Từ màu áo xanh đến mô hình giáo dục cộng đồng đầy sức sống
“Thầy cô áo xanh tiếng Anh” là cách gọi trìu mến dành cho các giáo viên tình nguyện mặc áo đoàn, những người tổ chức lớp học hè miễn phí dạy tiếng Anh, Toán và Tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số vùng sâu, vùng xa, giúp các em vừa củng cố kiến thức, vừa rèn kỹ năng và tự tin hơn trước năm học mới.
Nhìn vào các chiến dịch Hoa phượng đỏ, Mùa hè xanh hay những lớp học tiếng Anh rộn ràng ở xã Ea Nuôl, Ea Wer, dễ thấy đây không phải những hoạt động ngắn hạn “cho có phong trào”, mà là một mô hình giáo dục cộng đồng rất rõ nét. Đoàn viên, sinh viên sư phạm, y dược… bước vào vai trò giáo viên tình nguyện, đem kiến thức sách vở và kỹ năng giáo dục chuyển thành trải nghiệm học tập cụ thể cho trẻ em vùng khó. Khi một buôn làng có lớp học hè miễn phí đều đặn, khi những đứa trẻ DTTS lần đầu dạn dĩ nói tiếng Anh trước tập thể, đó là lúc màu áo xanh chứng minh sức mạnh gắn kết của giáo dục do cộng đồng chủ động xây dựng.
Tiếng Anh vui nhộn: khi ngoại ngữ thành trò chơi của trẻ em DTTS
Các lớp tiếng Anh miễn phí ở Ea Nuôl và Buôn Đôn là minh chứng rõ ràng rằng nếu cách dạy thay đổi, học sinh dân tộc thiểu số sẽ tiếp cận ngoại ngữ nhẹ nhàng hơn rất nhiều. Thay vì học thuộc lòng và chép bài, thầy cô áo xanh tổ chức trò chơi, hát bài hát tiếng Anh, làm việc nhóm, thực hành hội thoại xoay quanh những chủ đề gần gũi như gia đình, trường học, đồ ăn, con vật, thói quen hằng ngày. Học tiếng Anh trở thành hoạt động “vui nhộn” đúng nghĩa, phù hợp với tâm lý trẻ vùng khó vốn hay e dè, ngại phát biểu.
Điểm đáng nói là những giáo viên tình nguyện không chạy theo thành tích mà chú trọng rèn phản xạ ngôn ngữ: khuyến khích các em nói thành câu, phát âm, trả lời câu hỏi, sửa lỗi trực tiếp qua đối thoại. Một em nhỏ người DTTS như Y Hiêng thừa nhận lúc đầu rất ngại nói nhưng nhờ cách dạy gần gũi, hướng dẫn rõ ràng của các anh chị đoàn viên, em đã mạnh dạn hơn. Câu chuyện đó cho thấy: khi dạy tiếng Anh được thiết kế theo hướng vừa học vừa chơi, tiếng Anh không còn là “nỗi sợ” mà trở thành cầu nối để học sinh DTTS bước ra khỏi vỏ bọc rụt rè.
Lớp học hè miễn phí: ôn Toán, Tiếng Việt để mạnh dạn bước vào năm học mới
Những lớp học hè miễn phí của thầy cô áo xanh không chỉ mang tiếng Anh về thôn buôn, mà còn âm thầm vá lại những lỗ hổng kiến thức căn bản của học sinh dân tộc thiểu số. Tại buôn Ko Đung, xã Ea Nuôl, lớp ôn tập hè dành cho khoảng 36 em, tập trung hai môn Toán và Tiếng Việt cho học sinh lớp 1, 2, 3, được duy trì đều đặn mỗi tuần vào chiều thứ Tư và thứ Bảy. Với trẻ vùng sâu, đây gần như là cơ hội hiếm hoi để được kèm cặp sát sao ngoài giờ lên lớp.
