Quỹ phụ huynh không còn qua tay ban đại diện
Quỹ phụ huynh là cách gọi phổ biến về khoản hỗ trợ do cha mẹ học sinh tự nguyện đóng góp cho hoạt động của ban đại diện, nhưng quy định mới không cho ban thu, tiếp nhận hay quản lý tiền đó. Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT, ban hành ngày 28/9, có hiệu lực từ 15/11/2026 và thay thế quy định năm 2011. Đây là thay đổi đáng kể: sự tự nguyện không còn chỉ là nguyên tắc trên giấy, mà phải thể hiện trong cách hỗ trợ. Phụ huynh có thể cung cấp trực tiếp hàng hóa, dịch vụ cần thiết hoặc thanh toán thẳng cho đơn vị cung cấp, thay vì nộp tiền cho ban đại diện cha mẹ. Ban không được đặt khoản bắt buộc, ấn định mức tối thiểu hay thời hạn đóng, cũng không được lập danh sách người phải nộp hoặc gây áp lực vận động.
Giới hạn này có ý nghĩa vì nó ngăn việc biến một khoản tự nguyện thành nghĩa vụ tập thể bằng cách chia đều hoặc thúc ép. Nếu hỗ trợ thực tế không đủ, ban phải điều chỉnh nội dung, quy mô hay cách tổ chức hoạt động; không được yêu cầu phụ huynh bù phần thiếu. Việc gia đình có hỗ trợ hay không cũng không được ảnh hưởng đến quyền lợi của học sinh. Ban đại diện còn không được dùng tiền hỗ trợ để chi cho cơ sở vật chất, thiết bị, công việc quản lý hoặc chuyên môn và các dịch vụ thường xuyên vốn thuộc trách nhiệm nhà trường. Cách tiếp cận này đặt ra ranh giới cần thiết: hỗ trợ cộng đồng không thể thay thế nghĩa vụ của cơ sở giáo dục, còn quyền đóng góp phải đi cùng quyền từ chối.
Hoạt động tăng cường phải tách khỏi học liên kết
Cùng có hiệu lực từ 15/11, Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT phân định hoạt động giáo dục tăng cường với hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học, trong đó có các môn học liên kết. Hoạt động tăng cường diễn ra ngoài thời lượng chính khóa, trong thời gian dạy học hai buổi mỗi ngày hoặc theo lộ trình ở cơ sở chưa đủ điều kiện. Mục tiêu là củng cố thực hành, trải nghiệm và vận dụng kiến thức nền tảng, không tạo môn mới, không nâng yêu cầu chương trình, không dạy trước, dạy lại hay biến thành ôn luyện. Điểm quan trọng với gia đình là hoạt động này không thu tiền người học; kinh phí phải được bảo đảm theo quy định. Nhà trường cũng không được cắt bớt hoặc chuyển nội dung tăng cường sang hoạt động theo nhu cầu để thu tiền, nhằm ngăn việc đổi tên hoạt động nhưng giữ nguyên mục đích thu.
Ngược lại, hoạt động theo nhu cầu người học được tổ chức trên cơ sở tự nguyện, đáp ứng sở thích, năng khiếu và định hướng phát triển cá nhân; đây là hình thức thường gặp ở các môn liên kết. Sự phân định này không đồng nghĩa mọi lớp liên kết đều bị cấm, mà buộc nhà trường phải làm rõ hoạt động thuộc nhóm nào và tránh xếp hoạt động tự chọn xen kẽ các tiết chính khóa. Theo tôi, đây là điểm phụ huynh nên chú ý hơn tên gọi của lớp học: bản chất nội dung, tính tự nguyện và cách tổ chức mới cho thấy khoản thu có phù hợp hay không. Quy định giáo dục mới sẽ chỉ phát huy tác dụng nếu ranh giới giữa phần nhà trường phải bảo đảm và phần học sinh tự chọn được giữ rõ trong thực tế.
