Bước ngoặt: định nghĩa lại hợp tác khoa học Việt Nam-Australia
Hợp tác khoa học Việt Nam và công nghệ Australia trong giai đoạn mới được hiểu là quá trình hai bên cùng xác định bài toán, cùng nghiên cứu phát triển, cùng đồng tài trợ và cùng sở hữu tài sản trí tuệ, thay vì chỉ chuyển giao công nghệ một chiều hoặc trao đổi kinh nghiệm hàn lâm mang tính ngắn hạn và rời rạc giữa các dự án đơn lẻ. Tại Diễn đàn Tech Connect Việt Nam-Australia tổ chức ở Đại học Công nghệ Sydney, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đã thẳng thắn đề xuất hai nước chuyển từ trao đổi kinh nghiệm, chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu, đồng tài trợ, tạo tài sản trí tuệ và sản phẩm mới, hướng tới xây dựng hệ sinh thái hợp tác lâu dài. Đây không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật, mà là một bước chuyển chiến lược đặt doanh nghiệp, nhà khoa học và thị trường vào cùng một chuỗi giá trị.
Vì sao phải chuyển từ “chuyển giao công nghệ” sang “cùng nghiên cứu phát triển”?
Điểm xuất phát của bước ngoặt này là thực tế nền tảng hợp tác khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và giáo dục giữa hai bên đã khá vững, từ các chương trình như Aus4Innovation đến Trung tâm Công nghệ Chiến lược Australia-Việt Nam đang mở rộng sang trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, an ninh mạng và công nghệ lượng tử. Khi hạ tầng hợp tác đã có, giữ mãi mô hình “học hỏi – chuyển giao” chỉ khiến Việt Nam đứng ở cuối chuỗi giá trị, lệ thuộc vào công nghệ nhập khẩu và khó tích lũy năng lực nội sinh. Bộ trưởng Vũ Hải Quân nhấn mạnh yêu cầu kết nối chương trình, cơ sở nghiên cứu, nguồn vốn và thị trường thành một hệ thống có tác động lớn hơn. Nói cách khác, nếu không chuyển sang cùng nghiên cứu phát triển, hợp tác sẽ dừng ở mức dự án rời rạc, không hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo chung đủ sức cạnh tranh.
Tech Connect tại Sydney: nơi chiến lược mới được “bấm nút start”
Ngày 10-8, tại Đại học Công nghệ Sydney (UTS), Diễn đàn Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đầu tư, giáo dục – đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Việt Nam – Australia 2026 được tổ chức trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Australia. Chính tại Tech Connect, đề xuất ba chuyển dịch – từ trao đổi kinh nghiệm sang cùng giải bài toán, từ chuyển giao công nghệ sang cùng nghiên cứu phát triển, từ dự án riêng lẻ sang hệ sinh thái hợp tác lâu dài – được công bố như trục xương sống cho giai đoạn mới. Bộ trưởng kỳ vọng Tech Connect trở thành diễn đàn thường niên kết nối khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giữa hai nước, mở rộng cơ hội hợp tác giữa nhà khoa học, cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức. Nếu coi hợp tác khoa học Việt Nam là “hệ điều hành” cho phát triển, thì Tech Connect đang đóng vai trò như bản cập nhật lớn, thay đổi cách hai hệ thống cùng vận hành thay vì cài thêm vài “ứng dụng” lẻ tẻ.
Becamex – Monash: minh chứng sống cho mô hình đồng tài trợ, đồng phát triển
Trong khung diễn đàn này, Tập đoàn Becamex và Đại học Monash đã trao văn kiện hợp tác, đặt nền móng cho các chương trình nghiên cứu và hợp tác học thuật gắn trực tiếp với nhu cầu công nghiệp. Bản ghi nhớ xác định bốn nhóm hợp tác: phát triển hạ tầng công nghiệp bền vững (khu công nghiệp xanh, công nghệ phát thải carbon thấp, kinh tế tuần hoàn, sản xuất bền vững), đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp, thẩm định – trình diễn công nghệ trong hệ sinh thái công nghiệp của Becamex, và xây dựng hạ tầng nghiên cứu dùng chung như phòng thí nghiệm chung, cơ sở kiểm thử, living labs và các nền tảng công nghệ. Chuỗi này – nghiên cứu, thử nghiệm, kiểm chứng, trình diễn, thương mại hóa – thể hiện rõ tinh thần cùng nghiên cứu phát triển: nhà trường cung cấp tri thức, doanh nghiệp đưa bài toán và môi trường ứng dụng, cả hai cùng đồng tài trợ và cùng sở hữu giá trị thu được.
Từ chiến lược đến thực thi: hệ sinh thái hợp tác hay lại thêm “khẩu hiệu đẹp”?
Điểm đáng kể là các định hướng mới không dừng ở phát biểu chính trị. Bộ Khoa học và Công nghệ đã phê duyệt Chương trình hợp tác nghiên cứu về công nghệ chiến lược giai đoạn 2026-2028, đồng thời dự kiến ký Thỏa thuận hợp tác kinh tế số và hợp tác nghiên cứu phát triển thủy sản bền vững. Việt Nam dự kiến tài trợ cho Trung tâm Công nghệ Chiến lược và cho 10 dự án nghiên cứu chung về công nghệ chiến lược được chọn từ hơn 100 đề xuất. Đây là những con số cho thấy ý chí chuyển từ khẩu hiệu sang nguồn lực cụ thể. Tuy vậy, thành công hay không sẽ phụ thuộc vào việc có thực sự đặt doanh nghiệp vào trung tâm chuỗi đổi mới sáng tạo, có dám gắn trách nhiệm giải trình với từng dự án đồng tài trợ, và có coi đổi mới sáng tạo là trụ cột trong phát triển nguồn nhân lực hay chỉ là phụ lục đẹp cho các bản báo cáo. Nếu trả lời được những câu hỏi này bằng hành động, hợp tác khoa học Việt Nam với công nghệ Australia mới thật sự bước sang thời kỳ cùng nghiên cứu, cùng phát triển bền vững.
