Nhóm B là nguy cơ riêng, không được bao phủ bởi vaccine nhóm khác
Não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn do Neisseria meningitidis gây ra, một loại vi khuẩn có nhiều nhóm huyết thanh, trong đó A, B, C, W và Y là những nhóm quan trọng gây bệnh ở người. Thông tin TP.HCM ghi nhận 5 ca não mô cầu nhóm B trong hơn một tuần, gồm các ca ở học sinh và một bé trai 12 tuổi, là lý do phụ huynh đang chờ tiêm nhắc nhóm A, C, W, Y đặt câu hỏi có thể tiêm vaccine nhóm B trong thời gian này hay không. Điều cần nhớ trước tiên: hai loại vaccine không thay thế cho nhau. Mỗi vaccine được thiết kế để tạo miễn dịch với những nhóm nhất định; vaccine A, C, W, Y không phòng bệnh do nhóm B gây ra. Vì vậy, trẻ đã tiêm vaccine nhóm A, C, W, Y vẫn có thể mắc nhóm B mà điều đó không có nghĩa mũi tiêm trước đã thất bại.
Bác sĩ Trương Hữu Khanh lưu ý, trường hợp mắc bệnh dù đã tiêm đúng nhóm cũng có thể xảy ra vì khả năng bảo vệ không tuyệt đối ở mọi người. Đây là điểm khác với việc mắc bệnh do một nhóm nằm ngoài phạm vi vaccine: trong trường hợp nhóm B, vaccine A, C, W, Y không được thiết kế để bảo vệ trước tác nhân đó. Không nên suy diễn rằng trẻ đã có một mũi vaccine thì có thể trì hoãn mọi cân nhắc khác, nhưng cũng không tự ý sắp xếp lịch tiêm. Việc lựa chọn vaccine và thời điểm cần dựa vào tuổi, nguy cơ, lịch sử tiêm chủng và tư vấn chuyên môn.
Đang chờ mũi nhắc, nên hỏi gì trước khi tiêm nhóm B?
Câu hỏi thực tế không phải là chọn vaccine nhóm B thay cho mũi nhắc A, C, W, Y, mà là liệu trẻ có thể tiêm thêm vaccine nhóm B trong lịch hiện tại hay cần bố trí thời điểm khác. Nguồn tin nêu thắc mắc này nhưng không đưa ra một lịch tiêm áp dụng chung cho mọi trẻ; vì thế, cha mẹ nên mang sổ tiêm chủng và hỏi bác sĩ hoặc cơ sở tiêm chủng về khoảng cách giữa các mũi, độ tuổi phù hợp và tình trạng sức khỏe của trẻ. Tiêm vaccine trẻ em cần được cân nhắc theo từng trường hợp, không dựa riêng vào tin có ca bệnh trong cộng đồng. Bác sĩ sẽ xem xét tiền sử tiêm chủng và khuyến cáo chuyên môn để hướng dẫn phù hợp. Hãy hỏi rõ vaccine dự định tiêm phòng nhóm nào, lịch nhắc nào còn cần thực hiện và liệu có lý do sức khỏe khiến trẻ cần hoãn tiêm.
Việc phân biệt phạm vi bảo vệ giúp phụ huynh tránh hai thái cực: nghĩ mũi A, C, W, Y đã bao phủ nhóm B, hoặc cho rằng vaccine không có ích vì vẫn có người mắc bệnh sau tiêm. Vaccine não mô cầu là một biện pháp phòng bệnh quan trọng, nhưng không bảo đảm loại trừ hoàn toàn nguy cơ. Bởi vậy, hãy coi tư vấn tiêm chủng là một phần của kế hoạch phòng bệnh não mô cầu, không phải lý do để ngừng quan sát sức khỏe hoặc bỏ qua các biện pháp giảm lây nhiễm.
Diễn tiến có thể nhanh: đừng chờ triệu chứng tự hết
Não mô cầu có thể diễn tiến nhanh, gây sốc nhiễm trùng và tử vong trong thời gian ngắn; trong đợt ghi nhận tại TP.HCM, một học sinh đã tử vong do sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan. Vì vậy, tiêm vaccine không đồng nghĩa trẻ đã miễn nhiễm hoặc gia đình có thể chủ quan. Khi trẻ sốt kèm lừ đừ, mệt mỏi bất thường hoặc xuất hiện tử ban, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay, không tiếp tục theo dõi tại nhà. Đặc biệt, nếu trẻ có biểu hiện nặng lên nhanh, đừng chờ xem mũi vaccine trước đây có phát huy tác dụng hay không; hãy ưu tiên đánh giá y tế.
Song song với tiêm chủng, gia đình nên duy trì vệ sinh cá nhân, rửa tay thường xuyên, vệ sinh họng miệng, hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng nghi ngờ và tránh dùng chung vật dụng có thể tiếp xúc với nước bọt. Nếu trẻ tiếp xúc gần với người mắc bệnh, hãy liên hệ nhân viên y tế để được đánh giá; người đã tiêm vaccine vẫn cần dùng kháng sinh dự phòng nếu thuộc nhóm tiếp xúc gần và được nhân viên y tế chỉ định. Kết luận: hỏi bác sĩ để xếp lịch vaccine nhóm B và mũi nhắc nhóm A, C, W, Y cho đúng, đồng thời giữ cảnh giác trước triệu chứng. Tiêm phòng là nền tảng quan trọng, nhưng phòng bệnh còn cần giảm phơi nhiễm và phản ứng nhanh khi trẻ có dấu hiệu đáng lo.
