Miền Nam đang ở tâm dịch: Điều cần hiểu ngay về sốt xuất huyết Dengue
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do vi rút Dengue lây qua muỗi vằn, gây tổn thương mạch máu và rối loạn đông máu, có thể dẫn đến thoát huyết tương, sốc, chảy máu nội tạng và suy đa cơ quan nếu không được phát hiện sớm, theo dõi chặt và điều trị kịp thời. Giữa lúc số ca sốt xuất huyết Dengue tại miền Nam đang ở mức đáng lưu ý và chiếm tới 73,1% tổng số ca mắc cả nước, chúng ta không thể coi đây là bệnh "cảm sốt thông thường". Thực tế nguy hiểm là bất kỳ ai, từ trẻ khỏe đến người có bệnh nền, đều có khả năng chuyển nặng. Khi tỉ lệ mắc dồn vào một khu vực, hệ thống y tế dễ quá tải và những ca diễn tiến nhanh sẽ là người phải trả giá. Thái độ đúng hiện nay không phải hoảng loạn, mà là chủ động nhận diện nhóm nguy cơ cao và dấu hiệu cảnh báo để đến bệnh viện kịp lúc.
Nhóm nguy cơ cao: Ai dễ chuyển nặng khi mắc sốt xuất huyết Dengue?
Các chuyên gia tại tọa đàm "Ai có nguy cơ chuyển nặng khi mắc sốt xuất huyết?" do Trung tâm Kiểm soát Bệnh tật TP.HCM phối hợp cùng Công ty TNHH Dược phẩm Takeda Việt Nam tổ chức đã chỉ ra rất rõ những nhóm bệnh nhân phải đặc biệt cảnh giác. Đó là người cao tuổi, người có bệnh nền, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người thừa cân, béo phì – những nhóm nguy cơ cao cần được theo dõi sát để kịp thời nhận diện dấu hiệu cảnh báo và tiếp cận chăm sóc y tế phù hợp. Ở người cao tuổi, lão hóa khiến suy giảm miễn dịch và dự trữ sinh lý; tăng huyết áp, đái tháo đường, tim mạch hay bệnh thận mạn làm việc điều trị sốt xuất huyết Dengue phức tạp hơn. Trẻ dưới 1 tuổi, trẻ béo phì hay có bệnh kèm theo dễ thoát huyết tương gây sốc. Phụ nữ mang thai có nguy cơ xuất huyết sau sinh, sinh non, con nhẹ cân. Nếu gia đình bạn có người thuộc các nhóm này, coi sốt xuất huyết Dengue là "bệnh nhẹ" là một sự chủ quan nguy hiểm.
Triệu chứng kín đáo và dấu hiệu cảnh báo: Sai lầm chết người khi tự theo dõi tại nhà
Điểm khiến sốt xuất huyết Dengue trở nên khó lường là giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào ngày thứ 3–7, khi người bệnh có thể đã giảm sốt. Hết sốt không có nghĩa là hết bệnh; ngược lại, đó có thể là lúc bệnh bắt đầu chuyển nặng với thoát huyết tương, sốc, xuất huyết nội tạng hoặc suy gan, thận, tim, phổi, não. Các dấu hiệu cảnh báo cần chú ý gồm: vật vã, lừ đừ, li bì; đau bụng nhiều và liên tục, đặc biệt vùng gan; nôn ói nhiều; chảy máu chân răng, mũi; nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu; kinh nguyệt nhiều bất thường; tiểu ít (không tiểu trên 6 tiếng); tay chân lạnh. Ở người cao tuổi, biểu hiện càng kín đáo: lừ đừ, buồn ngủ, kích động, lú lẫn, tiểu ít, thở nhanh hoặc khó thở. Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo, nhất là ở nhóm nguy cơ cao, người bệnh cần được đưa ngay đến cơ sở y tế gần nhất thay vì tiếp tục tự theo dõi tại nhà. Tự giữ bệnh nhân ở nhà trong giai đoạn này là quyết định có thể đánh đổi bằng tính mạng.
Không chỉ người yếu mới nặng: Bài học từ những ca nguy kịch ở người trẻ
Một ngộ nhận nguy hiểm là tin rằng sốt xuất huyết Dengue chỉ nặng ở người già, người nhiều bệnh nền. Thời gian gần đây, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới TP.HCM tiếp nhận hai bệnh nhân 16 và 21 tuổi trong tình trạng nguy kịch: một trường hợp phải điều trị bằng kỹ thuật ECMO hơn một tháng, trường hợp còn lại phải lọc máu liên tục suốt 45 ngày; ngày 8/9, bệnh viện ghi nhận một ca tử vong ở bệnh nhân 20 tuổi do sốt xuất huyết Dengue nặng. Đây không phải những người già yếu; họ là minh chứng rằng "mọi bệnh nhân sốt xuất huyết Dengue đều có khả năng trở nặng" – như nhận định của bác sĩ Trương Hữu Khanh. Hậu quả của một ca nặng không chỉ là sức khỏe mà còn là những ngày nghỉ học, nghỉ làm, mất thu nhập, và áp lực tâm lý cho cả gia đình lẫn nhân viên y tế. Khi nhìn vào những trường hợp này, chúng ta buộc phải bỏ thói quen đánh giá chủ quan: thấy còn trẻ, còn nói chuyện, còn ăn uống được là yên tâm.
Chủ động với nhóm nguy cơ cao: Theo dõi, phòng bệnh và đi viện sớm
Thông điệp quan trọng nhất trong bối cảnh miền Nam chiếm tới 73,1% tổng ca sốt xuất huyết Dengue cả nước là: đừng chờ bệnh nặng mới chạy đến bệnh viện. Với nhóm nguy cơ cao – người cao tuổi, người có bệnh nền, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người thừa cân, béo phì – cần lập kế hoạch theo dõi và phòng bệnh ngay từ đầu. Khi sốt, phải đi khám sớm để được bác sĩ đánh giá nguy cơ, hướng dẫn lịch tái khám, cách theo dõi tiểu tiện, đau bụng, chảy máu và các dấu hiệu cảnh báo. Gia đình nên thống nhất rằng nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào, bệnh nhân sẽ được đưa đi bệnh viện ngay, không tranh luận, không trì hoãn. Song song đó, việc diệt muỗi, diệt lăng quăng, ngủ màn và trao đổi với nhân viên y tế về tiêm chủng phòng sốt xuất huyết Dengue là chiến lược bảo vệ lâu dài. Sự tỉnh táo của cả gia đình – chứ không phải sự gan lì chịu bệnh – mới là yếu tố quyết định ai an toàn sau mùa dịch.
