Đây là kế hoạch, chưa phải lệnh cấm xe xăng
Vùng phát thải thấp là khu vực áp dụng biện pháp giảm phát thải chủ yếu từ giao thông nhằm cải thiện chất lượng không khí và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Tại TP.HCM, đề xuất thiết lập vùng này đang được xem xét cùng lộ trình kiểm soát phương tiện theo tiêu chuẩn khí thải, chứ chưa phải quy định đã có hiệu lực. Ngày 24/10/2026, thay mặt Chính phủ, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình Quốc hội dự án sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường, trong đó có nguyên tắc quản lý phương tiện tại vùng phát thải thấp. Cùng lúc, UBND TP.HCM lấy ý kiến về dự thảo nghị quyết chuyển đổi giao thông xanh. Vì vậy, nói TP.HCM sẽ cấm toàn bộ xe xăng ngay từ một mốc cụ thể là vượt quá những gì các đề xuất hiện nay xác nhận. Điều đáng theo dõi là phạm vi, nhóm xe và điều kiện lưu thông sẽ được chốt ra sao.
Hai giai đoạn dự kiến: trung tâm trước, vành đai 2 sau
Theo dự thảo của thành phố, từ năm 2028 vùng kiểm soát dự kiến bao gồm khu trung tâm hiện hữu và Khu đô thị mới Thủ Thiêm, với tổng diện tích khoảng 15,6 km². Đến năm 2030, phạm vi dự kiến mở rộng ra toàn bộ khu vực bên trong vành đai 2; các tuyến ranh giới được nêu gồm Đỗ Mười, Lê Đức Anh, Lê Khả Phiêu, Nguyễn Văn Linh, cầu Phú Mỹ và Võ Chí Công. Mốc 2028 vì thế không đồng nghĩa mọi xe xăng TP.HCM đều bị loại khỏi đường phố: dự thảo hướng đến điều kiện khí thải khác nhau theo loại phương tiện và khu vực. Đề xuất sửa luật ở cấp quốc gia cũng chưa ấn định thời điểm, ranh giới hay biện pháp cụ thể; các tiêu chí và cách quản lý còn được giao quy định tiếp. Hai tiến trình có liên quan nhưng không nên đánh đồng: một bên là kế hoạch riêng của TP.HCM, bên kia là nguyên tắc đang được đề xuất trong dự án luật.
Tiêu chuẩn khí thải sẽ phân biệt theo loại xe
Trong lộ trình dự thảo, từ năm 2028, taxi, xe hợp đồng dưới 9 chỗ và xe tải đến 1 tấn dự kiến phải đạt Mức 5 khí thải khi vào vùng kiểm soát; xe hợp đồng từ 9 chỗ trở lên và xe khách dự kiến phải đạt Mức 4. Với xe máy và ô tô cá nhân, yêu cầu được đề xuất theo mốc muộn hơn: từ năm 2032, ô tô cá nhân đạt Mức 5, còn xe máy cá nhân và xe của tổ chức không kinh doanh vận tải đạt Mức 4. Phương tiện không đáp ứng tiêu chuẩn dự kiến chỉ được lưu thông trong khu vực từ 22 giờ đến 6 giờ sáng hôm sau. Như vậy, hạn chế xe xăng dầu được phác thảo theo mức phát thải, mục đích sử dụng và khung giờ, không phải một lệnh cấm đồng loạt. Người dân và doanh nghiệp cần chờ văn bản hoàn chỉnh trước khi quyết định đổi phương tiện hay thay đổi kế hoạch đi lại.
Muốn giảm phát thải, phải làm cho việc chuyển đổi khả thi
Dự thảo sửa Luật Bảo vệ môi trường đề xuất ưu tiên kiểm soát phương tiện phát thải cao, gồm cả xe sử dụng nhiên liệu hóa thạch, nhưng yêu cầu lộ trình phù hợp, công khai, khả thi và hạn chế tác động đến đời sống, sản xuất, kinh doanh. Đây là nguyên tắc hợp lý: siết tiêu chuẩn mà thiếu giao thông công cộng thuận tiện hoặc phương án chuyển đổi sẽ dồn gánh nặng lên người đi làm, tài xế và doanh nghiệp vận tải. Dự thảo cũng đặt việc lập vùng phát thải thấp trong mối liên hệ với giao thông công cộng, hạ tầng ít phát thải và chính sách hỗ trợ phương tiện sạch. Kế hoạch của TP.HCM có đề cập hỗ trợ một phần chi phí mua phương tiện sử dụng năng lượng sạch và một số lệ phí đăng ký xe liên quan, song mức hỗ trợ và điều kiện cụ thể chưa thể xem là đã được bảo đảm. Thành phố cần công bố rõ phạm vi, tiêu chuẩn và hỗ trợ trước khi áp dụng để người dân có thời gian chuẩn bị.
Kết luận: cần theo dõi văn bản chốt, không suy diễn thành lệnh cấm
Lộ trình đang được đề xuất cho TP.HCM tạo ra các mốc dễ nhận biết: khu trung tâm và Thủ Thiêm từ năm 2028, rồi mở rộng vào trong vành đai 2 từ năm 2030; yêu cầu riêng với xe cá nhân dự kiến đến năm 2032. Nhưng các mốc này vẫn thuộc dự thảo, trong khi dự án sửa luật và kế hoạch của thành phố còn phải qua quá trình xem xét, hoàn thiện. Dự án luật sửa đổi, bổ sung 79 trong 171 điều của Luật Bảo vệ môi trường hiện hành, song đề xuất nguyên tắc lập vùng phát thải thấp không tự động biến thành lệnh cấm xe xăng trên toàn đô thị. Điều người dân cần theo dõi là văn bản cuối cùng, bản đồ vùng áp dụng, cách kiểm định tiêu chuẩn khí thải và chính sách hỗ trợ thực tế. Một lộ trình minh bạch, đi cùng lựa chọn đi lại thay thế, mới có cơ hội giảm ô nhiễm mà không khiến việc mưu sinh và di chuyển trở nên khó khăn hơn.
