Beige Book cho thấy một nền kinh tế “chậm mà nóng”
Beige Book là báo cáo định tính về tình hình kinh tế do Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) biên soạn từ 12 khu vực, nhằm cung cấp cho các nhà hoạch định chính sách cái nhìn cập nhật về hoạt động sản xuất, tiêu dùng, việc làm và giá cả để làm cơ sở cho các quyết định về chính sách lãi suất và định hướng tiền tệ trong ngắn hạn.
Theo Beige Book mới nhất công bố ngày 2/9, hoạt động kinh tế và chi tiêu tiêu dùng trên toàn nước chỉ tăng ở mức “khiêm tốn” kể từ đầu tháng 7, việc làm nhích nhẹ và giá cả tăng vừa phải. Nói cách khác, kinh tế Mỹ tăng trưởng nhưng thiếu sức bật – đủ để tránh suy thoái, nhưng chưa đủ mạnh để xua tan nỗi lo về đà chững lại. Trong khi đó, Fed cảnh báo triển vọng tổng thể vẫn tích cực nhưng đang bị phủ bóng bởi giá năng lượng cao, căng thẳng Trung Đông và áp lực lạm phát kéo dài, khiến tâm lý người tiêu dùng và doanh nghiệp xấu đi rõ rệt. Đây là bức tranh mở đầu cho thế lưỡng nan mới của Fed chính sách lãi suất.
Lạm phát chưa hạ nhiệt: bài toán khó cho Fed chính sách lãi suất
Điểm mấu chốt khiến Fed bị kẹt là áp lực lạm phát không hề biến mất. Thước đo lạm phát ưa thích của Fed – chỉ số giá chi tiêu tiêu dùng cá nhân (PCE) – đã cao hơn mục tiêu trong khoảng 5 năm rưỡi. Dự báo chỉ số này ở mức 3,7% trong tháng 7, thấp hơn đỉnh 4,1% hồi tháng 5 nhưng vẫn cách xa mục tiêu 2% mà Fed bỏ lỡ suốt hơn 5 năm. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Lạm phát PCE 3,7% vẫn cao rõ rệt so với mục tiêu 2% và kéo dài quá lâu, bào mòn sức mua của các hộ gia đình Mỹ".
Áp lực lạm phát hiện hữu trên nhiều kênh: chi phí đầu vào trong sản xuất và xây dựng tăng đáng kể, từ năng lượng, vận tải đến kim loại và hóa dầu. Giá năng lượng cao, một phần do xung đột Trung Đông và căng thẳng Mỹ–Iran làm gián đoạn tuyến dầu khí, tiếp tục đẩy chi phí lên và tích tụ kỳ vọng giá cả còn leo thang. Trong bối cảnh đó, Chủ tịch Fed Kevin Warsh nhấn mạnh lạm phát là trọng tâm chính và sẵn sàng nâng lãi suất nếu dữ liệu mới không chứng minh được lạm phát cơ bản quay lại mục tiêu 2% đủ nhanh. Fed chính sách lãi suất vì thế buộc phải nghiêng về hướng “chống lạm phát”, dù tăng trưởng không quá mạnh.
Độ không chắc chắn kinh tế và cú sốc năng lượng, địa chính trị
Beige Book báo cáo cho thấy độ không chắc chắn kinh tế đang tăng lên rõ rệt. Nhiều doanh nghiệp lo ngại giá năng lượng cao, thay đổi chính sách và xung đột quốc tế sẽ bào mòn lợi nhuận và làm kế hoạch đầu tư trở nên rủi ro hơn. Tác động từ Trung Đông và các đòn đáp trả của Iran đã làm gián đoạn các tuyến vận chuyển dầu khí quan trọng, góp phần đẩy giá dầu tăng trở lại và tạo ra các đợt sóng mới của áp lực lạm phát.
