Dự án tồn đọng không chỉ là đất bỏ hoang
Dự án tồn đọng là dự án đầu tư kéo dài mà các vướng mắc pháp lý, quy hoạch, tài chính hoặc thi công khiến đất đai và công trình chưa được đưa vào sử dụng đúng mục tiêu, đồng thời quyền lợi của người liên quan bị treo. Tại Quảng Ninh, đây không còn là vấn đề riêng của doanh nghiệp: các dự án chậm tiến độ nhiều năm làm lãng phí nguồn lực đất đai, gây khó cho quản lý nhà nước và ảnh hưởng trực tiếp đến nhà đầu tư thứ cấp. Vì vậy, mục tiêu hồi sinh dự án chỉ đáng tin khi đi cùng tiến độ có thể kiểm chứng và cách xử lý minh bạch cho người dân. Nếu chỉ tháo gỡ cho chủ đầu tư mà bỏ qua những cam kết quá hạn về hạ tầng, giấy chứng nhận và trật tự xây dựng, gánh nặng của sự đình trệ sẽ tiếp tục đổ lên các hộ đã xuống tiền.
Thực trạng tại phường Hoành Bồ cho thấy quy mô bài toán vượt xa vài dự án nổi bật: qua rà soát tổng thể, địa phương phân loại 20 dự án tồn đọng thành ba nhóm. Riêng hai dự án Khu dân cư Bờ Tây cầu Trới có tổng cộng 429 ô đất, diện tích 61.020 m²; các mốc chủ đầu tư cam kết về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, bàn giao hạ tầng kỹ thuật và xử lý vi phạm trật tự xây dựng đều đã quá hạn. Con số và những cam kết trễ hạn nhắc rằng đất chưa được khai thác hiệu quả chỉ là một phần tổn thất; sự bất định kéo dài mới là thứ bào mòn niềm tin của nhà đầu tư thứ cấp.
Rà soát dự án phải đi cùng trách nhiệm thực thi
Trong một cuộc họp mới đây, ông Nguyễn Văn Công, Phó Chủ tịch UBND thành phố Quảng Ninh, chủ trì nghe tiến độ xử lý nhiệm vụ tại ba dự án trọng điểm của Công ty Cổ phần Tập đoàn FLC: quần thể FLC Hạ Long và hai giai đoạn Khu đô thị Hà Khánh. Ba dự án sử dụng hơn 350 ha đất, có tổng mức đầu tư đăng ký ban đầu vượt 12.000 tỷ đồng, nhưng đình trệ kéo dài do vướng nghĩa vụ tài chính bổ sung và điều chỉnh quy hoạch chi tiết 1/500. Thành phố lập tổ công tác để rà soát hồ sơ pháp lý, quy hoạch, đất đai, xây dựng và nghĩa vụ tài chính; kiểm tra hiện trường, xác định phần việc còn lại, rồi theo dõi thi công, nghiệm thu và bàn giao. Đây là hướng xử lý đúng: xác định rõ nút thắt trước khi yêu cầu tiến độ, thay vì để hồ sơ tồn tại qua nhiều vòng mà không ai chịu trách nhiệm đến cùng.
Cách làm ấy cần được đánh giá bằng kết quả cụ thể, không phải số cuộc họp hay quyết định thành lập tổ công tác. Với ba dự án FLC, mục tiêu là đưa các hạng mục hạ tầng chính vào vận hành trước quý III/2027 và giải quyết quyền lợi cho hơn 1.200 hộ dân là nhà đầu tư thứ cấp bị ảnh hưởng. Các phường Hạ Long, Hà Lầm và Cao Xanh được giao gặp gỡ nhà đầu tư để thông tin chỉ đạo, trong khi tổ công tác tiếp tục giám sát tiến độ thực tế. Sự minh bạch với người dân phải bao gồm mốc hoàn thành, trách nhiệm của từng bên và cách xử lý khi cam kết lại trễ. Nếu thiếu những điều đó, thời hạn mới có nguy cơ chỉ thay thế thời hạn cũ.
Gỡ vướng ở cấp địa phương, giữ quyền lợi người dân
Ở Hoành Bồ, UBND phường mới đây làm việc với Xí nghiệp 296 thuộc Tổng Công ty 319, đại diện các cơ quan chuyên môn và hộ dân để tháo gỡ tồn tại tại hai dự án Bờ Tây cầu Trới. Mục tiêu giai đoạn tới là xử lý dứt điểm năm dự án đầu tư công thuộc thẩm quyền và hai dự án hạ tầng khu đô thị. Những động thái này cho thấy gỡ vướng dự án cần bắt đầu từ việc phân loại đúng vấn đề và giao đầu mối xử lý cụ thể. Địa phương có thể rà hồ sơ, kiểm tra hiện trường, đối thoại với người dân và xử lý việc thuộc trách nhiệm của mình; khâu nào vượt thẩm quyền mới cần báo cáo cấp có thẩm quyền. Đẩy mọi vướng mắc lên cấp trên sẽ khiến đất tiếp tục bị bỏ phí và người dân tiếp tục chờ.
Một tín hiệu khác trong nỗ lực sắp xếp quỹ đất là Nghị quyết 04/NQ-HĐND năm 2026 của Quảng Ninh hủy bỏ danh mục khu đất dự kiến đấu thầu dự án đầu tư có sử dụng đất, trong đó có khu đô thị tại xã Hải Xuân cũ, nay thuộc phường Móng Cái 1, diện tích 48,49 ha. Nghị quyết giao UBND thành phố tổ chức thực hiện đúng quy định; các cơ quan liên quan chịu trách nhiệm về tính chính xác của hồ sơ, số liệu và lý do đề xuất hủy bỏ. Quyết định này không tự nó giải quyết những dự án đang đình trệ, nhưng cho thấy danh mục đất phải được rà soát thay vì duy trì máy móc. Với đấu thầu đất Quảng Ninh, cũng như xử lý dự án cũ, tiêu chuẩn nên là tính khả thi và trách nhiệm giải trình, không phải đưa đất vào quy trình chỉ để rồi tiếp tục chờ.
Thước đo cuối cùng là đất được dùng và quyền lợi được bảo đảm
Nỗ lực xử lý dự án tồn đọng Quảng Ninh chỉ thành công khi biến rà soát thành tiến độ thi công, hạ tầng được bàn giao và nghĩa vụ với người mua được thực hiện. Những con số về diện tích, số ô đất hay số hộ bị ảnh hưởng không nên chỉ xuất hiện trong báo cáo; chúng cần trở thành căn cứ để công khai tiến độ và xác định trách nhiệm. Chính quyền cần kiên trì giám sát, doanh nghiệp phải thực hiện cam kết, còn người dân cần được thông tin thường xuyên và có đầu mối phản hồi rõ ràng. Hồi sinh dự án không đồng nghĩa hợp thức hóa mọi sự chậm trễ. Đó là quá trình đưa đất trở lại phục vụ phát triển, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của những người đã chịu hệ quả kéo dài.
