Miễn học phí 2026: Chính sách lớn nhưng không phải “học miễn phí toàn diện”
Chính sách miễn học phí 2026 là việc Nhà nước quy định không thu học phí đối với học sinh từ mầm non đến hết trung học phổ thông công lập, đồng thời mở rộng thêm các nhóm người học được miễn, giảm và hỗ trợ học phí ở các bậc giáo dục khác, nhưng vẫn giữ nguyên nhiều khoản chi bắt buộc mà phụ huynh phải tự chi trả liên quan đến dịch vụ và chi phí học tập. Theo Nghị định 238/2025/NĐ-CP, học sinh từ mầm non đến hết THPT công lập trên phạm vi cả nước được miễn toàn bộ học phí. Về mặt chính sách, đây là bước ngoặt làm thay đổi cấu trúc chi tiêu giáo dục của các gia đình: tiền học phí không còn là gánh nặng chính, nhưng hàng loạt khoản "phí khác phụ huynh phải đóng" vẫn hiện hữu, từ bán trú đến học phẩm. Nếu chỉ nhìn vào khẩu hiệu "miễn học phí" mà bỏ qua phần này, phụ huynh sẽ dễ ảo tưởng về chi phí giáo dục thực tế.
Nghị định 238/2025: Ai được miễn học phí và mức hỗ trợ đang mở rộng đến đâu?
Nghị định 238/2025/NĐ-CP thay thế Nghị định 81/2021/NĐ-CP, đặt lại nền tảng chính sách học phí, miễn, giảm và hỗ trợ học phí trong toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân. Trục chính của nghị định là miễn học phí cho trẻ em mầm non, học sinh phổ thông và người học chương trình giáo dục thường xuyên cấp THCS, THPT tại cơ sở công lập. Song song, nghị định xác định nhiều nhóm được miễn học phí ở giáo dục nghề nghiệp và đại học: người khuyết tật; người học hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng; người mồ côi cả cha lẫn mẹ, không nơi nương tựa; hệ cử tuyển; học sinh trường dự bị đại học; sinh viên dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo, cận nghèo; sinh viên ngành Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh. Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung Nghị định 238 để mở rộng thêm nhóm người học được miễn, giảm, hỗ trợ học phí và hỗ trợ chi phí học tập, đồng thời tháo gỡ vướng mắc trong triển khai thực tế.
Hỗ trợ học phí mới: Ngành nào, hệ nào được ưu tiên và vì sao được chọn?
Điểm đáng chú ý của đề xuất hỗ trợ học phí mới là chuyển trọng tâm từ hỗ trợ theo đối tượng thuần túy sang hỗ trợ theo lĩnh vực đào tạo. Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất bổ sung nhóm người học các ngành, nghề nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, xây dựng, nghệ thuật, thể thao và người học chương trình giáo dục trung học nghề vào diện được miễn, giảm hoặc hỗ trợ học phí. Việc mở rộng này không phải "ưu ái ngẫu nhiên", mà gắn với chiến lược nhân lực ở các lĩnh vực đặc thù, thường khó thu hút người học do điều kiện nghề nghiệp khắt khe hoặc thu nhập chưa cao. Theo dự thảo, nguyên tắc tính học phí với chương trình trung học nghề dựa trên tỷ lệ 40% cho phần học văn hóa (tương ứng mức học phí THPT) và 60% cho phần học nghề, xác định theo từng nhóm ngành, nghề. Cùng lúc, dự thảo không đề xuất thay đổi lộ trình và mức trần học phí đã quy định tại Nghị định 238, nhằm tránh gây sốc chi phí cho người học.
Miễn học phí nhưng vẫn đầy khoản thu: những dòng tiền phụ huynh khó né
Điều phụ huynh cần nhìn thẳng là: miễn học phí không đồng nghĩa "đi học không tốn tiền". Theo quy định, dù không phải đóng học phí, phụ huynh học sinh từ mầm non đến hết THPT công lập vẫn phải đóng đầy đủ các khoản thu khác trong năm học mới. Những khoản tiền này bao gồm chăm sóc bán trú, trang thiết bị phục vụ bán trú, quỹ lớp, học phẩm cho trẻ mầm non, nước uống, đồng phục…. Ở bậc phổ thông, có thêm những khoản như dịch vụ ngoại khóa, tài liệu học tập, hoạt động câu lạc bộ tùy từng trường. "Mặc dù được miễn học phí, phụ huynh vẫn phải thanh toán các khoản chi phí dịch vụ và học tập theo quy định" là câu tóm lược chính xác thực tế ngân sách gia đình. Nghĩa là, miễn học phí 2026 giúp giảm gánh nặng cốt lõi, nhưng không đủ xóa áp lực tài chính nếu mỗi năm học vẫn đi kèm một danh sách thu mà phụ huynh phải xoay xở. Vì vậy, minh bạch, niêm yết rõ ràng và giám sát chặt chẽ các khoản này sẽ là bài kiểm tra thực chất của chính sách.
Thủ tục hỗ trợ qua VNeID: thuận lợi cho người học hay thêm một lớp phụ thuộc số hóa?
Một cải tiến quan trọng trong đợt sửa đổi chính sách là tinh giản thủ tục hành chính bằng VNeID. Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu rõ định hướng đẩy mạnh đơn giản hóa thủ tục thông qua môi trường điện tử, tăng cường khai thác dữ liệu VNeID để xác nhận đối tượng thụ hưởng, trong đó có giấy xác nhận hộ nghèo, hộ cận nghèo. Về lý thuyết, đây là bước tiến giúp phụ huynh không phải ôm hồ sơ giấy, đi xin xác nhận từ nhiều cơ quan; dữ liệu được chia sẻ tự động giữa các hệ thống. Nhưng ở thực tế, mức độ hiệu quả sẽ phụ thuộc vào hai yếu tố: độ chính xác dữ liệu gốc và khả năng truy cập của người dân (đặc biệt vùng sâu, vùng xa) vào hạ tầng số. Nếu cơ sở dữ liệu chưa được cập nhật đầy đủ, hoặc người dân gặp khó khi kích hoạt và sử dụng VNeID, nguy cơ phát sinh thêm rào cản là có thật. Do đó, song song với việc chuyển thủ tục lên VNeID, cần có cơ chế "đường dự phòng" cho các nhóm yếu thế, tránh biến hỗ trợ học phí thành một lợi ích chỉ dễ tiếp cận với người có điều kiện số hóa tốt.
