STEM trong trường học đang được “đưa xuống lớp” như thế nào?
STEM trong trường học là cách tổ chức dạy học tích hợp khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán, thông qua hoạt động trải nghiệm, dự án và giải quyết vấn đề thực tiễn, nhằm phát triển tư duy thiết kế, năng lực số và định hướng nghề nghiệp cho học sinh trong khuôn khổ Chương trình giáo dục phổ thông mới. Giáo dục STEAM Việt Nam vì thế không còn là phong trào ngoại khoá mà đang được các Sở GD&ĐT đưa thành yêu cầu cụ thể trong tổ chức dạy học. Tín hiệu rõ ràng nhất là các văn bản chỉ đạo gần đây của An Giang về tăng cường giáo dục STEM/STEAM gắn với Chương trình GDPT, đồng thời yêu cầu gắn với chuyển đổi số, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo để phát triển năng lực số cho học sinh. Đây là bước chuyển từ “nói về STEM” sang “tổ chức hoạt động STEM lớp học” ở tầm hệ thống.
An Giang: STEM/STEAM gắn chặt với chương trình GDPT STEM và chuyển đổi số
Điểm đáng chú ý ở An Giang là Sở GD&ĐT không chỉ hô hào mà yêu cầu các trường phổ thông đưa STEM/STEAM vào đúng cấu trúc Chương trình GDPT STEM: gắn với môn học, hoạt động giáo dục, chuyên đề học tập, hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp STEM. Điều này buộc giáo viên phải xem STEM trong trường học như một phương thức dạy học chính khoá, chứ không phải hội thi mang tính trình diễn. Ở chiều tích cực, tỉnh nhấn mạnh đào tạo giáo viên STEM, bồi dưỡng cán bộ quản lý, chia sẻ mô hình và cách làm hiệu quả giữa các cơ sở giáo dục. Đặc biệt, giáo dục STEAM Việt Nam ở An Giang được gắn với chuyển đổi số: khuyến khích học sinh dùng công nghệ để tìm kiếm, xử lý thông tin, thiết kế, mô phỏng, chế tạo và chia sẻ sản phẩm, đồng thời giáo dục sử dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm.
Gia Lai: 490 giáo viên bước vào phòng STEM LAB – cơ hội hay “bài test” tư duy sư phạm?
Gia Lai lại chọn cách “đánh mạnh” vào đào tạo giáo viên STEM. Chương trình bồi dưỡng giáo dục STEM và hướng nghiệp đã huy động 490 giáo viên gồm 100 giáo viên tiểu học, 90 giáo viên THCS và 300 giáo viên THPT tham gia. Đây không phải lớp tập huấn lý thuyết: trong phần học trực tiếp, giáo viên được hướng dẫn thiết kế giáo án và tổ chức hoạt động STEM theo quy trình Thiết kế Kỹ thuật (Engineering Design Process), đồng thời thực hành ngay trong STEM LAB với chủ đề Smart Farm – từ nhận diện vấn đề, phát triển ý tưởng, lắp ráp, lập trình, thử nghiệm đến đánh giá và cải tiến sản phẩm. Một phát biểu tiêu biểu là: “Tỉnh định hướng xây dựng hệ thống giáo dục thông minh, hình thành thế hệ công dân số và phát triển các lĩnh vực cốt lõi như trí tuệ nhân tạo, tự động hoá – robot và Internet vạn vật”. Điều này đặt ra chuẩn mới cho giáo viên: phải hiểu công nghệ chứ không chỉ dừng ở ví dụ minh hoạ.
Công cụ thiết kế hoạt động STEM: cứu cánh hay chiếc gậy hai lưỡi cho giáo viên?
Giữa làn sóng yêu cầu đổi mới, nhiều giáo viên loay hoay với câu hỏi: thiết kế hoạt động STEM lớp học thế nào cho đúng tinh thần chương trình GDPT STEM? Bộ câu lệnh hỗ trợ thiết kế hoạt động học tập theo định hướng Chương trình GDPT 2018 đang là một trong những công cụ đáng chú ý. Giáo viên có thể tuỳ chỉnh môn học, khối lớp, chủ đề, thời lượng, mức độ khó, điều kiện lớp học và cơ sở vật chất để sinh ra thí nghiệm, bài toán thực tiễn hoặc thử thách kỹ thuật STEM phù hợp. Về mặt tích cực, đây là trợ lực quan trọng cho đào tạo giáo viên STEM, giúp họ nhanh chóng xây dựng hoạt động thực tế, có tính khám phá và giải quyết vấn đề. Nhưng nếu phụ thuộc hoàn toàn vào “prompt” và công cụ số, giáo viên sẽ dễ rơi vào tình trạng sao chép kịch bản, thiếu điều chỉnh theo bối cảnh lớp và đặc điểm học sinh – điều vốn là linh hồn của giáo dục STEAM Việt Nam.
Cơ hội và thách thức: giáo viên cần làm gì để STEM/STEAM không chỉ là phong trào?
Điểm chung của An Giang và Gia Lai là đang đẩy mạnh hoạt động STEM/STEAM theo hướng thực chất: tăng đào tạo giáo viên, tổ chức trải nghiệm, nghiên cứu khoa học kỹ thuật và gắn với chuyển đổi số. Điều này cho thấy giáo dục STEAM Việt Nam đang chuyển trọng tâm sang học qua làm, dự án và sản phẩm. Với giáo viên, cơ hội là rõ ràng: được tiếp cận công nghệ mới, công cụ thiết kế hoạt động, phòng STEM LAB, robot, trí tuệ nhân tạo và hệ thống quản lý học tập. Nhưng thách thức không nhỏ: phải thay đổi tư duy sư phạm, chấp nhận lớp học ồn hơn, nhiều thử nghiệm thất bại hơn, đồng thời bảo đảm bám sát mục tiêu chương trình và năng lực học sinh. Kết luận hợp lý là: STEM trong trường học sẽ chỉ có ý nghĩa nếu giáo viên coi đây là phương thức dạy học thường ngày, không phải cuộc trình diễn để báo cáo thành tích.
