Cửa ngõ phía Bắc bước vào giai đoạn “đại phẫu” hạ tầng
Chủ đề bài viết này là hai dự án giao thông cửa ngõ Bắc TPHCM sử dụng đường trên cao, hầm chui và cầu mới để giải quyết ùn tắc kéo dài nhiều thập kỷ, đồng thời tái cấu trúc kết nối đô thị – liên vùng, từ Hàng Xanh đến ranh Bình Dương, nơi áp lực phương tiện luôn vượt xa khả năng chịu đựng của hạ tầng đường bộ hiện hữu. Sáng 29/8, TPHCM đồng loạt khánh thành, khởi công 11 dự án với tổng mức đầu tư hơn 181.000 tỷ đồng, trong đó việc nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 13 đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh tỉnh Bình Dương cũ được chọn làm điểm cầu chính của sự kiện. Cùng lúc, thành phố thúc đẩy dự án cải tạo khu vực Hàng Xanh – Bình Triệu bằng đường trên cao và cầu Bình Triệu 3 như một mũi nhọn thứ hai. Đây không phải những bước đi rời rạc, mà là quyết định chính trị – kỹ thuật nhằm dứt khoát xử lý điểm nghẽn cửa ngõ Đông Bắc vốn ám ảnh người dân suốt nhiều năm.
Quốc lộ 13 mở rộng: trục xương sống mới với đường trên cao và hầm chui
Việc nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 13 đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương cũ là bước đi táo bạo: tổng mức đầu tư hơn 21.000 tỷ đồng, chia thành hai dự án thành phần, trong đó phần lớn – hơn 14.000 tỷ – dành cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng. Phần xây dựng và vận hành công trình được thực hiện theo phương thức PPP, hợp đồng BOT, với tổng mức đầu tư hơn 6.276 tỷ đồng trên chiều dài khoảng 5,9 km. Theo thiết kế, Quốc lộ 13 sẽ được mở rộng lên mặt cắt ngang khoảng 60 m, quy mô 10–14 làn xe, đồng thời xây dựng đường trên cao TPHCM dạng cầu cạn dài khoảng 3,75 km từ cầu Bình Triệu đến nút giao Bình Phước. Cầu cạn 4 làn xe, tốc độ thiết kế 80 km/giờ, tách dòng so với hệ thống đường song hành bên dưới 8–10 làn xe tốc độ 60 km/giờ. Việc phân tách luồng xe trên cao – mặt đất, kết hợp hệ thống 10 nút giao, hầm chui Bình Lợi và Bình Phước, nếu triển khai đúng thiết kế, có thể chấm dứt cảnh dòng xe kéo dài hàng cây số mỗi giờ cao điểm.
Bình Triệu 3 và đường trên cao Hàng Xanh: đánh thẳng vào điểm nóng ùn tắc
Nếu Quốc lộ 13 là xương sống liên vùng thì khu vực Hàng Xanh – Đinh Bộ Lĩnh – Xô Viết Nghệ Tĩnh lại là đoạn cổ chai gây mất năng lực toàn tuyến. Dự án cải tạo hạ tầng giao thông khu vực này, dài khoảng 4,65 km, đang được nghiên cứu với phương án xây cầu cạn 3 làn xe chạy dọc đường Đinh Bộ Lĩnh và Xô Viết Nghệ Tĩnh. Đường Đinh Bộ Lĩnh từ chân cầu Bình Triệu 2 đến Điện Biên Phủ sẽ mở rộng lên 25 m, Xô Viết Nghệ Tĩnh đoạn từ Hàng Xanh đến chân cầu Bình Triệu 1 – bao gồm một đoạn Quốc lộ 13 – được mở rộng lên 30–40 m. Đáng chú ý, cầu Bình Triệu 3 sẽ nằm giữa hai cầu hiện hữu, được thiết kế đồng bộ với dự án nâng cấp Quốc lộ 13. Tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 13.166 tỷ đồng, gồm khoảng 5.300 tỷ vốn ngân sách TPHCM và 7.866 tỷ của nhà đầu tư. Khi hoàn thiện hệ thống cầu Bình Triệu 3, đường trên cao và các nút giao mới, nút ùn tắc Hàng Xanh – vốn vẫn quá tải dù có cầu vượt thép từ 2013 – mới có cơ hội được xử lý tận gốc.
Hai dự án phối hợp: từ giảm ùn tắc đến tái cấu trúc kết nối liên vùng
Điểm đáng giá nhất không nằm ở từng dự án riêng lẻ, mà ở cách chúng được thiết kế để khớp vào nhau. Quốc lộ 13 hiện là tuyến huyết mạch phía Bắc, nằm trong định hướng mạng lưới 10 tuyến đường tốc độ nhanh của thành phố. Khi đoạn từ cầu Bình Triệu đến ranh Bình Dương cũ được mở rộng và kết nối liên tục đến Vành đai 3, đồng bộ với phần tuyến qua Bình Dương đã đầu tư, toàn tuyến hình thành trục giao thông liên vùng kết nối trung tâm TPHCM với các khu công nghiệp, đô thị lớn Đông Nam Bộ và Tây Nguyên. Song song, dự án Hàng Xanh – Bình Triệu được xem là giải pháp then chốt để giảm ùn tắc kéo dài nhiều năm ở cửa ngõ Đông Bắc, đặc biệt điểm nóng Bình Triệu – Đinh Bộ Lĩnh – Xô Viết Nghệ Tĩnh. Khi hoàn thiện cầu, đường trên cao, đường mở rộng, TPHCM sẽ sở hữu một trục giao thông hiện đại, thông suốt từ Quốc lộ 13 đến Điện Biên Phủ. Nói thẳng: hoặc thành phố tạo ra một hệ thống liên thông, ưu tiên luồng phương tiện liên vùng, hoặc cảnh ùn tắc Hàng Xanh sẽ lặp lại dù hạ tầng đã nâng cấp.
Cơ hội lớn đi kèm rủi ro: thành công hay lại thêm một “nút thắt mới”?
Về mặt nguyên tắc, hai dự án giao thông cửa ngõ Bắc này đi đúng hướng: tăng mặt cắt, phân tầng dòng xe bằng đường trên cao TPHCM, bổ sung cầu Bình Triệu 3, đồng bộ nút giao và hầm chui. Việc nâng cấp Quốc lộ 13 được kỳ vọng không chỉ tăng năng lực lưu thông cửa ngõ phía Bắc mà còn giảm áp lực cho các tuyến hiện hữu, rút ngắn thời gian di chuyển, tạo thêm động lực cho phát triển đô thị, công nghiệp, kinh tế – xã hội khu vực lân cận. Nhưng rủi ro luôn nằm ở khâu thực thi: giải phóng mặt bằng chậm, phối hợp giữa các dự án thiếu nhịp nhàng, tổ chức giao thông không theo kịp thực tế có thể biến những cầu cạn, hầm chui thành điểm nghẽn mới. Theo đề xuất hiện nay, dự án Hàng Xanh – Bình Triệu dự kiến được thông qua chủ trương trong quý IV/2026, triển khai và hoàn thành giai đoạn 2026–2029, trong khi liên danh nhà đầu tư đang lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi theo phương thức PPP. Cửa ngõ Bắc TPHCM đang đứng trước một bước ngoặt: hoặc biến hai đại dự án thành cú bứt phá, hoặc tiếp tục chuỗi dự án nửa vời, nơi đường thì nhiều lên nhưng ùn tắc Hàng Xanh vẫn là nỗi ám ảnh mỗi giờ cao điểm.
