Cơ hội hợp tác bắt đầu từ nhu cầu và công nghệ
Hợp tác năng lượng Mỹ-Nga ở Bắc Cực là khả năng hai nước phối hợp khai thác khí đốt, phát triển công nghệ hóa lỏng và mở rộng xuất khẩu LNG trong môi trường cực kỳ khắc nghiệt. Đây là triển vọng đang được thăm dò, chưa phải một thỏa thuận đã hoàn tất.
Tại hội nghị của Diễn đàn Các nước Xuất khẩu Khí đốt ở Moscow ngày 27/10, Tổng thống Vladimir Putin tuyên bố Nga sẵn sàng làm việc với các đối tác quan tâm đến dự án chung và cho biết Moscow đang tìm hướng hợp tác với phía Mỹ. Tín hiệu ấy đáng chú ý vì khí đốt chiếm khoảng một phần tư cơ cấu năng lượng toàn cầu, trong khi nhu cầu tiếp tục tăng.
Động lực không chỉ nằm ở nguồn tài nguyên. Nga muốn khai thác trữ lượng khí đốt lớn trong điều kiện Bắc Cực và khẳng định đã phát triển công nghệ LNG nội địa có thể vận hành tại đây. Với Mỹ, sự kết hợp giữa nhu cầu năng lượng và kinh nghiệm công nghệ của Nga có thể mở ra phương án mới cho khai thác và xuất khẩu. Nhưng lợi ích kỹ thuật chưa đủ để biến lời thăm dò thành dự án khả thi.
Alaska và LNG là phép thử cụ thể đầu tiên
Một đề xuất đang được bàn là dự án Polar LNG tại Alaska: sử dụng công nghệ Nga để khai thác khí tự nhiên, hóa lỏng rồi xuất khẩu. Các nguồn tin cũng cho biết tập đoàn Novatek của Nga có thể tham gia dự án; tuy nhiên, quy mô, cấu trúc đầu tư và các điều kiện triển khai chưa được xác định công khai.
Đề xuất này có tính hai mặt. Novatek sở hữu kinh nghiệm phát triển LNG trong điều kiện Bắc Cực, nhưng doanh nghiệp này cũng gắn với Arctic LNG 2, dự án đang chịu các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Nói cách khác, năng lực công nghệ tạo cơ sở cho hợp tác, còn chính những hạn chế chính trị và pháp lý có thể khiến công nghệ ấy khó được đưa vào một dự án chung.
Vì vậy, Polar LNG hiện phù hợp hơn với cách nhìn như một phép thử ngoại giao và kinh doanh, thay vì dấu hiệu cho thấy xuất khẩu LNG xuyên biên giới sắp mở rộng. Nếu Washington và Moscow không tìm được khuôn khổ pháp lý chấp nhận được, lợi thế về công nghệ hay địa điểm ở Alaska cũng khó chuyển thành hoạt động thương mại.
Sakhalin-1 cho thấy bài toán không dừng ở dầu khí
Các trao đổi năng lượng có thể vượt khỏi Bắc Cực và LNG. Một phương án được nêu là khôi phục liên doanh dầu khí Mỹ-Nga ngoài khơi đảo Sakhalin, trong đó dự án Sakhalin-1 là trường hợp đáng chú ý. Điều này cho thấy hai bên có thể đang xem xét một danh mục rộng hơn, gồm cả dầu mỏ lẫn các dự án khí đốt quy mô lớn.
Nhưng Sakhalin-1 cũng nhắc rằng khôi phục hợp tác không thể chỉ dựa vào thiện chí chính trị. ExxonMobil từng rút khỏi dự án, và những vấn đề về quyền sở hữu, bồi thường, điều kiện đầu tư cùng quản trị rủi ro vẫn đặt ra. Với doanh nghiệp, việc quay lại một thị trường bất ổn về quy định và quan hệ song phương sẽ đòi hỏi nhiều hơn những lời hứa về cơ hội.
Washington và Moscow đang xem xét khả năng tạo điều kiện để các tập đoàn dầu khí Mỹ trở lại thị trường Nga trong khuôn khổ các cuộc thảo luận rộng hơn về giải pháp cho xung đột Ukraine. Điều đó khiến các dự án năng lượng vừa là cơ hội thương mại, vừa trở thành một phần của đòn bẩy ngoại giao.
Địa chính trị sẽ quyết định dự án có thành hình hay không
Triển vọng hợp tác vẫn bị ràng buộc bởi lệnh trừng phạt, lập trường đàm phán của Nga và sự dè dặt của doanh nghiệp Mỹ. Theo các quan chức Mỹ, liên doanh và thỏa thuận kinh doanh mới chỉ có thể được triển khai sau khi xung đột tại Ukraine kết thúc. Điều kiện đó biến tiến trình chính trị thành nút thắt trực tiếp của mọi kế hoạch dầu khí.
Washington xem triển vọng đầu tư như một công cụ tạo động lực cho đàm phán, còn Moscow có thể coi hợp tác kinh doanh là con đường hướng tới bình thường hóa quan hệ. Tuy nhiên, lợi ích kinh tế chưa xóa được bất đồng, và chưa có thỏa thuận nào được hoàn tất. Vì thế, tuyên bố sẵn sàng hợp tác cần được đánh giá thận trọng: nó cho thấy cánh cửa đang hé mở, không bảo đảm cánh cửa sẽ được bước qua.
Kết luận, khí đốt Bắc Cực và xuất khẩu LNG đem lại cơ sở thực chất để Mỹ-Nga thăm dò hợp tác, còn Sakhalin-1 phơi bày những vướng mắc tích tụ trong các dự án cũ. Nhưng nếu không có thay đổi đáng kể trong quan hệ song phương, giải pháp cho xung đột Ukraine và cách xử lý các biện pháp trừng phạt, triển vọng này khó vượt khỏi giai đoạn thảo luận.