Tháng 11 còn có thay đổi ở tuyển sinh và chính sách hỗ trợ
Các văn bản tháng 11 không chỉ điều chỉnh quỹ phụ huynh và hoạt động phổ thông. Thông tư 76/2026/TT-BGDĐT có hiệu lực ngày 3/11, cho phép tuyển sinh cao đẳng, trung cấp và giáo dục trung học nghề tổ chức nhiều đợt trong năm; số tuyển thực tế không vượt quá 120% chỉ tiêu kế hoạch. Với học bổng, mức điểm xét theo từng nhóm ngành được xác định bằng mức cao hơn giữa 22,50 điểm và điểm thấp nhất của nhóm không vượt quá 30% thí sinh có điểm cao nhất. Việc xét và chi trả học bổng được thực hiện định kỳ theo quy định. Những điều chỉnh này cho thấy tháng 11 là một đợt cập nhật rộng hơn, nhưng với đa số gia đình có con đi học phổ thông, quy tắc về khoản hỗ trợ và hoạt động tăng cường vẫn là thay đổi gần gũi nhất.
Một chính sách khác về phổ cập giáo dục đặt ra chỉ tiêu huy động trẻ 5–6 tuổi đến lớp ở cấp xã ít nhất 95%, riêng xã đặc biệt khó khăn ít nhất 90%; tỷ lệ hoàn thành chương trình lần lượt phải đạt ít nhất 85% và 80%. Ở cấp tỉnh, ít nhất 90% số xã phải được công nhận đạt chuẩn, trong đó một số chỉ tiêu áp dụng theo lộ trình. Việc xét học bổng không yêu cầu người học nộp hồ sơ đề nghị, do dữ liệu được khai thác từ các hệ thống thông tin liên quan. Văn bản về phổ cập thay thế Nghị định 20/2014/NĐ-CP và sửa đổi, bổ sung một số quy định liên quan tại Nghị định 277/2025/NĐ-CP. Những chi tiết này nhắc rằng chính sách giáo dục tháng 11 có phạm vi rộng, dù không làm lu mờ trọng tâm: minh bạch hóa khoản hỗ trợ và bảo đảm hoạt động bắt buộc không bị biến thành dịch vụ thu tiền.
Ranh giới rõ ràng mới bảo vệ được tính tự nguyện
Các ban đại diện được thành lập trước ngày Thông tư 81 có hiệu lực vẫn được tiếp tục hoạt động đến hết nhiệm kỳ. Nhưng việc duy trì nhiệm kỳ không có nghĩa quy tắc cũ về thu, giữ tiền tiếp tục được áp dụng sau ngày 15/11. Ban cũng không được nhân danh mình để vận động tài trợ cho nhà trường, quản lý khoản tài trợ dành cho trường hay can thiệp vào hoạt động chuyên môn. Thay đổi này có thể khiến việc tổ chức một số hoạt động cộng đồng kém thuận tiện hơn, nhưng đó là cái giá hợp lý để tránh áp lực đóng góp và nhập nhằng giữa trách nhiệm nhà trường với sự hỗ trợ tự nguyện của gia đình.
Điểm cốt lõi không phải là cấm phụ huynh chung tay, mà là chấm dứt việc tập trung tiền hỗ trợ qua ban đại diện và giữ cho quyền lựa chọn được thực chất. Cùng lúc, hoạt động tăng cường không thu tiền phải được phân biệt với học liên kết theo nhu cầu, vốn dựa trên sự tự nguyện. Khi hai ranh giới ấy được thực hiện nghiêm, học sinh không bị ảnh hưởng vì gia đình không đóng góp, còn nhà trường không thể chuyển trách nhiệm công sang một khoản thu mang tên khác. Đây là hướng đi đúng: bảo vệ phụ huynh khỏi sức ép tập thể và buộc từng hoạt động giáo dục được tổ chức đúng mục đích.
