Cuộc đua năng lượng tái tạo Việt Nam: không chỉ là chuyện đủ điện
Cuộc đua năng lượng tái tạo Việt Nam là quá trình các địa phương chuyển lợi thế nắng, gió, mặt nước và không gian kinh tế thành công suất điện sạch, hạ tầng truyền tải và cơ chế thị trường mới, nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phát thải, thu hút đầu tư công nghiệp xanh và từng bước tham gia xuất khẩu năng lượng vào chuỗi giá trị khu vực. Trong bức tranh đó, Tây Ninh, Vĩnh Long và Quảng Trị nổi lên như ba ứng viên muốn trở thành trung tâm năng lượng xanh, cạnh tranh trực tiếp với các điểm đến trong khu vực Đông Nam Á. Điểm chung của họ là không chấp nhận vai trò “vệ tinh cung cấp điện” mà đặt mục tiêu cao hơn: chủ động chiến lược, tham gia sâu vào thị trường điện gió ngoài khơi, điện mặt trời và tín dụng xanh, đồng thời gắn tăng trưởng với phát triển bền vững.
Tây Ninh: phát triển bền vững nhờ Nghị quyết 70 và không gian hồ Dầu Tiếng
Tây Ninh chọn con đường phát triển bền vững gắn năng lượng với tăng trưởng xanh, dựa trên tinh thần “năng lượng phải đi trước một bước” của Nghị quyết 70 về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Tỉnh hiện có 19 nhà máy năng lượng tái tạo đấu nối lưới 220 kV và 110 kV với tổng công suất 1.201,4 MW, cùng nhiều dự án điện mặt trời mái nhà và sinh khối, nâng tổng công suất nguồn tại chỗ lên khoảng 2.188,97 MW. Đáng chú ý, việc tận dụng mái nhà giúp doanh nghiệp và người dân chủ động nguồn điện, đa dạng hóa cung và giảm áp lực phụ tải cao. Dự án điện mặt trời Dầu Tiếng 5 công suất 450 MW, khởi công tại khu vực bán ngập hồ Dầu Tiếng, được xem là bước đi chiến lược khi áp dụng cơ chế mua bán điện trực tiếp, hướng nguồn điện xanh tới các khách hàng công nghiệp lớn và củng cố vị thế Tây Ninh trong bản đồ năng lượng tái tạo Việt Nam.
Vĩnh Long: tham vọng trung tâm năng lượng xanh và xuất khẩu năng lượng
Nếu Tây Ninh nổi bật với điện mặt trời và mô hình phát triển bền vững, Vĩnh Long lại chọn chiến lược biển và gió để định vị là trung tâm năng lượng tái tạo vùng Tây Nam Bộ. Theo quy hoạch đến năm 2030, tỉnh phát triển 4.178,8 MW điện gió trên bờ và gần bờ, giai đoạn 2030–2035 tăng thêm 788 MW điện gió gần bờ. Hai đề xuất điện gió ngoài khơi Nam Bộ 2 và Nam Bộ 3 với tổng công suất 1.000 MW đang được thẩm định chủ trương đầu tư, mở đường cho điện gió ngoài khơi đấu nối tiếp bờ. Hiện Vĩnh Long đã có 15 nhà máy điện gió với tổng công suất 650 MW cùng các dự án điện mặt trời, điện rác và sinh khối, tạo hệ sinh thái năng lượng xanh đa dạng. Theo lãnh đạo ngành công thương, tỉnh đang nghiên cứu đề án phát triển thành trung tâm xuất khẩu năng lượng tái tạo của vùng và cả nước đến năm 2030, định hướng 2050. Đây là tham vọng rõ ràng: không chỉ cung cấp điện, mà biến điện gió ngoài khơi thành hàng hóa xuất khẩu, gắn với công nghiệp chế biến sâu và logistics biển.
Quảng Trị: vốn xanh, hành lang Đông – Tây và bài toán điện gió quy mô lớn
Khác với hai tỉnh phía Nam, Quảng Trị đặt năng lượng vào chiến lược chuyển dịch kinh tế dựa trên bốn trụ cột: năng lượng, logistics, du lịch và nông nghiệp xanh. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh xác định tổng công suất nguồn điện trên địa bàn đến năm 2030 đạt hơn 12.963 MW, trong đó điện gió khoảng 4.614 MW. Để hiện thực hóa tham vọng này, tỉnh dựa mạnh vào dòng vốn tín dụng xanh: đến 31/8/2026, có 13 chi nhánh ngân hàng phát sinh dư nợ tín dụng xanh với tổng dư nợ hơn 5.647 tỷ đồng, trong đó dư nợ cho vay điện gió hơn 4.840 tỷ đồng, điện mặt trời gần 319 tỷ và thủy điện gần 296 tỷ, chiếm 96,61% dư nợ tín dụng xanh. Theo định hướng của Ngân hàng Nhà nước khu vực 8, thời gian tới sẽ tiếp tục kết nối dự án – ngân hàng – nguồn vốn xanh để nâng khả năng hấp thụ vốn và mở rộng tín dụng xanh, qua đó hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng xanh của địa phương. Với vị trí trên Hành lang kinh tế Đông – Tây, Quảng Trị có lợi thế xuất khẩu năng lượng qua biên giới nếu giải được bài toán hạ tầng truyền tải và đa dạng hóa lĩnh vực sử dụng vốn xanh.
Tỉnh nào sẽ dẫn đầu và điều gì còn thiếu để vươn tầm Đông Nam Á?
Nhìn tổng thể, Tây Ninh đang đi nhanh về chiều sâu với phát triển bền vững, đa dạng nguồn và cơ chế mua bán điện trực tiếp; Vĩnh Long đi mạnh về quy mô và không gian biển, đặt mục tiêu trung tâm năng lượng xanh và xuất khẩu năng lượng; Quảng Trị nổi bật ở quy mô quy hoạch điện gió và khả năng huy động vốn xanh. Tuy nhiên, để cạnh tranh với các trung tâm điện gió ngoài khơi và năng lượng tái tạo Đông Nam Á, cả ba tỉnh còn thiếu ba yếu tố: hạ tầng truyền tải liên vùng đủ mạnh, khung pháp lý cho xuất khẩu năng lượng xuyên biên giới, và chiến lược đồng bộ gắn năng lượng với công nghiệp chế biến, logistics và dịch vụ giá trị cao. Việc hoàn thiện khung pháp lý đồng bộ, minh bạch và khả thi sẽ khơi thông nguồn lực đầu tư, khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng tái tạo, bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế – xã hội bền vững. Trong cuộc đua này, tỉnh dẫn đầu sẽ là nơi biết biến công suất lắp đặt thành chuỗi giá trị, không chỉ sản xuất điện mà còn bán được giải pháp năng lượng xanh ra khu vực.
