Từ Công viên APEC đến Quảng trường Ba Đình 1945: Đà Nẵng chọn cách nhớ khác
Trải nghiệm VR lịch sử tại Công viên APEC Đà Nẵng là chương trình dùng công nghệ thực tế ảo để cho phép người xem “xuyên không” về Quảng trường Ba Đình 1945, trực tiếp sống trong khoảnh khắc Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, từ đó cảm nhận lịch sử bằng giác quan thay vì chỉ qua sách vở. Sáng 2/9, tại Công viên APEC trên đường 2 tháng 9, phường Hải Châu, chương trình trải nghiệm thực tế ảo “Trở về thời khắc thiêng liêng” chính thức khai mạc. Không phải di tích, không phải bảo tàng, chính không gian mở và trẻ trung của công viên cho thấy Đà Nẵng quyết tâm đưa lịch sử bước ra khỏi khuôn khổ truyền thống, tiếp cận công chúng theo đúng cách họ đang sống: giữa thành phố, giữa công nghệ, giữa những ngày lễ hội sôi động.
Điều đáng nói là chương trình diễn ra từ ngày 2 đến 4/9, trùng với dịp kỷ niệm 81 năm Ngày Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (2/9/1945 – 2/9/2026). Đây không còn là một buổi lễ kỷ niệm “đứng nghe diễn văn” mà là lời đề nghị rất thẳng thắn: nếu muốn thế hệ hôm nay yêu lịch sử, hãy để họ được tự đứng giữa lịch sử, bằng công nghệ VR Đà Nẵng đang mạnh dạn đem vào đời sống thường nhật.
‘Xuyên không’ công nghệ: khi Tuyên ngôn Độc lập bước vào không gian 360 độ
Cốt lõi của chương trình là một hành trình xuyên không công nghệ được thiết kế như một chuyến trở lại Quảng trường Ba Đình 1945. Thông qua công nghệ thực tế ảo (VR), người dân và du khách tại Đà Nẵng có cơ hội “xuyên không” về ngày 2/9/1945, chứng kiến thời khắc Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Trong kính VR, Quảng trường Ba Đình 1945 không còn là dòng chữ trong sách, mà là không gian 360 độ với lễ đài, dòng người, âm thanh Tuyên ngôn vang lên giữa không khí độc lập đầu tiên của đất nước. Đó là cách kể chuyện lịch sử mới: không cần thuyết minh dài dòng, chỉ cần để người xem bước vào bối cảnh.
Ứng dụng công nghệ thực tế ảo hiện đại, chương trình mở ra một không gian để công chúng được “sống lại” thời khắc trọng đại bậc nhất của dân tộc – ngày 2/9/1945 tại Quảng trường Ba Đình lịch sử. Đây chính là trải nghiệm VR lịch sử đúng nghĩa: không phải trò chơi, không phải hiệu ứng thị giác nhất thời, mà là một dạng “bảo tàng sống” nơi dữ liệu số hóa giữ lại khoảnh khắc không thể lặp lại của đất nước. Khi thời gian ngày càng lùi xa, cách kể lại câu chuyện ngày Độc lập bằng VR cho thấy lịch sử có thể thích ứng với thói quen tiếp nhận mới mà vẫn giữ được sự trang trọng.
Đông người xếp hàng: bằng chứng lịch sử không hề nhàm chán, chỉ thiếu cách kể
Ngay buổi sáng khai mạc, rất đông người dân và du khách đã đến Công viên APEC, kiên nhẫn xếp hàng chờ đăng ký trải nghiệm. Hình ảnh các em học sinh tiểu học nắm tay bố mẹ, những bạn trẻ Hải Châu đứng cùng ông bà để “xuyên không” về Quảng trường Ba Đình 1945 chính là câu trả lời rõ nhất: lịch sử không hề khô khan, chỉ là chúng ta đã kể nó quá xa cảm xúc của người học. Một thanh niên phường Hải Châu chia sẻ cảm giác “như được sống trong thời khắc đó”, tự hào và xúc động khi lần đầu được nghe Tuyên ngôn Độc lập trong không gian sống động thay vì chỉ qua trích đoạn ngắn trong sách giáo khoa.
