Bài toán ùn tắc cửa ngõ và bước ngoặt từ 5 dự án giao thông mới
Các dự án giao thông TP.HCM khởi công giai đoạn tới là nhóm công trình đường trục, cầu và tuyến liên cảng được thiết kế để mở rộng năng lực lưu thông, tạo thêm hướng kết nối chiến lược giữa khu trung tâm, khu Đông, khu Nam và cửa ngõ Tây Bắc, qua đó giảm ùn tắc cửa ngõ thành phố bằng cách phân luồng lại dòng xe cá nhân, xe tải và luồng hàng hóa liên vùng. Điểm đáng nói là thành phố không còn chọn cách chắp vá vài nút thắt mà dùng một gói giải pháp giao thông 2026 theo đúng tinh thần quy hoạch đến năm 2040, tầm nhìn 2060. Đây là bước ngoặt: hoặc tận dụng được hiệu ứng đồng bộ, hoặc tiếp tục chứng kiến những tuyến huyết mạch quá tải dù đã mở rộng. Bài viết này cho rằng, nếu đi đúng lộ trình, 5 dự án có thể tạo khung xương mới cho mạng lưới cửa ngõ, nhưng chỉ khi được vận hành cùng các chính sách hạn chế xe cá nhân và tái cấu trúc logistics đô thị.
Cầu Thủ Thiêm 4 và hai trục kết nối Đông – Tây, Nam – Bắc
Ở cửa ngõ phía Đông và khu vực lõi trung tâm – Thủ Thiêm, cầu Thủ Thiêm 4 là lá bài chủ lực. Cây cầu dài khoảng 2,16 km, trong đó phần cầu hơn 1,6 km, thiết kế 8 làn xe, nối đường Nguyễn Văn Linh khu vực cầu Tân Thuận 2 với đường Nguyễn Cơ Thạch tại khu đô thị mới Thủ Thiêm. Khi hoàn thành, công trình được kỳ vọng chia sẻ áp lực với Tôn Đức Thắng, Nguyễn Tất Thành, cầu Khánh Hội và cả khu vực Tân Thuận – vốn thường xuyên quá tải giờ cao điểm. Song song, dự án nâng cấp đường trục Bắc – Nam (Nguyễn Hữu Thọ) dài khoảng 8,6 km, mở rộng lên 60 m, bổ sung cầu cạn 4 làn tốc độ 80 km/h phía trên, dưới là đường song hành 6 làn. Theo các thông tin dự án, công trình này sẽ tăng khả năng kết nối giữa khu trung tâm, Nam Sài Gòn, đô thị cảng Hiệp Phước và các tuyến cao tốc, Vành đai 3, Vành đai 4, cầu Phú Mỹ 2. Hai trục song song này nếu vận hành tốt sẽ chia lực cho các tuyến hiện hữu vốn đã chạm trần.
Quốc lộ 22 và đường liên cảng: giải tỏa nút thắt Tây Bắc và cụm cảng phía Đông
Cửa ngõ Tây Bắc từ lâu là điểm nghẽn nặng nề, và quốc lộ 22 chính là mạch máu đang bị bó chặt. Dự án mở rộng đoạn từ nút giao An Sương đến Vành đai 3, dài hơn 8 km, sẽ nâng mặt cắt từ 36–40 m lên 60 m với quy mô 10 làn xe. Cùng lúc, 7 cầu vượt tại các nút Nguyễn Ảnh Thủ, Nguyễn Thị Sóc – Nhà Vuông, Lê Thị Hà, Trần Văn Mười – Bà Triệu, Lý Thường Kiệt – Nguyễn Văn Bứa, Nguyễn Thị Nuôi và Dương Công Khi – Lê Lợi được xây mới. Đây là lựa chọn đúng: nếu chỉ mở rộng mặt đường mà không xử lý giao cắt mức độ cao, ùn tắc sẽ tái diễn ở các nút đèn tín hiệu. Ở phía Đông, tuyến đường liên cảng Cát Lái – Phú Hữu dài khoảng 5,9 km, mặt đường rộng 60–73 m, quy mô từ 8 đến 14 làn xe. Tuyến này kết nối đường Nguyễn Thị Định với nút giao cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây và Vành đai 3, kèm theo cầu Bà Cua 10 làn, các đoạn cầu cạn 4–6 làn. Nếu xây đúng chất “trục chuyên dụng hàng hóa”, tuyến sẽ kéo luồng xe container ra khỏi Nguyễn Thị Định, Nguyễn Duy Trinh, Xa lộ Hà Nội và Vành đai 2, giảm đáng kể áp lực cho giao thông đô thị quanh cảng.
Cầu Kênh Ngang số 3: mảnh ghép nhỏ nhưng quyết định cho khu Nam
Trong bức tranh giải pháp giao thông 2026, cầu Kênh Ngang số 3 nghe có vẻ nhỏ hơn các tuyến quốc lộ, cao tốc, nhưng lại là mảnh ghép quan trọng cho khu Nam và trục Võ Văn Kiệt. Dự án nằm trên trục Nguyễn Duy – Hoài Thanh – Lưu Hữu Phước tại phường Phú Định, tổng chiều dài tuyến hơn 634 m, trong đó phần cầu dài khoảng 324,5 m, mặt cắt ngang từ 13 đến 15,5 m, thiết kế 4 làn xe cơ giới với tốc độ 50 km/h. Điều chỉnh mới đã nâng quy mô dự án từ chiều dài khoảng 400 m, mặt cắt 10,5 m lên thông số hiện tại, đồng thời tăng tổng mức đầu tư sơ bộ từ 350 tỉ đồng lên hơn 597 tỉ đồng. Không phải chỉ là cầu vượt một con kênh, công trình sẽ kết nối trực tiếp hai đoạn Lưu Hữu Phước đang bị chia cắt bởi Kênh Ngang số 3, liên thông trục Hoài Thanh – Lưu Hữu Phước với An Dương Vương và kết nối ra đại lộ Võ Văn Kiệt. Kết quả là áp lực giao thông trên Bến Bình Đông – Mễ Cốc và cầu Kênh Ngang hiện hữu có cơ hội giảm rõ rệt.
Lộ trình thực hiện và điều kiện để các dự án phát huy hiệu quả
Về tiến độ, cầu Kênh Ngang số 3 đã được điều chỉnh thời gian thực hiện từ giai đoạn 2019–2021 sang 2024–2028. Theo kế hoạch, từ quý 3/2026 đến quý 2/2027, dự án tiến hành bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng, lập và phê duyệt điều chỉnh dự án, thiết kế, dự toán và lựa chọn nhà thầu; khởi công quý 2/2027, hoàn thành, nghiệm thu và đưa vào sử dụng trong quý 4/2028. Các dự án lớn như cầu Thủ Thiêm 4, trục Bắc – Nam, quốc lộ 22, đường liên cảng và tuyến nối Xa lộ Hà Nội – Vành đai 3 cũng có mốc hoàn thành dự kiến quanh năm 2028. Nhưng thời gian xây xong chưa đủ để giải quyết ùn tắc cửa ngõ thành phố. Nếu không song hành với chính sách kiểm soát phát triển chung cư dọc trục, quản lý giao thông thông minh và hạn chế xe cá nhân, các tuyến mới có thể nhanh chóng bị lấp đầy. Kết luận hợp lý là: 5 dự án này là nền tảng bắt buộc cho một cấu trúc giao thông mới, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào cách TP.HCM dùng chúng để tái phân bố luồng người và hàng hóa, chứ không chỉ thêm làn xe.
