Vùng phát thải thấp TP.HCM là gì và vì sao không thể né?
Vùng phát thải thấp TP.HCM là khu vực mà trong đó các loại xe xăng, dầu không đạt chuẩn khí thải phương tiện sẽ bị hạn chế hoặc cấm đi vào, được triển khai theo lộ trình và gắn với mạng lưới giao thông công cộng dày đặc nhằm giảm ô nhiễm và ùn tắc giao thông. Thành phố dự kiến lập vùng phát thải thấp (LEZ) ở vùng lõi trung tâm và Thủ Thiêm từ tháng 7/2027, sau đó mở rộng ra Vành đai 2, hạn chế xe dưới chuẩn khí thải đi vào. Đây không còn là đề xuất xa vời mà là một lộ trình cụ thể, với mục tiêu đến năm 2040 hoàn tất chuyển đổi phương tiện dùng điện hoặc năng lượng xanh trên toàn thành phố. Nếu bạn đang sử dụng xe xăng dầu, coi nhẹ mốc thời gian này đồng nghĩa với việc tự đẩy mình vào thế bị động.
Bản đồ LEZ: Hai giai đoạn siết xe xăng dầu từ lõi trung tâm đến Vành đai 2
Điểm đáng chú ý nhất của kế hoạch hạn chế xe xăng dầu 2027 là thành phố không làm ồ ạt mà chia thành hai giai đoạn rõ ràng. Theo dự thảo, từ 1/7/2027, vùng LEZ giai đoạn 1 sẽ áp dụng tại khu trung tâm hiện hữu rộng 930 ha và khu đô thị mới Thủ Thiêm, với diện tích khoảng 16,6 km², dân số khoảng 176.200 người, tổng lưu lượng khoảng 685.000 phương tiện mỗi ngày và độ bao phủ vận tải công cộng gần 96%. Sau hai năm thí điểm, từ 1/1/2029, LEZ sẽ mở rộng sang khu vực Vành đai 2 với diện tích khoảng 280 km², dân số 6,17 triệu người, lưu lượng 11,56 triệu phương tiện mỗi ngày và bao phủ vận tải hành khách công cộng khoảng 87,32%. Nói cách khác, nếu hiện tại bạn nghĩ chỉ đi ngoại thành nên không bị ảnh hưởng, thì đến giai đoạn 2, phần lớn nội đô sẽ nằm trong vùng kiểm soát.
Những nhóm xe nào sẽ bị siết trước, nhóm nào được “thở” thêm thời gian?
Thay vì áp dụng một lệnh cấm đồng loạt, đề án chia rõ lộ trình cho từng nhóm phương tiện với yêu cầu chuẩn khí thải phương tiện và chuyển sang năng lượng sạch tăng dần. Xe buýt và xe ba bánh thu gom rác là nhóm phải chuyển sang điện hoặc năng lượng xanh sớm nhất, ngay từ năm 2027 khi vào vùng LEZ. Từ đầu 2028, xe máy công nghệ chở khách và shipper cũng phải dùng xe điện hoặc năng lượng xanh. Taxi từ năm 2028 phải đạt tiêu chuẩn khí thải mức 5 khi vào LEZ, trước khi chuyển hoàn toàn sang điện hoặc năng lượng xanh từ 2030. Xe hợp đồng dưới 9 chỗ, xe trên 10 chỗ và xe khách từ 2028 phải đạt chuẩn khí thải mức 4 hoặc 5, tiến tới chuyển hẳn sang năng lượng sạch giai đoạn 2032–2035. Với ô tô tải, xe đến một tấn từ 2028 phải dùng điện hoặc năng lượng xanh; các xe đạt mức khí thải 4 chỉ được vào LEZ từ 22h đến 6h và sẽ nâng lên mức 5 từ 2030, trước khi toàn bộ xe tải chuyển sang điện hoặc năng lượng xanh vào 2035.
Xe cá nhân chịu tác động thế nào: Không chuẩn bị là tự khóa đường vào trung tâm
Điều nhiều người quan tâm nhất là số phận của xe máy và ô tô cá nhân – hiện chiếm phần lớn phương tiện trong bối cảnh TP.HCM có hơn một triệu ô tô và hơn 11 triệu xe máy, chưa kể xe từ các địa phương khác. Lộ trình cho xe máy, mô tô cá nhân bắt đầu muộn hơn các nhóm xe kinh doanh: từ năm 2029 áp dụng tiêu chuẩn khí thải mức 3, nâng lên mức 4 từ 2030 và chuyển hoàn toàn sang điện hoặc năng lượng xanh vào năm 2035. Nghe có vẻ còn xa, nhưng với tuổi thọ một chiếc xe máy, điều đó nghĩa là chiếc xe bạn mua hôm nay có thể sẽ không còn được tự do vào trung tâm sau một thập kỷ nếu không đạt chuẩn. Khi LEZ mở rộng tới Vành đai 2, việc sở hữu xe xăng cũ đồng nghĩa với việc bị giới hạn đáng kể phạm vi di chuyển hằng ngày, nhất là với những người làm việc, học tập trong vùng này.
Chuẩn bị xe trước LEZ: Những bước thực tế tài xế nên làm ngay
Điểm tích cực là đề án đã điều chỉnh mốc thời gian để đồng bộ hạ tầng giao thông xanh và "có thêm thời gian để người dân, doanh nghiệp chuyển đổi phương tiện". Câu hỏi không còn là có nên chuẩn bị hay không, mà là chuẩn bị thế nào cho hợp lý. Trước hết, mỗi chủ xe cần kiểm tra xem xe mình đang ở chuẩn khí thải nào, độ tuổi bao nhiêu, khả năng nâng cấp ra sao. Việc bảo dưỡng định kỳ, thay bộ phận xả, kiểm tra hệ thống nhiên liệu không chỉ giúp tăng cơ hội đạt chuẩn mà còn tiết kiệm nhiên liệu. Thứ hai, nên tính đến việc chuyển sang xe điện hoặc xe đạt chuẩn cao hơn nếu công việc buộc phải thường xuyên vào vùng LEZ. Đề án đề xuất các chính sách hỗ trợ theo từng khu vực, ưu tiên hộ nghèo, cận nghèo và khu vực chuyển đổi sớm, đồng thời đầu tư hạ tầng giao thông xanh. Ai chủ động nắm lấy khoảng thời gian "đệm" này sẽ ít bị sốc khi các mốc 2027, 2029 và 2035 đến gần.
