Ảnh đời thường Việt Nam: Khi cái bình dị trở thành linh hồn
Ảnh đời thường Việt Nam là những khung hình ghi lại khoảnh khắc sinh hoạt, lao động, giao tiếp của người dân trong không gian quen thuộc, từ con hẻm nhỏ, khu chợ, bến xe đến phố cổ, cho thấy sự thân thiện, kiên cường và bản sắc văn hóa qua những cử chỉ, ánh mắt, thói quen sống hàng ngày hơn là qua các thắng cảnh nổi tiếng. Trong bộ ảnh của nhiều nhiếp ảnh gia nước ngoài, điều nổi bật không phải là sự hoành tráng mà là sự gần gũi: ly cà phê đầu ngõ, hàng rong nép dưới mái nhà cũ, nụ cười giữa hai người xa lạ. Cái đẹp được họ khẳng định nằm ở nhịp sống bình thường và cách người Việt đối đãi với nhau, chứ không chỉ ở phong cảnh hùng vĩ. Chính góc nhìn ấy khiến những bức ảnh trở thành lời tôn vinh văn hóa Việt Nam thay vì chỉ là kỷ niệm du lịch.
Al Shelley: Từ cảnh quan đến con người trong những bước chân chậm
Sinh ra ở Dublin và biết đến Việt Nam qua truyền hình, nhưng phải đến năm 2023 Al Shelley mới có một tháng rong ruổi từ Nam ra Bắc, rồi quay lại thêm 26 ngày vào năm 2026 để khám phá cả Tây Nguyên. Điều đáng chú ý là hành trình ấy khiến ông đổi cách nhìn về nhiếp ảnh: từ chụp phong cảnh sang đặt con người làm trung tâm. Đi bộ trong hẻm Sài Gòn, khu Bàn Cờ, chợ Tân Định, ông phát hiện phía sau những trục đường lớn là nhịp sống chậm, nơi người ta uống cà phê sáng, chuẩn bị bữa ăn, tán chuyện với hàng xóm. Theo ông, "những khoảnh khắc thường ngày mới kể được câu chuyện về con người". Chính lựa chọn bước chậm, nhìn kỹ đã giúp ảnh đời thường Việt Nam trong ống kính Al phản ánh sự thân thiện, ấm áp và cả sự kiên cường, tháo vát mà ông thấy ở người buôn bán sớm, ngư dân trên bãi biển hay người đẩy xe hàng tất tả.
Sa Pa qua ống kính và nhịp sống phố cổ Hà Nội trong mắt Dimitri
Với Dimitri, du khách và người yêu nhiếp ảnh từ Hy Lạp, hành trình xuyên Việt cùng đoàn gần 20 người là một cuộc thử sức với thời tiết oi nóng, độ ẩm cao khiến việc di chuyển không tránh khỏi mệt mỏi. Nhưng bù lại, anh nhận được một kho tàng ký ức: Sa Pa qua ống kính hiện lên với núi rừng và cảnh quan thiên nhiên ấn tượng, trong khi ảnh đời thường Việt Nam tại Hà Nội lại được anh ghi bằng những bước dạo phố ở khu phố cổ. Những tấm hình về nhịp sống phố cổ Hà Nội – người đi bộ, hàng quán, ánh đèn, hoạt động trên vỉa hè – chứng tỏ anh không chỉ săn cảnh đẹp mà còn quan tâm đến đời sống thường ngày. Dimitri thẳng thắn nói điều khiến anh nhớ nhất là "sự thân thiện, tốt bụng và chân thành" của người Việt, và đó sẽ là điều đầu tiên anh kể với gia đình khi trở về. Ở đây, văn hóa Việt Nam được anh cảm nhận qua con người, món phở đậm đà hơn hẳn những quán ở quê nhà, và qua những khung hình lưu giữ khoảng khắc ngắn ngủi mà anh coi là vô giá.
Geoffrey Hiller: Dấu ấn một Việt Nam ít khách quốc tế
Mùa hè 1995, khi Việt Nam vừa bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Mỹ, nhiếp ảnh gia Geoffrey Hiller đặt chân đến với tò mò về đời sống thường nhật nơi đây. Thời điểm đó, Việt Nam vẫn chưa đông du khách quốc tế, nên ảnh đời thường Việt Nam ông mang về trên 50 cuộn phim Kodachrome là tư liệu hiếm về một giai đoạn quá độ. TP.HCM, Nha Trang, Đà Lạt, Huế, Hà Nội hiện lên dung dị: bãi biển Nha Trang vắng, chủ yếu là người địa phương và khách nội địa; xe khách Nha Trang – Đà Lạt nhỏ hẹp, người ngồi sát nhau trên con đường gập ghềnh nhưng bình minh trên cánh đồng miền Trung thì rực rỡ. Những cô bé nhiều màu sắc ở bến xe Đà Lạt, cây cầu Xóm Bóng bắc qua sông Cái được xây từ năm 1925, bữa ăn thường ngày ở Huế… tất cả cho thấy ông nhìn Việt Nam bằng sự quý mến, đến mức ông thừa nhận "đã phải lòng Việt Nam ngay từ lần đầu", từ văn hóa, con người đến cảnh quan.
Vì sao góc nhìn của nhiếp ảnh gia nước ngoài đáng được lắng nghe?
Ba câu chuyện – Al Shelley, Dimitri và Geoffrey Hiller – cho thấy nhiếp ảnh gia nước ngoài không chỉ mang về "ảnh đẹp" mà còn đem lại tấm gương soi để người Việt đọc lại chính mình. Al dùng nhiếp ảnh đường phố như một cách kết nối với người xa lạ qua vài giây bắt gặp, Dimitri lưu giữ sự nồng hậu và bản sắc qua Sa Pa và phố cổ Hà Nội, còn Geoffrey tạo nên bộ tư liệu về một Việt Nam ít khách quốc tế mà đến nay vẫn được trân trọng. Khép lại hành trình, Dimitri nói ông mang về những ký ức về một đất nước giàu bản sắc và những con người nồng hậu, Geoffrey thì quay lại liên tục trong giai đoạn 2015–2019 vì đã phải lòng văn hóa và con người Việt Nam. Khi người ngoài kiên nhẫn nhìn vào từng chi tiết nhỏ của văn hóa Việt Nam, đó là lời nhắc chúng ta đừng bỏ qua vẻ đẹp đời thường ngay trên chính con phố mình đi qua mỗi ngày.