Đáng chú ý, mức tăng giá có sự khác biệt giữa các khu vực: giá tăng chậm lại tại ba khu vực, tăng tại một khu vực và gần như không đổi ở tám khu vực còn lại. Điều này cho thấy cú sốc giá không đồng đều, khiến Fed càng khó xây dựng một lộ trình lãi suất “chuẩn” cho cả nền kinh tế. Thị trường tài chính hiện định giá khoảng 65% khả năng Fed tăng lãi suất trong tháng 9, so với 35% khả năng giữ nguyên – tỷ lệ này phản ánh sự bất định lớn về hướng đi của Fed. Nói cách khác, sự pha trộn giữa tăng trưởng thấp, áp lực lạm phát cao và cú sốc địa chính trị đang đẩy độ không chắc chắn kinh tế lên mức khó chấp nhận cho cả doanh nghiệp lẫn nhà đầu tư.
Người tiêu dùng, doanh nghiệp và nền kinh tế chữ K
Đằng sau các biểu đồ lạm phát và lãi suất là những câu chuyện đời sống rất cụ thể. Beige Book ghi nhận nhiều doanh nghiệp bán lẻ và dịch vụ phản ánh khách hàng ngày càng nhạy cảm với giá, khiến họ khó chuyển hết chi phí đầu vào tăng lên sang người mua. Theo các doanh nghiệp ở khu vực Boston, chi phí năng lượng cao đang ăn mòn ngân sách hộ gia đình và có thể gây sức ép lớn hơn trong mùa sưởi ấm nếu căng thẳng Trung Đông kéo dài. Lạm phát cao đang tạo ra một nền kinh tế chữ K: phần lớn người Mỹ, đặc biệt nhóm thu nhập thấp, buộc phải cắt giảm chi tiêu, trong khi nhóm thu nhập cao vẫn duy trì tăng trưởng tiêu dùng.
Thị trường nhà ở cũng gửi đi tín hiệu cảnh báo: doanh số vật liệu, cửa sổ, bất động sản chậm lại khi người dân ngại đầu tư cho nhà ở trong bối cảnh lạm phát và lãi suất thế chấp cao. Điều này đe dọa một trụ cột quan trọng của tăng trưởng. Ở thị trường lao động, áp lực lương không đồng đều: có nơi tăng mạnh tới 35% để giữ chân nhân công xây dựng, có nơi lại cắt lương 10% đối với nhân sự cấp cao để tiết kiệm chi phí. Bức tranh này cho thấy các tín hiệu kinh tế pha tạp đang bào mòn niềm tin của người tiêu dùng và khiến doanh nghiệp dè chừng với mọi quyết định đầu tư mới.
Nhà đầu tư và người vay nên đọc gì từ tín hiệu của Fed?
Cuộc họp chính sách tiền tệ ngày 15–16/9 sắp tới trở thành nút thắt quan trọng: Fed phải lựa chọn giữa siết lãi suất để “chốt hạ” lạm phát hay kiên nhẫn chờ thêm dữ liệu trong bối cảnh kinh tế Mỹ tăng trưởng ở mức khiêm tốn. Tại cuộc họp cuối tháng 7, Fed đã giữ nguyên lãi suất chuẩn qua đêm ở mức 3,50%–3,75% và duy trì từ tháng 12, nhưng 5 trong số 19 nhà hoạch định chính sách cho rằng việc tăng lãi suất đã bị trì hoãn quá lâu. Điều này báo hiệu nội bộ Fed đang chia rẽ giữa “diều hâu lạm phát” và “bồ câu tăng trưởng”.
Đối với người vay và nhà đầu tư, thông điệp thực tế là: độ không chắc chắn kinh tế vẫn cao, kịch bản lãi suất tiếp tục tăng không thể bị loại trừ. Người tiêu dùng nên hạn chế vay nợ dài hạn nếu không có dòng tiền ổn định, vì chi phí tài chính có thể còn leo thang. Nhà đầu tư nên chuẩn bị cho các kịch bản Fed chính sách lãi suất khác nhau, thay vì đặt cược vào một hướng duy nhất. Kết luận không mấy dễ chịu nhưng cần trung thực: chừng nào áp lực lạm phát còn dai dẳng, Fed khó có thể quay lại thời kỳ tiền rẻ, và cả kinh tế Mỹ lẫn thị trường tài chính sẽ phải học cách sống chung với một mặt bằng lãi suất cao hơn trong thời gian dài.
