LEZ TP.HCM là gì và vì sao không thể chậm trễ?
Vùng phát thải thấp TP.HCM (Low Emission Zone – LEZ) là khu vực được thành phố khoanh định, trong đó xe xăng dầu không đạt chuẩn khí thải hoặc không sử dụng năng lượng sạch sẽ bị hạn chế hoặc cấm vào, với mục tiêu giảm bụi mịn, cải thiện chất lượng không khí và buộc dần phương tiện chuyển sang công nghệ sạch hơn. Đây không phải một chính sách mang tính biểu tượng mà là bước ngoặt, bởi giao thông đường bộ hiện chiếm khoảng 88% lượng bụi mịn phát sinh từ hoạt động giao thông ở thành phố hơn 14 triệu dân, với hơn một triệu ôtô và hơn 11 triệu xe máy đang lưu thông mỗi ngày. Nếu tiếp tục chần chừ, TP.HCM khó tránh khỏi kịch bản không khí ngày càng độc hại trong khi hạ tầng giao thông xanh đã đến lúc phải được sử dụng đúng mức.
Hai giai đoạn triển khai LEZ: từ lõi trung tâm đến Vành đai 2
Điểm mấu chốt là vùng phát thải thấp TP.HCM sẽ không ập đến bất ngờ mà đi theo hai giai đoạn rõ ràng, song vẫn đủ nhanh để buộc thay đổi thói quen sử dụng xe xăng dầu. Giai đoạn đầu, từ 1-7-2027 đến hết 31-12-2028, LEZ TP.HCM sẽ thí điểm tại khu vực 1 gồm khu trung tâm hiện hữu 930ha và khu đô thị mới Thủ Thiêm, tổng diện tích 16,6km², dân số 176.201 người, với khoảng 685.195 phương tiện/ngày và mức bao phủ vận tải hành khách công cộng tới 95,91%. Tiếp đó, từ 1-1-2029, LEZ mở rộng ra khu vực 2 theo tuyến Vành đai 2, diện tích khoảng 280km², dân số khoảng 6,17 triệu người, lưu lượng 11,56 triệu phương tiện/ngày, tỷ lệ bao phủ vận tải hành khách công cộng 87,32%. "Giai đoạn đầu từ ngày 1-7-2027 đến hết ngày 31-12-2028 sẽ thực hiện vùng phát thải thấp thí điểm tại khu vực 1."
Nhóm xe nào bị siết trước, nhóm nào còn thời gian?
Điểm dễ gây sốc với người dùng xe xăng dầu là lộ trình siết chuẩn khí thải xe được thiết kế theo từng nhóm, tăng độ chặt qua từng năm, nghĩa là càng chậm chuẩn bị thì càng khó thích ứng. Xe buýt và xe ba bánh thu gom rác là nhóm phải chuyển đổi sớm nhất: từ 2027, muốn vào LEZ TP.HCM phải dùng điện hoặc năng lượng xanh. Từ đầu 2028, xe máy công nghệ chở khách và shipper cũng phải chuyển sang điện hoặc năng lượng xanh khi hoạt động trong vùng phát thải thấp. Taxi từ 2028 phải đạt chuẩn khí thải xe mức 5 để được vào LEZ, trước khi buộc chuyển hoàn toàn sang điện hoặc năng lượng xanh từ 2030. Xe hợp đồng dưới 9 chỗ, xe từ 10 chỗ trở lên và xe khách từ 2028 phải đáp ứng chuẩn khí thải mức 4 hoặc 5 tùy loại, giai đoạn 2032–2035 chuyển hẳn sang năng lượng sạch. Đây là thông điệp rõ ràng: các loại hình kinh doanh vận tải sẽ không còn chỗ cho xe xăng dầu cũ, khó đạt chuẩn.
Tác động đến xe cá nhân: không ai đứng ngoài cuộc
Nhiều người dùng xe cá nhân tưởng rằng LEZ TP.HCM chủ yếu nhắm vào xe kinh doanh, nhưng lộ trình đề án cho thấy ngược lại: đến 2035 gần như toàn bộ phương tiện trong vùng phát thải thấp phải dùng điện hoặc năng lượng xanh, và mục tiêu trên toàn thành phố là năm 2040. Xe tải đến một tấn từ 2028 muốn vào LEZ phải dùng điện hoặc năng lượng xanh; các xe tải đạt chuẩn khí thải mức 4 chỉ được vào từ 22h đến 6h, rồi nâng lên mức 5 từ 2030 trước khi buộc chuyển hoàn toàn sang năng lượng sạch vào 2035. Xe máy, mô tô cá nhân bắt đầu áp dụng chuẩn khí thải từ 2029 ở mức 3, nâng lên mức 4 từ 2030 và phải chuyển hoàn toàn sang điện hoặc năng lượng xanh vào năm 2035. Ôtô cá nhân sẽ áp dụng chuẩn mức 4 từ 2028, nâng lên mức 5 từ 2030 và cũng đi theo lộ trình chuyển đổi tương tự vào 2035. Nói cách khác, hạn chế xe xăng dầu từ 2027 chỉ là mở màn cho một sự thay đổi sâu rộng hơn.
Chuẩn bị ngay: 4 bước thực tế cho chủ xe xăng dầu
Thay vì lo lắng mơ hồ trước vùng phát thải thấp TP.HCM, chủ xe xăng dầu nên nhìn LEZ như một kế hoạch dài hạn buộc mình phải tính toán. Trước hết, hãy xác định rõ loại xe, mục đích sử dụng và mốc thời gian bị ảnh hưởng: kinh doanh vận tải sẽ bị siết sớm hơn nhiều so với xe cá nhân. Bước thứ hai, tìm hiểu chuẩn khí thải xe hiện tại của phương tiện và khả năng đạt mức 3, 4, 5 theo lộ trình; xe quá cũ, khó nâng cấp nên được cân nhắc bán hoặc chuyển vùng hoạt động. Thứ ba, chủ động thử sử dụng các lựa chọn thay thế như xe buýt, metro, xe điện thuê trong khu LEZ TP.HCM – tỷ lệ bao phủ vận tải công cộng đã trên 85% ở các khu đang được quy hoạch. Cuối cùng, nếu có ý định mua xe mới, hãy tính đến việc sớm chuyển sang xe điện hoặc năng lượng xanh, vì đây không còn là xu hướng mà đã trở thành điều kiện để xe tồn tại trong LEZ.