Cách làm của giáo viên tình nguyện rất khác tư duy “dạy cho xong bài”. Em học nhanh thì giao thêm bài, em yếu được hướng dẫn lại từ kiến thức cơ bản, tránh tâm lý bị bỏ rơi. Nhờ đó, trẻ không thấy áp lực mà vẫn củng cố được nền tảng học tập trước thềm năm học mới. Các chiến dịch Hoa phượng đỏ, Hành quân xanh… khi gắn với lớp học hè miễn phí đã cho thấy vai trò xung kích không chỉ ở lao động, an sinh xã hội mà còn ở chính việc chăm sóc, giáo dục thiếu nhi. Về lâu dài, đây là cách phòng ngừa tái mù chữ, hạn chế tình trạng trẻ bỏ học vì yếu kém, tạo cảm giác “được nâng đỡ” bằng tri thức ngay từ trong buôn làng.
Từ “bầu trời quê hương” đến ánh đèn xanh trên lưng chừng núi
Không phải ngẫu nhiên các đội hình sinh viên tình nguyện của một trường sư phạm lại chọn chủ đề “Bầu trời quê hương” khi mở lớp tại La Khu Phố, cách trung tâm xã Mù Cang Chải hơn 10 km. Họ bắt đầu bằng những câu chuyện về bầu trời trên đỉnh núi, trên mái nhà, trên con đường đi học, rồi mở rộng sang bầu trời của Tổ quốc, của cột mốc biên giới, của lá cờ đỏ sao vàng. Đó là cách lồng ghép giáo dục lòng yêu nước, ý thức chủ quyền vào một “lớp học mở” không bảng đen, nơi trẻ em vùng cao kể về quê mình bằng sự tự hào rất hồn nhiên.
Đi cùng với những giờ tiếng Anh hội thoại, kỹ năng phòng tránh tai nạn, hiểu biết về giới, nhóm giáo viên tình nguyện áo xanh còn lao vào công việc tưởng như chẳng liên quan đến nghề giáo: đào hố, trộn bê tông, dựng cột, lắp pin năng lượng mặt trời cho 40 đèn đường 500W dọc tuyến đường 1,6 km trong dự án “Ánh sáng xanh”, với tổng kinh phí gần 100 triệu đồng. Khoảnh khắc bật công tắc, 40 ngọn đèn cùng sáng trên lưng chừng núi, với họ là biểu tượng của niềm tin: tri thức và ánh sáng vật lý cùng soi đường cho người dân, kết nối trí thức trẻ với cộng đồng vùng cao.
Mô hình giáo dục cộng đồng: khi thanh niên trở thành người giữ lửa tri thức
Điểm chung của các lớp tiếng Anh vui nhộn, lớp ôn tập Toán – Tiếng Việt hay “lớp học mở” về bầu trời quê hương là chúng đều xuất phát từ cộng đồng, được vận hành bởi chính lực lượng thanh niên địa phương và sinh viên tình nguyện. Đối với sinh viên sư phạm, mục tiêu không phải xây cho được vài công trình, mà là tạo các lớp học mở trong cộng đồng, biến kiến thức về tâm lý, giáo dục, công nghệ, thiết kế trải nghiệm thành kỹ năng thực tế để trẻ em vùng núi tiếp thu dễ dàng và hào hứng hơn.
Theo một cán bộ Đoàn tỉnh, chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè gồm chương trình “Tiếp sức mùa thi” và bốn chiến dịch Mùa hè xanh, Kỳ nghỉ hồng, Hoa phượng đỏ, Hành quân xanh đã góp phần phát huy vai trò xung kích của thanh niên trong công tác an sinh xã hội và chăm sóc, giáo dục thiếu nhi. Câu hỏi đặt ra cho chính quyền và ngành giáo dục là: liệu chúng ta có đủ dũng cảm để xem thầy cô áo xanh như một phần chính thức của hệ sinh thái giáo dục địa phương? Bởi ở những buôn làng xa trường, chính họ đang đóng vai “người giữ lửa” tri thức, giúp học sinh dân tộc thiểu số có thêm cơ hội hòa nhập, phát triển kỹ năng và mơ về một bầu trời tương lai rộng hơn.
