Định mức mới và cách Bộ lý giải
Định mức giờ dạy là số tiết đứng lớp được quy định bình quân mỗi tuần cho giáo viên, nhưng không thể đại diện cho toàn bộ thời gian lao động cần thiết để chuẩn bị và hoàn thành công việc giáo dục. Ngày 23/10/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến về dự thảo thông tư mới, đề xuất tăng định mức ở cả ba cấp phổ thông: tiểu học từ 23 lên 24 tiết/tuần, THCS từ 19 lên 20 và THPT từ 17 lên 19 tiết/tuần.
Bộ cho biết dự thảo nhằm điều chỉnh chế độ làm việc cho phù hợp với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, dạy học hai buổi/ngày và yêu cầu chuyển đổi số. Quy định hiện hành được xây dựng từ năm 2009, trong bối cảnh chương trình và cách tổ chức dạy học khác trước; vì vậy, việc rà soát là cần thiết. Tuy nhiên, cập nhật định mức không nên đồng nghĩa với việc mặc nhiên xem mỗi tiết tăng thêm là phần thời gian có thể lấy từ một quỹ lao động còn trống.
Theo dự thảo, giáo viên làm việc 40 giờ mỗi tuần trong năm học; thời gian đứng lớp tối đa chiếm 40%, chuẩn bị bài và đánh giá học sinh tối đa 40%, còn hoạt động chuyên môn, bồi dưỡng, nghiên cứu và nhiệm vụ khác tối thiểu 20%. Đại diện cơ quan quản lý nhấn mạnh mục tiêu chính không phải giảm số giáo viên đứng lớp, mà là sử dụng hợp lý quỹ thời gian và giảm áp lực hành chính, việc ngoài chuyên môn.
Một tiết dạy không kết thúc khi chuông reo
Điểm khiến giáo viên phổ thông băn khoăn không chỉ là thêm một hay hai tiết, mà là cách tính lao động đang nhìn thấy phần đứng lớp rõ hơn phần việc phía sau. Ngoài giảng bài, thầy cô còn chuẩn bị bài, xây dựng học liệu, kiểm tra và nhận xét kết quả, theo dõi tiến bộ của học sinh, phối hợp với phụ huynh và xử lý tình huống phát sinh. Đây không phải phần phụ có thể tùy tiện rút ngắn nếu yêu cầu về chất lượng dạy học vẫn giữ nguyên.
Một phân tích về giáo viên Ngữ văn THPT phụ trách bốn lớp, khoảng 160 học sinh, ước tính riêng việc chuẩn bị trung bình 90 phút cho mỗi tiết dạy có thể chiếm 25,5 giờ mỗi tuần ở định mức 17 tiết. Khâu đọc, sửa lỗi và nhận xét 3.200-3.520 bài trong năm học được tính tương đương khoảng 10,7-11,7 giờ mỗi tuần trong 35 tuần; tổng khối lượng công việc ước khoảng 57,7-58,8 giờ mỗi tuần. Những con số này không thể đại diện cho mọi giáo viên, nhưng cho thấy phép chia 40 giờ trên giấy chưa tự chứng minh rằng công việc thực tế đã nằm gọn trong giới hạn đó.
Nếu tăng tiết mà nhiệm vụ chuẩn bị, chấm chữa và chăm sóc học sinh không giảm, áp lực sẽ dồn vào thời gian nghỉ, thời gian nghiên cứu bài hoặc cơ hội kiếm thêm thu nhập. Vì thế, thước đo chính sách không nên chỉ là số tiết có thể xếp vào thời khóa biểu; cần tính cả thời gian lao động cần thiết để mỗi tiết học đạt chất lượng.
Giờ vượt định mức phải được tính và trả rõ ràng
Nỗi lo về giờ dạy vượt định mức làm đề xuất tăng tiết trở nên cụ thể hơn: nếu ngưỡng định mức được nâng lên, giáo viên có thể phải dạy nhiều hơn mới được xác định là vượt chuẩn. Cô Nguyễn Thị Ngân Hà phản ánh có những tiết giáo viên đã dạy nhưng chưa được thanh toán, dù vẫn phải soạn bài và chịu trách nhiệm về chất lượng giáo dục. Khi số giáo viên còn thiếu và khối lượng công việc lớn, câu hỏi về cách ghi nhận phần dạy vượt chuẩn không thể bị gạt sang bên như một vướng mắc hành chính nhỏ.
Dự thảo có đề cập quy đổi tiết dạy cho một số nhiệm vụ như tổ chức trải nghiệm, hướng nghiệp, dạy minh họa, chủ trì sinh hoạt chuyên môn và biên soạn tài liệu tập huấn; tổng số tiết quy đổi thay thế định mức không vượt quá 50% định mức trong năm học. Đây là hướng đáng ghi nhận, nhưng danh mục và cách áp dụng cần đủ rõ để tránh việc công việc chuyên môn được giao mà không được tính tương xứng. Tương tự, việc kiêm nhiệm cũng phải được nhìn nhận bằng khối lượng thực tế, không chỉ bằng chức danh.
Cô Hà nói: “Giáo viên chúng tôi không sợ tăng tiết dạy mà chỉ mong những tiết đã dạy đừng bị bỏ quên”. Điều cần bảo đảm là quy tắc minh bạch để xác định tiết vượt định mức, ghi nhận nhiệm vụ quy đổi và thanh toán đúng phần việc đã thực hiện. Tăng yêu cầu mà không đi cùng bảo đảm quyền lợi sẽ khiến chủ trương sử dụng thời gian hiệu quả bị hiểu thành tăng tải.
Lấy ý kiến phải dẫn tới cách tính công bằng
Bộ đang lấy ý kiến các bộ, ngành và địa phương về hai dự thảo thông tư, dự kiến thay thế các quy định hiện hành về chế độ làm việc và định mức nhân sự trong cơ sở giáo dục công lập. Đây là lúc cần khảo sát trực tiếp trường học ở nhiều địa bàn, lắng nghe giáo viên có điều kiện công tác khác nhau và đánh giá tổng thể thời gian lao động trước khi chốt định mức. Một mức chung chỉ công bằng khi phản ánh được khác biệt về môn học, quy mô lớp, số lượng bài cần chấm và nhiệm vụ kiêm nhiệm.
Kết luận không nên là chọn giữa hiệu quả sử dụng đội ngũ và quyền lợi giáo viên. Nếu muốn điều chỉnh số tiết đứng lớp, dự thảo cần đồng thời làm rõ cách ghi nhận thời gian soạn bài, chấm chữa, nhiệm vụ chuyên môn và giờ dạy vượt định mức. Khối lượng công việc giáo viên chỉ được quản lý hợp lý khi mọi phần việc cần thiết đều được tính đủ, thay vì lấy số tiết lên lớp làm đại diện cho cả tuần lao động. Đó mới là nền tảng để đổi mới định mức mà không đánh đổi chất lượng dạy học hay sự bền vững của nghề.
