi thế xuất khẩu sang Mỹ chỉ còn trên giấy.
