Xét học bạ có thể trở thành lựa chọn rộng hơn
Tuyển sinh lớp 10 là quá trình sắp xếp học sinh hoàn thành lớp 9 vào bậc trung học phổ thông, với phương thức do địa phương lựa chọn theo nhu cầu học tập, năng lực trường lớp và điều kiện thực tế. Hướng đi đáng chú ý trong dự thảo mới là không mặc định mọi học sinh đều phải thi: Bộ GD&ĐT cho biết nhiều địa phương có thể xét học bạ lớp 10 thay vì tổ chức kỳ thi tuyển sinh. Đây là thay đổi có ý nghĩa, bởi giảm áp lực thi không nên chỉ là lời kêu gọi học sinh bình tĩnh hơn; cách tuyển sinh cũng cần bớt phụ thuộc vào một kỳ thi duy nhất. Tuy vậy, khả năng xét tuyển không đồng nghĩa với việc tất cả địa phương sẽ bỏ thi. Dự thảo đang được Bộ xây dựng, lấy ý kiến và mở rộng quy định tuyển sinh đầu cấp tới lớp 1, lớp 6 và lớp 10.
Tỷ lệ vào lớp 10 tăng, tạo cơ sở thay đổi cách tuyển
Cơ sở để tính đến nhiều phương thức hơn nằm ở tỷ lệ học sinh tiếp tục học lên trung học phổ thông. Theo ông Thái Văn Tài, Vụ trưởng Vụ Giáo dục Phổ thông thuộc Bộ GD&ĐT, tỷ lệ học sinh hoàn thành lớp 9 và vào lớp 10 đã tăng từ 75% lên hơn 80%; một số tỉnh đạt 95%, thậm chí 97%. Khi ngày càng nhiều học sinh được tiếp nhận, việc tổ chức một kỳ thi cạnh tranh trên diện rộng có thể không còn phù hợp ở mọi nơi. Dự thảo cũng gắn hướng điều chỉnh với mục tiêu phổ cập giáo dục trung học phổ thông, tiếp nối giáo dục bắt buộc ở bậc tiểu học và trung học cơ sở. Theo tôi, đây là lý do thuyết phục để xem lại cách tuyển sinh, nhưng không nên biến tỷ lệ cao thành cam kết rằng mọi học sinh đều được vào trường mình mong muốn. Năng lực tiếp nhận và điều kiện bảo đảm chất lượng vẫn là những yếu tố địa phương phải cân nhắc.
Ba phương thức, một nguyên tắc: quyết định theo địa phương
Theo dự thảo, địa phương có thể chọn một trong ba cách: xét học bạ, kết hợp thi với xét học bạ, hoặc chỉ tổ chức thi. Vì vậy, phụ huynh không nên suy luận rằng thông tin nhiều nơi có thể xét tuyển đồng nghĩa tỉnh, thành mình sẽ áp dụng phương thức ấy. Cơ quan giáo dục địa phương sẽ căn cứ vào số lượng học sinh, nhu cầu học tập, năng lực trường học, điều kiện bảo đảm chất lượng, mạng lưới trường lớp và tình hình thực tế để quyết định. Cần Thơ là ví dụ cho thấy cách làm có thể khác nhau ngay trong một địa bàn: năm học 2026–2027, thành phố dự kiến xét hồ sơ hoặc tổ chức thi tùy khu vực cư trú. Nếu vẫn thi vào lớp 10, dự thảo đề xuất chỉ thi Toán và Ngữ văn, nhằm giảm áp lực thi và hạn chế việc học sinh chỉ tập trung vào một vài môn.
Phụ huynh nên theo dõi điều gì?
Trong lúc quy chế còn là dự thảo, điều thiết thực nhất là chờ thông báo chính thức từ cơ quan giáo dục địa phương và các trường, thay vì dựa vào tin truyền miệng về việc bỏ thi. Phụ huynh nên kiểm tra phương thức áp dụng tại khu vực cư trú, phạm vi trường được đăng ký, cách tính kết quả học tập nếu có xét học bạ, cùng lịch và tiêu chí tuyển sinh khi địa phương công bố. Những chi tiết này quyết định việc học sinh cần chuẩn bị ra sao; nguồn hiện có chưa xác nhận một bộ tiêu chí xét học bạ thống nhất cho toàn quốc. Việc quy định sớm cũng quan trọng để học sinh chủ động học tập và lựa chọn nguyện vọng phù hợp. Xét tuyển có thể giúp giảm áp lực cho nhiều gia đình, nhưng chỉ phát huy tác dụng khi tiêu chí rõ ràng và được thông báo kịp thời. Kết luận cần nhớ: hướng mở rộng xét học bạ là có thật trong dự thảo, còn phương thức cụ thể phụ thuộc quyết định chính thức của từng địa phương.
