Chẩn đoán ung thư: định nghĩa đúng để tránh nỗi ám ảnh “càng nhiều xét nghiệm càng tốt”
Chẩn đoán ung thư chính xác là quá trình dùng những xét nghiệm ung thư phù hợp để xác định có hay không khối u ác tính, đánh giá vị trí, tính chất và giai đoạn bệnh ung thư, từ đó lựa chọn hướng điều trị hiệu quả nhất cho từng bệnh nhân dựa trên phương pháp chẩn đoán cá nhân hóa thay vì lạm dụng kỹ thuật một cách tràn lan. Theo TS.BS Phạm Xuân Dũng, sự phát triển của y học mang lại rất nhiều kỹ thuật hỗ trợ, nhưng điều đó không có nghĩa người bệnh phải làm càng nhiều xét nghiệm càng tốt. Ngược lại, tư duy “xét nghiệm càng nhiều càng an tâm” đang khiến không ít bệnh nhân rơi vào vòng xoáy tốn kém, lo lắng và kết quả chẩn đoán rối rắm. Vấn đề không nằm ở số lượng phiếu chỉ định, mà ở việc bác sĩ dùng đúng xét nghiệm, đúng thời điểm, cho đúng người.
Vì sao chẩn đoán ung thư chính xác phải được cá nhân hóa?
Ung thư không phải là một bệnh duy nhất mà là cả một “họ” bệnh cực kỳ đa dạng, có thể xuất hiện ở hầu hết cơ quan trong cơ thể. Mỗi loại ung thư vú, phổi, đại trực tràng, gan… lại có đặc điểm sinh học, đường lan tràn và đáp ứng điều trị khác nhau. Bởi vậy, phương pháp chẩn đoán cá nhân hóa không phải là khẩu hiệu thời thượng, mà là điều kiện tiên quyết để có chẩn đoán ung thư chính xác. TS.BS Phạm Xuân Dũng nhấn mạnh chẩn đoán cần được cá thể hóa, lựa chọn phương pháp phù hợp với từng người bệnh và từng giai đoạn, tránh chỉ định xét nghiệm quá mức. Nghĩa là cùng một triệu chứng ho kéo dài, người hút thuốc nhiều tuổi sẽ cần lộ trình xét nghiệm khác với một người trẻ không yếu tố nguy cơ; cùng là ung thư phổi, bệnh nhân giai đoạn sớm không thể bị áp dụng y nguyên bộ xét nghiệm của bệnh nhân đã di căn nhiều cơ quan.
Giai đoạn bệnh ung thư và giá trị thật của từng xét nghiệm
Một trong những sai lầm phổ biến là xem mọi xét nghiệm ung thư đều quan trọng như nhau. Trên thực tế, mỗi kỹ thuật – từ xét nghiệm máu, chụp CT, MRI đến sinh thiết, xét nghiệm gen – chỉ phát huy giá trị trong bối cảnh nhất định. Theo TS.BS Phạm Xuân Dũng, việc chẩn đoán cần được điều chỉnh theo giai đoạn bệnh ung thư và tình trạng cụ thể của từng người, đồng thời phải đánh giá đúng giá trị của từng kỹ thuật trong thực hành lâm sàng. Ông cảnh báo xu hướng “bị lôi” vào các xét nghiệm mới nhất mà thiếu cân nhắc: "Mục tiêu cuối cùng của chẩn đoán không phải là thực hiện nhiều kỹ thuật nhất, mà là đưa ra quyết định điều trị phù hợp và hiệu quả cho từng người bệnh". Lạm dụng công nghệ không chỉ gây lãng phí nguồn lực mà còn tạo ra kết quả phụ, nghi ngờ không cần thiết, khiến người bệnh thêm hoang mang.
Từ chẩn đoán đến điều trị: vai trò của mô hình đa chuyên khoa và chăm sóc giảm nhẹ
Ngay cả khi đã đạt được chẩn đoán ung thư chính xác, đó mới là điểm khởi đầu chứ không phải đích đến. Nếu quyết định điều trị không được chuẩn hóa và thảo luận đa chuyên khoa, lợi ích của chẩn đoán cá nhân hóa sẽ bị triệt tiêu. TS.BS Phạm Xuân Dũng cho biết mô hình điều trị đa chuyên khoa (MDT) giúp cải thiện thời gian sống thêm khoảng 15 tháng so với trường hợp không áp dụng – một con số cho thấy sức mạnh của sự phối hợp giữa nội ung bướu, ngoại khoa, xạ trị, chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh… Song song đó, chăm sóc giảm nhẹ cần đi cùng bệnh nhân ngay từ lúc được chẩn đoán, hỗ trợ tâm lý, kiểm soát triệu chứng và nâng chất lượng sống, chứ không phải “đợi đến giai đoạn cuối mới tính”. Một chẩn đoán tốt là chẩn đoán mở ra hành trình điều trị có kế hoạch, có người đồng hành, chứ không chỉ là tờ giấy in kết quả.
Kết luận: Chọn xét nghiệm phù hợp để bảo vệ bệnh nhân và hệ thống y tế
Thông điệp quan trọng từ góc nhìn chuyên gia là: chẩn đoán ung thư hiệu quả không đo bằng số lượng xét nghiệm, mà bằng độ phù hợp của từng bước với người bệnh và giai đoạn bệnh ung thư. Phương pháp chẩn đoán cá nhân hóa buộc bác sĩ phải cân nhắc kỹ lợi ích – hạn chế của từng kỹ thuật, thay vì chạy theo “mốt” công nghệ. Khi bác sĩ chỉ định xét nghiệm ung thư phù hợp, người bệnh ít phải chịu gánh nặng thủ thuật, ít hoang mang trước quá nhiều kết quả, còn hệ thống y tế tránh được lãng phí tài nguyên ở cả khối công và tư. Đã đến lúc chúng ta thay đổi cách nghĩ: đi khám ung thư không phải để “làm cho đủ bộ xét nghiệm”, mà là tìm được đường chẩn đoán rõ ràng, dẫn thẳng đến quyết định điều trị đúng đắn, nhân văn.
