Bắc Cực mở ra cơ hội, nhưng chưa phải thỏa thuận
Hợp tác năng lượng Bắc Cực là khả năng Nga và Mỹ cùng tham gia các dự án khai thác, hóa lỏng và vận chuyển nhiên liệu trong khu vực giàu tài nguyên, nơi điều kiện khắc nghiệt đòi hỏi công nghệ và hạ tầng chuyên biệt. Đây mới là hướng thảo luận, không phải thỏa thuận đã hoàn tất. Ngày 27/10, tại hội nghị khí đốt ở Moscow, Tổng thống Vladimir Putin nói Nga sẵn sàng hợp tác với những đối tác thực sự quan tâm đến dự án chung và đang tìm hướng phối hợp với các đối tác Mỹ.
Động lực của Moscow khá rõ: nước này muốn mở rộng khai thác khí đốt Nga ở vùng cực bắc, phát triển công nghệ LNG nội địa và tăng xuất khẩu LNG. Putin cho biết khí đốt chiếm khoảng một phần tư cơ cấu năng lượng toàn cầu, trong khi Nga đầu tư vào hạ tầng có thể hoạt động trong môi trường Bắc Cực. Với kinh nghiệm của Novatek, hợp tác có thể giúp khai thác thêm nguồn cung; với Washington, triển vọng kinh doanh có thể trở thành một phần của tính toán ngoại giao. Nhưng lợi ích thương mại chưa đủ để xóa bỏ rủi ro chính trị.
Từ Alaska đến Sakhalin: nhiều bàn đàm phán, nhiều điều kiện
Một đề xuất được đưa tin là Polar LNG, dự án có thể dùng công nghệ Nga để khai thác khí tự nhiên tại Alaska, hóa lỏng rồi xuất khẩu. Novatek được cho là có liên quan đến việc hỗ trợ tài chính qua một doanh nghiệp đặt tại UAE và đang cân nhắc nắm cổ phần thiểu số; quy mô, công suất và cơ cấu đầu tư cụ thể chưa được xác nhận trong tài liệu được dẫn. Việc đặt công nghệ Nga vào dự án trên lãnh thổ Mỹ vừa tạo cơ hội thương mại, vừa khiến câu hỏi về trừng phạt và kiểm soát đầu tư trở nên không thể né tránh.
Các cuộc trao đổi rộng hơn còn đề cập khả năng khôi phục liên doanh dầu khí Mỹ–Nga ngoài khơi Sakhalin, nơi dự án Sakhalin-1 gắn với những vấn đề chưa giải quyết về cổ phần và bồi thường của ExxonMobil. Druzhba và phần hạ tầng Nord Stream còn lại cũng được nhắc tới trong các phương án khôi phục dòng chảy năng lượng. Đây là những hồ sơ khác nhau, không nên gộp thành một gói hợp tác đã được thống nhất. Mỗi dự án đều phụ thuộc vào quyền sở hữu, quy định trừng phạt, sự chấp thuận của các bên liên quan và khả năng doanh nghiệp chấp nhận quay lại.
Trừng phạt và Ukraine là phép thử quyết định
Washington và Moscow đang xem xét khả năng để các tập đoàn dầu khí Mỹ trở lại thị trường Nga trong khuôn khổ các cuộc thảo luận rộng hơn về chấm dứt xung đột tại Ukraine. Tuy nhiên, quan chức Mỹ được dẫn lời cho biết các liên doanh và thỏa thuận kinh doanh mới chỉ có thể triển khai sau khi xung đột kết thúc. Vì vậy, triển vọng nới lỏng trừng phạt có thể làm thay đổi tính khả thi của dự án, nhưng không đồng nghĩa lệnh hạn chế sẽ tự động được gỡ bỏ. Các ràng buộc pháp lý, lập trường đàm phán của Nga và sự dè dặt của doanh nghiệp Mỹ vẫn là những chốt chặn trực tiếp.
Bối cảnh hiện tại khiến năng lượng vừa là động lực ngoại giao vừa là quân bài mặc cả: Washington muốn dùng triển vọng đầu tư để khuyến khích Moscow đàm phán, trong khi hai bên vẫn bất đồng về các điều kiện chính trị. Nếu một phần giao thương được nối lại, thay đổi có thể lan tới cơ cấu nguồn cung và chi phí vận chuyển dầu, từ đó ảnh hưởng gián tiếp đến thị trường và người sử dụng năng lượng. Nhưng kỳ vọng này còn xa mới thành hiện thực. Các cuộc tiếp xúc tiếp theo và tiến triển về Ukraine sẽ quan trọng hơn những tuyên bố thiện chí.
Cơ hội LNG có thật, nhưng điều kiện chính trị đi trước
Điểm hấp dẫn của kế hoạch là Nga có tài nguyên, kinh nghiệm vận hành LNG trong điều kiện Bắc Cực và tham vọng mở rộng thị trường; phía Mỹ có thể cân nhắc công nghệ, vốn và cơ hội khai thác tại Alaska. Dù vậy, sự kết hợp ấy chỉ có giá trị nếu các bên thống nhất được cấu trúc đầu tư và con đường tuân thủ pháp luật. Trường hợp Sakhalin-1 cho thấy việc từng tham gia dự án không bảo đảm doanh nghiệp có thể quay lại dễ dàng khi quyền sở hữu và bồi thường còn tranh chấp.
Kết luận, hợp tác dầu khí Mỹ–Nga tại Bắc Cực là một triển vọng đáng theo dõi chứ chưa phải bước ngoặt năng lượng đã được xác lập. Xuất khẩu LNG có thể tăng nếu công nghệ, đầu tư và quy định cùng mở đường; nhưng hiện thời, trừng phạt và kết quả đàm phán về Ukraine mới là những yếu tố quyết định. Nếu xung đột chưa được giải quyết và các rào cản pháp lý còn nguyên, Polar LNG hay những dự án dầu khí khác nhiều khả năng vẫn dừng ở bàn thảo luận.
