Lịch sử bước vào đời sống người Đà Nẵng qua kính VR
“Trở về thời khắc thiêng liêng” là một chương trình trải nghiệm thực tế ảo dùng công nghệ VR lịch sử để đưa người xem “xuyên không” trở về Quảng trường Ba Đình 1945, nhập vai một người dân giữa biển người, trực tiếp nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập VR và cảm nhận không khí ngày đầu tiên đất nước giành được độc lập, tự do. Sáng 2/9, giữa không gian mở của Công viên APEC trên đường 2 tháng 9, Đà Nẵng, hàng dài người dân và du khách xếp hàng chờ lượt đội kính, từ các cụ lớn tuổi đến những em học sinh tiểu học đi cùng cha mẹ. Sự háo hức đó nói lên một điều: khi lịch sử được kể bằng trải nghiệm thực tế ảo sinh động, nó không còn là những dòng chữ khô khan trong sách giáo khoa mà trở thành ký ức chung có thể chia sẻ, tranh luận và tự hào.
Không khí đặc biệt của một lễ Quốc khánh giữa công viên APEC
Tổ chức đúng dịp kỷ niệm 81 năm Quốc khánh, chương trình kéo dài ba ngày, từ 2 đến 4/9 tại Công viên APEC, phường Hải Châu. Thay vì những nghi thức trang trọng trong hội trường kín, người dân thành phố biển tiếp cận lịch sử ngay giữa một không gian công cộng quen thuộc, bước thẳng từ lối dạo công viên vào một cánh cửa thời gian ảo. Điều đáng chú ý là lượng người xếp hàng tăng đều từ sáng tới tối; các gia đình trẻ cho con trải nghiệm trước, rồi chính họ cũng tò mò đội kính, như muốn kiểm chứng xem khoảnh khắc mình từng học ở trường trông “thật” ra sao. Ở đó, lịch sử không còn bị tách khỏi nhịp sống thường ngày mà hòa vào dòng người, tiếng nói, ánh nắng trên sông Hàn. Đó là cách kỷ niệm Quốc khánh vừa trang nghiêm, vừa sống động hơn hẳn những buổi lễ đọc diễn văn một chiều.
Đằng sau 5 phút “xuyên không”: khối lượng nghiên cứu khổng lồ
Nếu mỗi lượt trải nghiệm chỉ kéo dài khoảng 5 phút để phục vụ đông đảo công chúng, thì đằng sau đó là hàng tháng trời nghiên cứu, tranh luận và chỉnh sửa. Ý tưởng ban đầu xuất phát từ một đề tài cấp Nhà nước về ứng dụng công nghệ vào giảng dạy lịch sử tại Viện Công nghệ Thông tin và Truyền thông (CDIT), trước khi được phát triển thành dự án kể lại Tuyên ngôn Độc lập bằng tư liệu âm thanh đang lưu trữ tại Đài. Đội ngũ phải khảo sát sách, video, ảnh, đến tận Bảo tàng Lịch sử Việt Nam, Bảo tàng Hồ Chí Minh để phục dựng bối cảnh, phục trang, đoàn xe chở Chủ tịch, lễ đài, biển người đồng bào. Theo TS. Nguyễn Đức Hoàng, “quá trình chỉnh sửa, trau chuốt phải được thực hiện rất nhiều lần. Mỗi lần đều có những yêu cầu rất sâu” về độ chân thực và khả năng chạm tới cảm xúc người xem.
Áp lực công nghệ và giới hạn cảm xúc trong 5 phút VR
Khi công nghệ VR lịch sử được chọn làm phương thức kể chuyện, nhóm thực hiện buộc phải giải quyết cùng lúc hai bài toán: hình ảnh đủ chân thực, và trải nghiệm đủ giàu cảm xúc trong một khoảng thời gian rất ngắn. Toàn bộ lễ độc lập diễn ra trong nhiều giờ, nhưng suất xem qua kính lại bị giới hạn, nếu không hàng nghìn người sẽ không có cơ hội trải nghiệm. Thời gian hoàn thiện phiên bản nâng cấp cũng gấp rút: từ lúc nhận yêu cầu đến khi kịp khai mạc tại trụ sở Đài ngày 19/8 và tham gia triển lãm A80 ở Cổ Loa, ê-kíp chỉ có gần ba tháng để nâng cấp nội dung, chất lượng hiển thị và tối ưu thiết bị. Áp lực đó để lại vài hạn chế: người xem chưa thể tương tác sâu, một số chi tiết lịch sử buộc phải lược bỏ. Nhưng chính việc “nén” lịch sử trong 5 phút lại là lời nhắc rằng công nghệ không thay thế hoàn toàn việc học, mà đóng vai trò mở cửa tò mò, thúc đẩy người xem tìm hiểu thêm.
Từ Hà Nội, Nghệ An, TP.HCM đến Đà Nẵng: VR đang định nghĩa lại cách học lịch sử
Điều gây ấn tượng không kém tại Đà Nẵng là hành trình của dự án trước đó. Ra mắt nhân dịp kỷ niệm 80 năm Quốc khánh, chương trình đã có hơn 35.000 lượt trải nghiệm tại Hà Nội, trước khi đi Quảng Ninh. Từ 17–19/5, hơn 3.000 người dân, du khách tiếp tục tham gia tại Khu di tích Kim Liên, Nghệ An, rồi 8.000 lượt khách trải nghiệm ở Dinh Độc Lập, TP.HCM từ 19–21/8. Người trải nghiệm thuộc nhiều độ tuổi, trong đó có cả người trẻ, người lớn tuổi và bạn bè quốc tế; nhiều người xúc động khi chứng kiến khoảnh khắc Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập và lời thề giữ nước vang lên. Nhóm thực hiện kỳ vọng công nghệ VR có thể đưa kiến thức lịch sử, truyền thống, lòng tự hào dân tộc đến gần công chúng hơn, đặc biệt với thế hệ trẻ vốn quen với màn hình và trò chơi điện tử. Và nhìn vào hàng người nối dài ở Công viên APEC, có thể nói kỳ vọng đó đang dần thành hiện thực.
