Từ khẩu hiệu an toàn đến kỹ năng sống còn cho học sinh tiểu học
Không gian học tập trực quan về phòng cháy chữa cháy trong trường tiểu học là mô hình giáo dục an toàn, nơi học sinh được quan sát thiết bị, tham gia tình huống mô phỏng, thực hành kỹ năng thoát nạn và cứu hộ dưới sự hướng dẫn chuyên môn, giúp biến kiến thức phòng chống hoả hoạn thành phản xạ bản năng trong đời sống. Sáng 18/9, Trường Tiểu học Đoàn Thị Điểm, phường Tân Sơn Nhì, TP.HCM ra mắt mô hình “Không gian học tập về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ”, với sự tham gia của lãnh đạo địa phương và lực lượng công an, PCCC và CNCH cùng giáo viên, học sinh. Đây không phải một hoạt động phong trào cho có, mà là bước chuyển quan trọng trong giáo dục an toàn tiểu học: thay thế những buổi tuyên truyền khô khan bằng học tập trải nghiệm có khả năng cứu mạng.
Lần đầu tiên học sinh tiểu học “hóa thân lính cứu hỏa” để học thoát nạn
Điểm khác biệt của mô hình phòng cháy chữa cháy trường học này nằm ở việc trẻ em được đặt vào vai người xử lý tình huống, thay vì người nghe thụ động. Trong trang phục lính cứu hỏa, học sinh Đoàn Thị Điểm tham gia các tình huống mô phỏng chữa cháy, cứu nạn, thoát hiểm, làm quen với cách phản ứng khi sự cố xảy ra. Các em học cách nhận diện nguy cơ gây cháy nổ, cảnh báo người lớn khi phát hiện dấu hiệu bất thường, giữ bình tĩnh, tìm lối thoát an toàn, không chen lấn, xô đẩy hay quay lại lấy đồ khi có hoả hoạn. Đây chính là kỹ năng thoát nạn học sinh thường thiếu: không chỉ biết “đúng lý thuyết” mà còn hình thành phản xạ. Khi hơn 3.500 học sinh được thực hành trong không gian này, con số đó đồng nghĩa với hơn 3.500 khả năng sống sót được tăng cường nếu một tình huống cháy nổ xảy ra trong tương lai.
Không gian học tập trực quan: khi lý thuyết phải bước xuống sân trường
Không gian học tập trực quan này được xây dựng ngay trong khuôn viên trường, với thiết bị PCCC, áo phao, trang phục bảo hộ, bình chữa cháy, hình ảnh và bảng hướng dẫn thoát hiểm, cứu nạn phục vụ cho hoạt động học tập và trải nghiệm của học sinh. Quan trọng hơn, nhà trường và lực lượng chuyên môn chủ định chuyển từ kiểu tuyên truyền một chiều sang mô hình học bằng quan sát, trải nghiệm và thực hành. Theo Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH TP.HCM, giáo dục an toàn chỉ có giá trị khi được chuyển hóa thành thói quen và hành vi, nên phải dạy học sinh bằng trải nghiệm để hình thành phản xạ thoát nạn từ sớm. Đây là bước đi can đảm: thừa nhận rằng kiến thức phòng chống hoả hoạn khô cứng trên sách vở đã thất bại trước những vụ cháy thương tâm, và lựa chọn một cách tiếp cận ít "đẹp hình thức" nhưng nhiều hiệu quả thực tế.
Vì sao phải bắt đầu từ tiểu học: phản xạ an toàn là thói quen, không phải bản năng
Những vụ cháy thương tâm thời gian qua cho thấy người lớn thường lúng túng khi thoát nạn, càng đừng nói đến trẻ nhỏ. Trung tá Lê Tấn Châu, Phó Trưởng Phòng Cảnh sát PCCC và CNCH TP.HCM, nhấn mạnh cần trang bị kỹ năng phòng cháy chữa cháy và tập trung hình thành phản xạ thoát nạn cho người dân từ xa, từ sớm, trong đó môi trường giáo dục tiểu học là nền tảng. Ở lứa tuổi này, mỗi tiết học về kỹ năng thoát nạn học sinh tham gia sẽ dần biến nền tảng "biết sợ nguy hiểm" thành thói quen "biết cách tránh và tự bảo vệ". Khi các em được luyện tập thường xuyên, việc chạy theo hướng chỉ dẫn, không quay lại lấy đồ, không xô đẩy trong đám đông sẽ trở thành phản xạ, không phải quyết định hoảng loạn trong phút nguy cấp. Điều đáng giá là mỗi học sinh còn được kỳ vọng trở thành "tuyên truyền viên nhí" về phòng cháy chữa cháy trường học cho gia đình và cộng đồng.
Từ mô hình điểm đến chuẩn giáo dục an toàn cho mọi trường tiểu học
Nếu coi mô hình này là một sự kiện ra mắt cho đẹp báo cáo thì sẽ bỏ lỡ ý nghĩa dài hạn của giáo dục an toàn tiểu học. Trường Đoàn Thị Điểm xác định sẽ khai thác không gian học tập gắn với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, lồng ghép nội dung PCCC và cứu nạn cứu hộ vào môn Tự nhiên và Xã hội, Khoa học, Hoạt động trải nghiệm, giáo dục địa phương, sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp và các hoạt động giáo dục kỹ năng an toàn. Nói cách khác, kỹ năng thoát nạn học sinh sẽ trở thành phần của chương trình hằng ngày, không phải một buổi tập dượt hiếm hoi. Lực lượng PCCC TP.HCM cũng đề nghị nghiên cứu nhân rộng mô hình ra các trường trên địa bàn phường và toàn ngành giáo dục. Nếu làm được, những không gian học tập trực quan này sẽ đặt ra một chuẩn mới: trường học chỉ thực sự an toàn khi học sinh được luyện kỹ năng sống còn ngay tại nơi các em học chữ.
