MILOPS 26: Diễn đàn luật – sức mạnh mới của an ninh biển khu vực
Hội nghị MILOPS Indo-Thái Bình Dương là diễn đàn thường niên về luật và chiến dịch quân sự, nơi các lãnh đạo quốc phòng, luật sư an ninh quốc gia và học giả khu vực cùng xây dựng một khung tiếp cận chung để răn đe, bảo vệ chủ quyền và chống lại chiến tranh pháp lý biển, đặc biệt trong bối cảnh căng thẳng leo thang tại Biển Đông và các vùng biển chiến lược rộng lớn hơn. Hơn 300 lãnh đạo quốc phòng cấp cao, luật sư chuyên về an ninh quốc gia, nhà hoạch định chính sách và học giả từ 30 quốc gia Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đã gặp nhau tại Kuala Lumpur vào tháng 8 và thể hiện quyết tâm chung nhằm răn đe hành vi gây hấn và bảo vệ các quyền chủ quyền. Điều đáng chú ý là COLLECTIVE chiến lược được đúc kết quanh ba trụ cột: răn đe, chủ quyền và chống chiến tranh pháp lý – cho thấy luật pháp giờ không chỉ đi sau xung đột, mà trở thành mặt trận chủ động của an ninh khu vực.
Ba trụ cột chiến lược: răn đe quân sự gắn chặt với luật pháp và chủ quyền
Nếu phải cô đọng thông điệp chính của hội nghị MILOPS 26, đó là sự khẳng định rõ ràng rằng răn đe hiệu quả ngày nay không thể tách rời pháp quyền. Các đại biểu nhấn mạnh quyết tâm chung nhằm răn đe hành vi gây hấn và bảo vệ các quyền chủ quyền, nghĩa là năng lực quân sự phải được đặt trong khuôn khổ luật pháp quốc tế, chứ không phải công cụ cưỡng ép. Bộ trưởng Quốc phòng Malaysia Datuk Seri Mohamed Khaled Nordin phát biểu rằng sự hiện diện của binh sĩ và các lực lượng quân sự không bao giờ nên được coi là sự phô trương sức mạnh hay hành động đe dọa, mà là cam kết chung đối với hòa bình. Đây không phải lời lẽ ngoại giao sáo rỗng, mà là cách Kuala Lumpur gửi tín hiệu: họ muốn xây dựng răn đe dựa trên tính chính danh. Khi chủ quyền Biển Đông và các vùng biển khác bị thách thức công khai, chỉ những quốc gia có chiến lược kết hợp sức mạnh cứng với “lá chắn pháp lý” mới giữ được lợi thế lâu dài.
Chiến tranh pháp lý biển: từ công cụ lách luật thành mặt trận phải phản công
Điểm gây tranh luận mạnh nhất tại hội nghị MILOPS Indo-Thái Bình Dương là khái niệm chiến tranh pháp lý biển – cách một số quốc gia cố tình lợi dụng kẽ hở luật pháp, diễn giải lệch chuẩn mực quốc tế để hợp thức hóa hành vi gây hấn trên biển. Các cuộc thảo luận về chiến tranh pháp lý và chống chiến tranh pháp lý chiếm ưu thế trong chương trình nghị sự, phản ánh thực tế là Biển Đông đã trở thành “phòng thí nghiệm” cho các chiến thuật dùng luật làm vũ khí. Đô đốc Samuel Paparo cảnh báo rằng một số bên sử dụng “những tuyên bố sai lệch về tính chính danh” để biện minh cho hành động đe dọa và cưỡng ép, và đó là “cai trị bằng pháp luật” chứ không phải pháp quyền. Trong bối cảnh Trung Quốc tùy tiện tuyên bố chủ quyền với phần lớn Biển Đông, bất chấp phán quyết năm 2016 của hội đồng trọng tài quốc tế, chống chiến tranh pháp lý không còn là chủ đề học thuật, mà là nhu cầu sinh tử để bảo vệ tuyến hàng hải và tài nguyên.
Biển Đông và chủ quyền: MILOPS củng cố mặt trận pháp lý cho các nước ven biển
Tại sao MILOPS lần này lại đặt trọng tâm vào Biển Đông? Bởi căng thẳng vẫn ở mức cao trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, đặc biệt ở vùng biển nơi Trung Quốc đã đâm va, ngăn chặn và phun vòi rồng vào các tàu chính phủ và tàu cá của Philippines. Bắc Kinh tuyên bố chủ quyền phần lớn vùng biển giàu tài nguyên này, bất chấp phán quyết trọng tài 2016, trong khi Brunei, Malaysia và Việt Nam khẳng định các vùng biển đó thực sự thuộc về mình. Trong bối cảnh như vậy, chủ quyền Biển Đông không chỉ là câu chuyện đường cơ sở hay vùng đặc quyền kinh tế, mà là phép thử cho khả năng dùng luật quốc tế để ràng buộc hành vi các bên. Phát biểu của Bộ trưởng Quốc phòng Philippines Gilberto Teodoro Jr. rằng "Trung Quốc hiện diện ở khắp nơi" và đó là vấn đề đáng quan ngại, cho thấy các nước ven biển cần một mặt trận đoàn kết hơn, nơi hồ sơ pháp lý được chuẩn bị tốt như lực lượng trên thực địa.
Hợp tác quốc phòng khu vực: từ diễn đàn luật đến mạng lưới răn đe đa chiều
Hội nghị MILOPS Indo-Thái Bình Dương không chỉ là nơi đọc diễn văn, mà là chỗ các chính sách gia, luật sư an ninh quốc gia và học giả khu vực xây nền cho hợp tác quốc phòng khu vực thế hệ mới. Hoa Kỳ và các đối tác Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương, trong đó có các thành viên ASEAN, dựa vào luật pháp quốc tế để bảo vệ và duy trì các quyền, trong khi các phiên thảo luận nhóm tập trung vào thách thức pháp lý đương đại, hợp tác lực lượng cảnh sát biển và an ninh hàng hải. Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn đánh giá tương lai khu vực sẽ được định hình bởi sức mạnh của các thể chế, khả năng phục hồi của các mối quan hệ đối tác và cam kết chung với luật pháp quốc tế. Điểm cốt lõi là: nếu các nước muốn răn đe đa miền – từ pháp lý đến quân sự – họ phải chia sẻ cùng một ngôn ngữ luật và sẵn sàng hành động tập thể khi một nước bị tấn công bằng “đơn kiện” thay vì “tàu chiến”. Kết luận thực tế của MILOPS là luật pháp, nếu được đầu tư nghiêm túc, có thể trở thành năng lực răn đe giá rẻ nhưng hiệu quả.
