VR lịch sử là gì và vì sao khoảnh khắc 2/9 cần được tái hiện?
Công nghệ VR lịch sử là việc dùng thực tế ảo để tái tạo bối cảnh, nhân vật và âm thanh của các sự kiện quá khứ, cho phép người xem cảm nhận lịch sử bằng giác quan thay vì chỉ qua sách vở, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa ký ức dân tộc và trải nghiệm trực tiếp của từng cá nhân. Ở góc nhìn này, khoảnh khắc Quảng trường Ba Đình 1945 không nên chỉ là vài dòng trong sách giáo khoa, mà là một không gian mà thế hệ hôm nay có thể “bước vào”. Khi người trẻ được đứng giữa biển người, nghe tiếng đọc Tuyên ngôn Độc lập VR vang lên quanh mình, cảm xúc về hai chữ tự do sẽ khác hẳn việc học thuộc lòng ngày tháng năm. Đó là lý do sự kiện ở Đà Nẵng không chỉ thú vị về công nghệ, mà còn quan trọng về giáo dục công dân.
Công viên APEC Đà Nẵng: ba ngày “xuyên không” về Quảng trường Ba Đình 1945
Từ ngày 2–4/9, tại Công viên APEC, chương trình “Trở về thời khắc thiêng liêng” cho phép người dân Đà Nẵng và du khách “xuyên không” về Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945. Qua trải nghiệm thực tế ảo, người tham gia hòa vào dòng người hướng về lễ đài, lắng nghe Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập VR khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, cảm nhận không khí ngày đầu tiên đất nước giành độc lập, tự do. Sự kiện do Đài Tiếng nói Việt Nam phối hợp với Thành ủy và UBND Đà Nẵng tổ chức; Báo Điện tử VTC News và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố thực hiện, cùng nhiều đơn vị tại địa phương và Viện Công nghệ Thông tin và Truyền thông CDIT tham gia phát triển nội dung. Việc chọn đúng dịp kỷ niệm 81 năm Quốc khánh giúp thông điệp lịch sử vang lên mạnh mẽ hơn trong đời sống đô thị hiện đại.
Khi lịch sử không còn là bài kiểm tra mà là ký ức chung
Điểm đáng nói của công nghệ VR lịch sử không phải là hiệu ứng hình ảnh đẹp đến đâu, mà là cách nó biến kiến thức thành ký ức chủ động. Tại Đà Nẵng, chương trình được kỳ vọng tạo nên một hình thức trải nghiệm lịch sử trực quan, sinh động cho công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Thay vì nghe kể lại, người trẻ được “đứng cạnh” những nhân chứng ảo, nhìn lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên nền trời Ba Đình, nghe tiếng Tuyên ngôn vọng giữa quảng trường, và tự đặt câu hỏi: nếu là mình vào ngày hôm đó, mình sẽ nghĩ gì, cảm gì? Chính sự nhập vai này có thể khơi mở những cuộc trò chuyện trong gia đình, trên lớp học, giữa các nhóm bạn – về độc lập, chủ quyền, trách nhiệm công dân. Lịch sử trở lại đúng vị trí của nó: nền tảng để mỗi người soi chiếu hiện tại, chứ không phải gánh nặng học thuộc lòng.
Từ Hà Nội, Quảng Ninh, Nghệ An đến TP.HCM: VR lịch sử đã tạo hiệu ứng ra sao?
Đà Nẵng không phải điểm dừng chân đầu tiên của hành trình số hóa Quảng trường Ba Đình 1945. Chương trình “Trở về thời khắc thiêng liêng” lần đầu ra mắt tại Hà Nội vào dịp 80 năm Quốc khánh, thu hút khoảng 35.000 lượt trải nghiệm. Sau đó, mô hình được mang tới Quảng Ninh vào tháng 9 cùng năm, rồi đến Khu di tích quốc gia đặc biệt Kim Liên (Nghệ An), nơi hơn 3.000 người dân và du khách tham gia trong ba ngày 17–19/5. Mới đây nhất, từ 19–21/8, chương trình tại Dinh Độc Lập (TP.HCM) ghi nhận hơn 8.000 lượt người trải nghiệm. Những con số này cho thấy nhu cầu rất thật của công chúng với các trải nghiệm thực tế ảo gắn với lịch sử, và chứng minh rằng khi được thiết kế nghiêm túc, công nghệ không làm loãng ký ức chung mà giúp nó lan tỏa rộng hơn.
Đà Nẵng và tương lai của công nghệ VR lịch sử
Việc đưa Quảng trường Ba Đình 1945 vào giữa trung tâm thành phố biển không chỉ là một sự kiện kỷ niệm, mà là lời khẳng định: giáo dục truyền thống hoàn toàn có thể đi cùng công nghệ hiện đại. Khi người dân được miễn phí đội kính VR, tham gia Tuyên ngôn Độc lập VR giữa không gian mở, lịch sử bước ra khỏi bảo tàng và phòng trưng bày, tiến vào đời sống cộng đồng. Câu hỏi không còn là “có nên dùng VR cho lịch sử hay không”, mà là “chúng ta sẽ kể những câu chuyện lịch sử nào tiếp theo bằng thực tế ảo, và kể với trách nhiệm ra sao”. Nếu Đà Nẵng tiếp tục đầu tư cho các trải nghiệm thực tế ảo gắn với di sản địa phương, thành phố có cơ hội trở thành một trong những nơi tiên phong biến di sản thành trải nghiệm sống, thay vì chỉ là điểm check-in hay dòng chú thích trên bia đá.
