Nhiếp ảnh biên giới: không chỉ là phong cảnh đẹp mà là trách nhiệm với ký ức cộng đồng
Nhiếp ảnh biên giới là hoạt động sáng tác và ghi chép bằng hình ảnh về đời sống, văn hóa, con người và nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền ở khu vực giáp ranh, trong đó mỗi bức ảnh đồng thời là tác phẩm nghệ thuật và một mảnh tư liệu cho ký ức cộng đồng. Chính vì thế, chuyến thực tế sáng tác của 15 hội viên Chi hội Nhiếp ảnh thuộc Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Gia Lai từ ngày 7 đến 11-8 không chỉ là một “tour sáng tác”, mà là một lựa chọn đứng về phía những câu chuyện thật ở vùng xa. Khi họ đồng hành cùng cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng trong các buổi tuần tra, mỗi lần bấm máy là một lần khẳng định: nghệ thuật không thể tách rời trách nhiệm với cộng đồng.
Năm ngày thâm nhập biên giới: khi ống kính bước cùng đường tuần tra
Điểm đặc biệt của chuyến thực tế sáng tác này là cách tổ chức: Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Gia Lai chủ động phối hợp với Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh để mở cánh cửa đến những vùng khó tiếp cận. Thay vì chụp từ xa, các tay máy chọn đi cùng lực lượng biên phòng trong 5 ngày tuần tra, bảo vệ chủ quyền và an ninh biên giới quốc gia. Họ hiện diện tại Đồn Biên phòng Ia Púch, Ia Pnôn, Ia Nan và Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh – bốn điểm nóng của đời sống biên giới hiện đại nhưng lâu nay ít được thấy trong ảnh tư liệu Gia Lai. Việc thâm nhập thực tế này mang tính lựa chọn rõ rệt: hoặc nhiếp ảnh chỉ đứng bên lề, hoặc dấn thân vào nhịp sống và nhiệm vụ nơi đường biên để kể câu chuyện từ bên trong. Đoàn đã chọn phương án thứ hai, và đó là bước đi đáng được ghi nhận.
Theo một nguồn tin địa phương, "trong 5 ngày từ 7 đến 11-8, chuyến thực tế sáng tác quy tụ 15 hội viên Chi hội Nhiếp ảnh cùng đồng hành với Bộ đội Biên phòng tỉnh Gia Lai". Con số 5 ngày và 15 người không lớn, nhưng chính sự gọn nhẹ tạo điều kiện để mỗi nhiếp ảnh gia bám sát hiện trường, làm việc như một người trong cuộc chứ không phải khách ghé thăm. Đây là mô hình thực tế sáng tác đáng tham khảo cho những đơn vị khác muốn gắn kết nhiếp ảnh với nhiệm vụ nơi địa bàn chiến lược.
Từ khu nội trú đến mô hình "Con nuôi": ống kính chạm vào chiều sâu văn hóa và giáo dục
Nếu xem vùng biên chỉ là vành đai an ninh, chúng ta sẽ bỏ qua những biến chuyển âm thầm trong giáo dục và văn hóa đang diễn ra tại đây. Nội dung sáng tác của đoàn nhiếp ảnh được thiết kế để chống lại cách nhìn phiến diện đó: họ tập trung vào công tác xây dựng Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS tại các xã biên giới theo chủ trương của Bộ Chính trị, các lớp học hè cho học sinh vùng biên và mô hình "Con nuôi Bộ đội Biên phòng". Những bức ảnh ở đây không chỉ minh họa một chính sách, mà ghi lại khoảnh khắc các em nhỏ đến trường nhờ chương trình "Nâng bước em đến trường" và mô hình chăm lo dài hơi của Bộ đội Biên phòng. Đó là nhiếp ảnh cộng đồng đúng nghĩa: chụp để cộng đồng thấy mình được quan tâm, để những sáng kiến giáo dục vùng biên không bị chìm vào quên lãng.
Nhiếp ảnh cộng đồng trên nền đời sống biên giới đang chuyển động
Chuyến đi này chỉ thực sự có ý nghĩa khi các nhiếp ảnh gia hướng ống kính về phía những hoạt động hỗ trợ người dân phát triển kinh tế, khám bệnh, cấp thuốc, giao lưu văn hóa, ứng phó thiên tai. Đó là những lát cắt đời sống mà báo cáo thống kê không thể chuyển tải bằng con số. Họ ghi nhận chương trình "Nâng bước em đến trường", việc ứng dụng công nghệ số trong tuyên truyền, phòng-chống tội phạm, và hoạt động tuần tra, bảo vệ đường biên, cột mốc cùng vai trò của Bộ đội Biên phòng tại Cửa khẩu Quốc tế Lệ Thanh. Nhiếp ảnh cộng đồng ở đây không phải phong trào chụp ảnh đường phố, mà là nỗ lực dùng ảnh để kết nối người dân với lực lượng vũ trang, với chính sách, với nhau. Mỗi khuôn hình trở thành điểm hẹn giữa nghệ sĩ và cộng đồng – nơi tiếng nói của vùng biên được nhìn thấy thay vì bị nói hộ.
Từ tác phẩm nghệ thuật đến ảnh tư liệu Gia Lai: kết luận của một chuyến đi
Khi chuyến thực tế kết thúc, giá trị lớn nhất không nằm ở số lượng file ảnh, mà ở việc tạo ra một kho ảnh tư liệu Gia Lai đủ sức phản ánh sinh động đời sống, văn hóa, con người và nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia. Các tác phẩm chất lượng sẽ được tuyển chọn tham dự Cuộc thi và Triển lãm ảnh nghệ thuật cấp quốc gia "Tự hào một dải biên cương" lần thứ IV, đồng thời phục vụ công tác tuyên truyền trên các ấn phẩm của Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh trong thời gian tới. Điều đó cho thấy một điểm mấu chốt: thực tế sáng tác ở biên giới không thể chỉ nhằm mục đích thi thố, mà phải quay trở lại phục vụ cộng đồng nơi ảnh được sinh ra. Khi 15 nhiếp ảnh gia Gia Lai chọn bước cùng Bộ đội Biên phòng, họ đã chứng minh rằng nhiếp ảnh biên giới hoàn toàn có thể là cầu nối giữa nghệ thuật và trách nhiệm công dân – miễn là người cầm máy chịu dấn thân và đứng về phía những câu chuyện thật.
