Nền kinh tế nhiều tín hiệu trái chiều
Chính sách lãi suất của Fed là việc điều chỉnh chi phí vay vốn nhằm kiềm chế lạm phát và hỗ trợ việc làm, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào một nền kinh tế đang chịu nhiều cú sốc khó dự đoán. Từ cơn sốt AI đến chiến tranh Iran, các diễn biến ngoài tầm kiểm soát của ngân hàng trung ương đang khiến cuộc chiến chống lạm phát kéo dài thêm phức tạp. Fed phải đọc một bức tranh kinh tế đầy mâu thuẫn: tiêu dùng vẫn mạnh dù tâm lý người dân suy yếu, lợi suất trái phiếu cao nhưng chứng khoán đi lên, còn tăng trưởng tăng tốc sau cú sốc năng lượng. Thị trường nhà ở đình trệ trong khi giá nhà vẫn cao; thất nghiệp thấp nhưng tiền lương tăng chậm. Những tín hiệu ấy khiến việc định hướng lãi suất Fed không thể dựa vào một chỉ số đơn lẻ. Vấn đề không chỉ là lạm phát còn cao đến đâu, mà là các động lực phía sau sẽ kéo dài hay tự suy yếu.
AI và chiến tranh Iran làm triển vọng lạm phát khó lường
Ảnh hưởng AI lên giá cả có hai mặt. Đầu tư vào trung tâm dữ liệu và hạ tầng có thể thúc đẩy năng suất, nhưng cũng có thể làm thay đổi nhu cầu lao động và tạo ra cắt giảm việc làm trên diện rộng. Fed không thể biết chắc tốc độ hay hệ quả cuối cùng của làn sóng này. Trong khi đó, chiến tranh Iran đẩy chi phí năng lượng lên cao: từ khi xung đột bùng phát vào tháng 2, giá dầu diesel tăng khoảng 70% và giá xăng tăng khoảng 50% trong năm nay. Cú sốc năng lượng nối tiếp những biến động địa chính trị từ xung đột Nga-Ukraine năm 2022, khiến triển vọng giá cả càng khó nắm bắt. Đối với hộ gia đình, áp lực không dừng ở nhiên liệu: từ cuối năm 2019, giá thực phẩm tăng khoảng 30%, chi phí điện tăng 43% và phí bảo hiểm ô tô tăng gần 50%. Đây là lý do Fed phải tính đến những lực đẩy lạm phát mà lãi suất không thể trực tiếp đảo ngược.
Tăng lãi suất hay chờ thêm dữ liệu?
Phe muốn thắt chặt cho rằng Fed cần tiếp tục nâng lãi suất để hạ nhiệt chi tiêu và đưa lạm phát về mục tiêu. Mức lãi suất hiện tại được nêu là 3,75-4%, nhưng chưa rõ cần thêm bao nhiêu lần tăng để kiểm soát giá cả. Lập luận này có cơ sở: Fed đã không đạt mục tiêu lạm phát 2% trong hơn năm năm, còn số liệu giá tiêu dùng và giá sản xuất tháng 9 cho thấy giá tăng trên diện rộng. Tuy nhiên, tăng lãi suất không thể chặn chiến tranh hay lập tức giảm giá năng lượng. Ngược lại, chi phí vay cao hơn gây thêm sức ép cho người lao động thu nhập thấp và doanh nghiệp nhỏ, nhất là những người mang khoản vay mua ô tô lãi suất thả nổi hoặc dư nợ thẻ tín dụng. Khi tác động của chính sách cần thời gian mới lan tới nền kinh tế, tăng quá mạnh hôm nay có thể khiến tổn thất xuất hiện sau khi áp lực giá đã dịu.
Quyết định sắp tới thử thách uy tín Fed
Fed đã tăng lãi suất trong tháng 9, lần đầu tiên sau ba năm, trong lúc Tổng thống Donald Trump liên tục kêu gọi giảm chi phí vay vốn. Động thái ấy vừa phản ánh ưu tiên chống lạm phát, vừa đặt tính độc lập của ngân hàng trung ương dưới ánh đèn chính trị. Dù vậy, không nên xem một lần tăng là cam kết tăng liên tục: các tín hiệu trước cuộc họp quyết định lãi suất trong tháng này cho thấy Fed còn thời gian đánh giá dữ liệu, trong khi nhà đầu tư đặt cược bước tiếp theo có thể diễn ra vào tháng 12. Kết luận hợp lý không phải Fed nên luôn cứng rắn hay luôn chờ đợi, mà là phải tránh phản ứng máy móc trước những cú sốc giá tạm thời, đồng thời không để kỳ vọng lạm phát mất kiểm soát. Khi AI và chiến tranh Iran làm các dự báo dễ sai hơn, sự thận trọng dựa trên dữ liệu là phép thử cần thiết cho uy tín chính sách.
