Năm bản lề của hạ tầng đô thị 2026: TP.HCM chọn tăng tốc thay vì cầm chừng
Chiến dịch tăng tốc hạ tầng đô thị 2026 của TP.HCM là chương trình tập trung khởi công và hoàn thiện hàng loạt dự án giao thông TP.HCM, gồm vành đai TP.HCM, các cửa ngõ giao thông kết nối vùng và các công trình chỉnh trang, môi trường đô thị, nhằm tái cấu trúc mạng lưới di chuyển, giảm áp lực lên lõi trung tâm và tạo động lực phát triển kinh tế – xã hội cho toàn vùng đông nam bộ. Theo Sở Xây dựng, năm 2026 được xác định là năm bản lề của chương trình hành động nhiệm kỳ 2025-2030, nên thành phố không chọn cách đi từng bước nhỏ mà chủ động mở cùng lúc nhiều mặt trận hạ tầng. Quyết định này thể hiện rõ trong 8 tháng đầu năm: 22 công trình, dự án trọng điểm đã được khởi công, từ cầu Cần Giờ, cao tốc TP.HCM – Mộc Bài đến Quốc lộ 13 và Quốc lộ 1. Đây không chỉ là những dự án kỹ thuật, mà chính là lời khẳng định rằng tắc đường, ô nhiễm và ách tắc kết nối vùng đang được xử lý bằng các công trình cụ thể, với từng mốc tiến độ rõ ràng.
Danh mục dự án: Vành đai 4 và các cửa ngõ đang tái vẽ bản đồ kết nối vùng
Điểm nhấn lớn nhất trong danh mục dự án giao thông TP.HCM hiện nay là vành đai TP.HCM, đặc biệt là Vành đai 4 – công trình giao thông trọng điểm quốc gia với tổng mức đầu tư khoảng 120.413 tỷ đồng, gồm 10 dự án thành phần. Hai đoạn cao tốc Tóc Tiên – Châu Pha – cầu Châu Đức và từ sông Sài Gòn đến kênh Thầy Cai đã được khởi công, đều phân kỳ quy mô 4 làn xe cao tốc để tăng cường kết nối các trung tâm kinh tế, công nghiệp, văn hóa với sân bay, cảng biển quốc tế. Song song, các cửa ngõ giao thông phía tây và đông bắc cũng được mở rộng: Quốc lộ 13 từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương và Quốc lộ 1 từ Kinh Dương Vương đến ranh Long An đều thiết kế mặt cắt ngang khoảng 60m, 10–14 làn xe, rõ ràng nhắm đến mục tiêu nâng cao năng lực thông hành và kết nối TP.HCM với các tỉnh Tây Ninh và Tây Nam Bộ. Việc chọn "vẽ lại" các tuyến xuyên tâm vành đai và cửa ngõ thay vì chỉ vá chằng vá đụp những điểm tắc nhỏ lẻ cho thấy cách tiếp cận dài hạn, coi hạ tầng giao thông là khung xương tăng trưởng chứ không phải tiện ích phụ.
Chỉnh trang Mả Lạng, cải thiện môi trường nước: giao thông không thể tách khỏi chất lượng sống
Nếu chỉ nhìn vào những cây cầu và tuyến cao tốc, dễ lầm tưởng chiến lược hạ tầng đô thị 2026 chỉ hướng đến xe cộ. Thực tế, thành phố đang song song đụng vào những "nút thắt xã hội" lâu năm. Khu Mả Lạng – chợ Gà – Gạo, một trong những khu dân cư chật chội, kém an toàn ngay trung tâm, đã được quy hoạch từ năm 2000 nhưng chậm triển khai gần 30 năm, nay mới chính thức khởi công dự án chỉnh trang đô thị với tổng mức đầu tư khoảng 15.674 tỷ đồng theo phương thức PPP, hợp đồng BT. Đây là phép thử xem thành phố có thật sự đặt người dân ở trung tâm hay không. Ở mảng môi trường, dự án cải thiện môi trường nước Bình Dương với mức đầu tư khoảng 7.211 tỷ đồng, tập trung phát triển hệ thống thu gom, xử lý nước thải tại Tân Uyên, Thuận An và Dĩ An, bổ sung tổng công suất xử lý khoảng 60.000 m³/ngày đêm. Việc đặt giao thông và hạ tầng môi trường trên cùng bảng ưu tiên cho thấy TP.HCM hiểu rằng con đường đẹp không cứu nổi một thành phố nếu kênh rạch vẫn đầy nước thải.
Cuộc đua 8 tháng cuối: tham vọng khởi công thêm 9, hoàn thành 10 và rủi ro bị chậm chân
Tham vọng lớn nhất trong 8 tháng còn lại là vừa mở thêm mặt trận mới, vừa kịp về đích những công trình đã thi công. Quý IV, TP.HCM dự kiến khởi công khoảng 9 công trình, gồm cầu Thủ Thiêm 4, cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2, Quốc lộ 22 và đường liên cảng Cát Lái – Phú Hữu đến Vành đai 3. Cùng lúc, thành phố đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 10 công trình trọng điểm, trong đó có Vành đai 3, nút giao An Phú, cầu đi bộ qua sông Sài Gòn, Quốc lộ 50 và tuyến nối cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây với Vành đai 2. Đây là kế hoạch đầy tham vọng nếu nhìn vào tiến độ thực tế của các dự án hạ tầng lớn trước đây, vốn thường bị kéo dài vì vướng quy hoạch, vật liệu, giải phóng mặt bằng. Chính vì vậy, Sở Xây dựng đã phải kiến nghị tháo gỡ các vướng mắc về quy hoạch, nguồn vật liệu xây dựng và thủ tục đầu tư; đồng thời yêu cầu chủ đầu tư tăng cường ứng dụng BIM, GIS, trí tuệ nhân tạo trong quản lý dự án – một tuyên bố cho thấy thành phố hiểu rằng "chạy tiến độ" không thể chỉ trông vào quyết tâm chính trị.
Chiến lược kết nối vùng: khi đường sá trở thành công cụ tái phân bố cơ hội
Nhìn tổng thể, danh mục vành đai, cửa ngõ giao thông và các dự án môi trường cho thấy TP.HCM đang dùng hạ tầng để tái phân bố cơ hội thay vì chỉ xử lý tắc nghẽn. Các tuyến Quốc lộ 13, Quốc lộ 1 và những đoạn cao tốc thuộc Vành đai 4 đều được thiết kế nhằm tăng cường kết nối vùng, nối các trung tâm kinh tế, công nghiệp, văn hóa với sân bay, cảng biển quốc tế. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp ở Bình Dương, Long An, Tây Ninh hay các tỉnh Tây Nam Bộ sẽ tiếp cận thị trường và hệ thống logistics thuận lợi hơn, thay vì phải chấp nhận chi phí thời gian và vận tải cao như hiện nay. Với người dân đô thị, ý nghĩa thực tế nằm ở việc giảm thời gian di chuyển, bớt áp lực lên nội đô và cải thiện môi trường sống nhờ các dự án thu gom, xử lý nước thải. Câu hỏi còn lại không phải "có nên làm hay không", mà là "thành phố có giữ được kỷ luật tiến độ và chất lượng hay không". Nếu có, chiến lược hạ tầng đô thị 2026 sẽ là bước ngoặt đưa mạng lưới giao thông TP.HCM thoát khỏi tình trạng quá tải kéo dài; nếu không, những khoản đầu tư khổng lồ sẽ bị mắc lại trong các điểm nghẽn quen thuộc: thủ tục, mặt bằng và năng lực thực thi.
