Chẩn đoán ung thư thông minh: Không phải chuyện làm thật nhiều xét nghiệm
Chẩn đoán ung thư là quá trình sử dụng có chọn lọc các xét nghiệm, kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh, giải phẫu bệnh và đánh giá lâm sàng để xác định loại ung thư, giai đoạn bệnh và đặc điểm sinh học của khối u, từ đó lựa chọn chiến lược điều trị phù hợp nhất cho từng bệnh nhân trong từng bối cảnh cụ thể. TS.BS Phạm Xuân Dũng nhấn mạnh điều quan trọng trong chẩn đoán ung thư không phải là thực hiện càng nhiều xét nghiệm càng tốt mà là lựa chọn phương pháp phù hợp với từng người bệnh, từng giai đoạn và đánh giá đúng giá trị của từng xét nghiệm. Nói cách khác, chẩn đoán ung thư cần được cá thể hóa thay vì chạy theo số lượng xét nghiệm hay công nghệ mới. Khi bác sĩ chỉ định xét nghiệm ung thư dày đặc mà không dựa trên nhu cầu thật sự, người bệnh vừa tốn kém, vừa bị chậm trễ trong việc đưa ra quyết định điều trị tối ưu.
Khi con số lên tiếng: gánh nặng ung thư và cái giá của chẩn đoán sai trọng tâm
Theo số liệu mới nhất, Việt Nam hiện ghi nhận gần 180.000 ca ung thư mới mỗi năm, số ca mắc đã tăng gần 60% và số ca tử vong tăng khoảng 35% trong vòng 16 năm qua. Đây không còn là câu chuyện thống kê khô khan mà là lời cảnh báo rõ ràng: chúng ta đang phát hiện bệnh quá muộn, trong khi nguồn lực cho điều trị lại có hạn. Tập trung vào việc làm nhiều xét nghiệm ung thư một cách rời rạc, không có chiến lược chẩn đoán rõ ràng, chẳng những không cứu được thêm nhiều người mà còn bào mòn quỹ thời gian và tài chính của bệnh nhân. Hệ thống y tế đang chịu áp lực lớn, đội ngũ bác sĩ chuyên ngành ung thư và giải phẫu bệnh vẫn thiếu, nên mỗi xét nghiệm không hợp lý là một cơ hội bị lãng phí cho cả người bệnh lẫn cộng đồng.
Chiến lược chẩn đoán: ít hơn nhưng đúng hơn, cá thể hóa theo từng giai đoạn
TS.BS Phạm Xuân Dũng khẳng định: mục tiêu cuối cùng của chẩn đoán không phải là thực hiện nhiều kỹ thuật nhất, mà là đưa ra quyết định điều trị phù hợp và hiệu quả cho từng người bệnh. Chiến lược chẩn đoán ung thư vì thế phải dựa trên ba trụ cột: giai đoạn bệnh, đặc điểm riêng của bệnh nhân và giá trị thực sự của từng xét nghiệm. Ở cùng một loại ung thư, bệnh nhân trẻ, có bệnh nền ít sẽ cần cách tiếp cận khác với người lớn tuổi nhiều bệnh kèm; giai đoạn sớm cần ưu tiên sàng lọc, sinh thiết và đánh giá khả năng phẫu thuật, trong khi giai đoạn muộn chú trọng xác định đột biến, lựa chọn thuốc nhắm trúng đích hoặc điều trị toàn thân. Việc chỉ định xét nghiệm quá mức không những không giúp ích mà còn làm nhiễu quyết định, kéo dài thời gian chờ đợi và khiến bệnh nhân đối diện thêm lo âu, chi phí. Chẩn đoán thông minh là chọn ít xét nghiệm nhưng mỗi xét nghiệm đều có lý do rõ ràng và ảnh hưởng trực tiếp đến kế hoạch điều trị.
Từ phòng ngừa đến chăm sóc liên tục: chẩn đoán chỉ là một mắt xích
PGS.TS Đỗ Anh Tú cho biết khoảng 40% ca ung thư có thể phòng ngừa nếu kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, lạm dụng rượu bia, béo phì, ít vận động và nhiễm các virus gây ung thư như HPV, HBV, HCV. Điều đó cho thấy phòng ngừa ung thư và sàng lọc sớm quan trọng không kém chẩn đoán. Ông cũng đề xuất một chương trình phòng, chống ung thư toàn diện bao gồm dự phòng, sàng lọc, chẩn đoán sớm, điều trị và chăm sóc sau điều trị. Ở phía điều trị, mô hình điều trị đa chuyên khoa (MDT) mà TS.BS Phạm Xuân Dũng nhắc đến đã chứng minh có thể giúp kéo dài thời gian sống còn của bệnh nhân thêm khoảng 15 tháng khi được áp dụng bài bản. Một chiến lược chẩn đoán đúng phải gắn liền với cả hành trình: từ phòng ngừa, phát hiện sớm, đến điều trị, chăm sóc giảm nhẹ và theo dõi lâu dài, chứ không dừng lại ở việc đọc kết quả xét nghiệm.
Thay đổi tư duy: từ “càng nhiều xét nghiệm càng an tâm” sang “chiến lược chẩn đoán thông minh”
Nhiều người bệnh tin rằng làm càng nhiều xét nghiệm ung thư thì càng an toàn, càng “bắt” được bệnh sớm. Thực tế, đây là một quan niệm nguy hiểm. Khi tỷ lệ mắc và tử vong vì ung thư vẫn tăng, trong khi nguồn nhân lực và chi phí điều trị còn hạn chế, việc sử dụng xét nghiệm một cách tuỳ tiện sẽ làm hệ thống thêm quá tải mà không cải thiện được kết quả điều trị. Chẩn đoán ung thư hiện đại đòi hỏi bác sĩ và bệnh nhân cùng thay đổi: tin vào chiến lược chẩn đoán cá thể hóa, đặt câu hỏi “xét nghiệm này sẽ thay đổi quyết định điều trị thế nào?” thay vì hỏi “có xét nghiệm nào làm thêm không?”. Khi hiểu rằng chẩn đoán thông minh quan trọng hơn số lượng xét nghiệm, người bệnh sẽ bớt hoang mang, tập trung vào những bước thực sự có ích: phòng ngừa ung thư, sàng lọc đúng thời điểm, điều trị theo hướng dẫn chuẩn và chấp nhận sự đồng hành của đội ngũ đa chuyên khoa từ sớm.
