Tăng tiết không thể chỉ đo bằng thời gian đứng lớp
Định mức tiết dạy là số tiết đứng lớp trung bình giáo viên phải đảm nhiệm mỗi tuần theo quy định; thay đổi định mức vì thế tác động trực tiếp đến cách phân bổ thời gian và xác định phần việc vượt chuẩn. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến dự thảo thông tư về chế độ làm việc của giáo viên phổ thông, dự bị đại học, thay thế quy định hiện hành. Đề xuất nâng định mức từ 23 lên 24 tiết mỗi tuần ở tiểu học, 19 lên 20 ở THCS và 17 lên 19 ở THPT. Bộ lý giải việc điều chỉnh nhằm phản ánh năng lực, trình độ của đội ngũ và tận dụng công nghệ, chuyển đổi số để nâng năng suất. Mục tiêu ấy đáng xem xét, nhưng năng suất không thể được suy ra chỉ từ số tiết lên lớp. Nếu thời gian chuẩn bị, đánh giá học sinh và các phần việc khác không đổi, tăng định mức đồng nghĩa thu hẹp thời gian cho những công việc thiết yếu ngoài lớp.
Đây cũng là một phần trong nỗ lực hoàn thiện quy định để đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông năm 2018 và các chỉ đạo của Chính phủ. Tuy vậy, cải thiện hiệu quả nhà trường không nên biến thành việc chuyển thêm gánh nặng sang giáo viên mà không làm rõ cách ghi nhận công sức.
40 giờ mỗi tuần phải bao gồm cả phần việc vô hình
Dự thảo xác định giờ làm việc giáo viên theo năm học, bảo đảm 40 giờ mỗi tuần, không tính thời gian nghỉ hằng năm. Trong quỹ giờ này, dự kiến 40% dành cho giảng dạy trên lớp, 40% cho chuẩn bị bài và đánh giá học sinh, 20% còn lại cho hoạt động chuyên môn, bồi dưỡng và hành chính. Cách phân chia này là bước tiến đáng kể vì lần đầu thời gian làm việc được nhìn như một tổng thể, thay vì đồng nhất nghề giáo với số tiết đứng lớp. Nhưng quy định chỉ có ý nghĩa nếu nhà trường có cách đo lường thực tế và tránh để phần việc ngoài lớp bị xem là tự phát, không cần tính.
Một ước tính được nêu cho giáo viên Ngữ văn THPT phụ trách bốn lớp, khoảng 160 học sinh, cho rằng các nhiệm vụ chính có thể chiếm 57,7–58,8 giờ mỗi tuần; con số này bao gồm soạn bài, chấm chữa và các hoạt động chuyên môn, chưa tính đầy đủ những việc khác. Đây là phép tính theo trường hợp cụ thể, không thể đại diện cho mọi giáo viên. Dù vậy, nó cho thấy khoảng cách có thể lớn giữa khung 40 giờ trên giấy và khối lượng giáo viên thực tế, nhất là khi kiêm nhiệm chủ nhiệm hoặc công việc chuyên môn khác.
Minh bạch dạy vượt và ghi nhận công việc kiêm nhiệm
Nỗi lo của giáo viên không chỉ là phải đứng lớp nhiều hơn, mà còn là tiết vượt định mức thực tế có thể chưa được thanh toán. Một giáo viên tiểu học cho biết tại trường mình, lớp học 32 tiết mỗi tuần; với cách bố trí giáo viên và các trường hợp được giảm định mức khác nhau, số tiết mỗi người dạy vượt cũng không giống nhau. Nếu ngưỡng định mức tăng trong khi thiếu giáo viên và khối lượng công việc vẫn lớn, giáo viên có thể phải dạy thêm nhiều hơn trước khi phần vượt được xác định. Vì vậy, trả tiền dạy vượt không nên chỉ dừng ở lời hứa chung: cần thống kê đầy đủ số tiết thực dạy, xác định rõ cách tính và bảo đảm thanh toán theo quy định.
Cùng lúc, cần ghi nhận thời gian soạn bài, chấm chữa, nhận xét học sinh, họp chuyên môn, bồi dưỡng và nhiệm vụ kiêm nhiệm. Những việc này tạo nên chất lượng dạy học, nhưng thường khó nhìn thấy khi chỉ lấy tiết lên lớp làm thước đo. Tăng định mức mà không tính lại tổng khối lượng và cách phân công có nguy cơ khiến giáo viên mất thêm thời gian chăm lo học sinh, đồng thời thu hẹp khoảng trống để nghỉ ngơi hoặc tìm thêm thu nhập. Đó không phải là cải thiện năng suất; đó là chuyển phần việc chưa được ghi nhận sang thời gian cá nhân.
Hoàn thiện dự thảo bằng đối thoại và cách tính công bằng
Dự thảo đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo xem xét trước khi hoàn thiện, ban hành. Giai đoạn lấy ý kiến cần được dùng để kiểm tra định mức bằng dữ liệu từ nhiều cấp học, môn học và mô hình trường, thay vì chỉ dựa vào kỳ vọng công nghệ sẽ giúp tiết kiệm thời gian. Cần làm rõ phần nào thuộc giờ chuẩn, cách quy đổi nhiệm vụ kiêm nhiệm, cách thống kê tiết vượt và trách nhiệm chi trả. Giáo viên, nhà quản lý và chuyên gia cần được tham vấn rộng rãi trước khi chốt quy định.
Tăng định mức tiết dạy có thể là một điều chỉnh hợp lý nếu phản ánh đúng năng lực và điều kiện tổ chức dạy học. Nhưng tính hợp lý ấy phải đi cùng việc tính đủ công sức phía sau mỗi tiết học và bảo đảm quyền lợi với phần dạy vượt. Một quy định tốt không chỉ đặt ra số giờ làm việc giáo viên, mà còn khiến mọi phần việc cần thiết được nhìn nhận, phân công và thanh toán minh bạch. Nếu thiếu những bảo đảm đó, tăng tiết sẽ chỉ làm con số định mức đẹp hơn trong khi áp lực thực tế dồn thêm lên thầy cô.