Đáng chú ý, chương trình trải nghiệm VR lịch sử này không phải lần đầu xuất hiện. Khi ra mắt tại Hà Nội dịp kỷ niệm 80 năm Quốc khánh, “Trở về thời khắc thiêng liêng” đã thu hút khoảng 35.000 lượt trải nghiệm. Sau đó, chương trình được tổ chức tại Quảng Ninh, rồi Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên (Nghệ An) với hơn 3.000 người tham gia trong ba ngày 17-19/5. Gần đây nhất, tại Dinh Độc Lập, chỉ trong ba ngày 19-21/8, hơn 8.000 lượt người đã trải nghiệm chương trình. Những con số này là lời trích dẫn mạnh mẽ: khi lịch sử đi cùng công nghệ, công chúng sẵn sàng xếp hàng.
VR trong giáo dục lịch sử: Đà Nẵng đang thử một con đường cần được nhân rộng
Chọn tổ chức chương trình trải nghiệm VR “Trở về thời khắc thiêng liêng” ngay giữa thành phố biển, Đà Nẵng không chỉ thêm một hoạt động dịp Quốc khánh; thành phố đang thử một hướng đi cho giáo dục lịch sử bằng công nghệ VR Đà Nẵng. Khi ngành văn hóa thừa nhận rằng lịch sử và văn hóa không thể chỉ nằm trong bảo tàng, việc đưa Tuyên ngôn Độc lập vào không gian VR là quyết định dám đổi mới cách truyền tải. Đây không đơn thuần là một trải nghiệm công nghệ mà là cây cầu cảm xúc nối thế hệ hôm nay với giá trị độc lập, tự do và những hy sinh của cha ông.
Với một chương trình do nhiều cơ quan trung ương và địa phương phối hợp thực hiện, từ đài phát thanh, chính quyền thành phố đến các đơn vị công nghệ, câu chuyện không chỉ là một sự kiện lẻ tẻ. Nó cho thấy nhận thức chung rằng nếu muốn lịch sử “chạm” được đến người trẻ, không thể chỉ trông chờ vào vài tiết học trên lớp. Xuyên không công nghệ, nếu được triển khai rộng trong trường học, bảo tàng, không gian công cộng, hoàn toàn có thể trở thành phương tiện giúp học sinh hiểu sâu hơn về Quảng trường Ba Đình 1945 mà không phải nhắc đến hai chữ “học thuộc”.
Kết luận: Khi kính VR trở thành “cánh cổng” vào ký ức dân tộc
Điều quan trọng nhất mà trải nghiệm VR lịch sử tại Công viên APEC mang lại không phải là cảm giác “hiện đại”, mà là một cách tôn trọng ký ức tập thể: đưa ngày 2/9/1945 trở lại đúng với tầm vóc thiêng liêng của nó, trong hình thức phù hợp với thói quen của thế hệ số. Khi người dân Đà Nẵng, từ học sinh tiểu học đến thanh niên, tự nguyện xếp hàng để đeo kính VR, đó là một thành công mà nhiều hoạt động tuyên truyền khô cứng trước đây không đạt được.
Nếu coi lịch sử là cội rễ, thì những chương trình xuyên không công nghệ như “Trở về thời khắc thiêng liêng” chính là cách tưới nước cho bộ rễ ấy trong thời đại mới. Đà Nẵng đã làm phần việc của mình: mở một cánh cổng ngay giữa Công viên APEC để ai muốn cũng có thể bước vào Quảng trường Ba Đình 1945. Câu hỏi còn lại là các địa phương khác – và cả hệ thống giáo dục – có sẵn sàng nối dài cánh cổng ấy hay không.
