Từ nghe giảng sang quan sát và thực hành
Công nghệ số trong giáo dục quốc phòng và an ninh là việc sử dụng bài giảng điện tử, hình ảnh, video, mô phỏng và thiết bị huấn luyện để giúp học sinh tiếp cận kiến thức trực quan, chủ động hơn và gắn lý thuyết với thực hành. Đây không phải cuộc đua đưa thật nhiều thiết bị vào lớp, mà là cơ hội làm cho môn học vốn có nhiều nội dung khó hình dung trở nên gần với trải nghiệm của người học. Trước yêu cầu đổi mới giáo dục và sự phát triển của công nghệ, các trường đang chuyển dần khỏi lối truyền đạt chủ yếu bằng thuyết trình sang cách dạy lấy học sinh làm trung tâm. Hướng đi này có ý nghĩa rõ rệt với một môn vừa cần kiến thức, vừa đòi hỏi kỹ năng và kỷ luật: công nghệ phát huy tác dụng khi giúp học sinh hiểu đúng thao tác, chứ không thay thế việc thực hành.
Ở Trường THPT Hàm Rồng, phường Hạc Thành, GDQPAN được xác định là nhiệm vụ quan trọng trong mục tiêu giáo dục toàn diện của nhà trường có 77 lớp và 3.523 học sinh. Quy mô ấy cho thấy đổi mới cách dạy không phải việc bên lề; phương pháp cần giúp đông học sinh cùng tiếp cận nội dung rõ ràng, có cơ hội tham gia và vận dụng kiến thức.
Video và mô phỏng biến nội dung khó thành dễ hình dung
Trong lớp học, thay đổi dễ nhận ra nhất là cách giáo viên đưa hình ảnh, video minh họa và mô phỏng kỹ thuật vào bài giảng. Với điều lệnh đội ngũ, kỹ thuật quân sự hay sơ cấp cứu ban đầu, video hướng dẫn và hình ảnh quay chậm cho phép học sinh quan sát từng động tác chuẩn trước khi tự thực hành. Những bước vốn khó nắm qua lời giảng có thể được nhìn lại cụ thể, giảm khoảng cách giữa việc nghe mô tả và làm đúng thao tác. Tác động kỳ vọng không chỉ là bài học sinh động hơn: học sinh có thể tiếp thu chủ động, ghi nhớ tốt hơn và tăng khả năng vận dụng kiến thức.
Tại Trường THPT Vĩnh Lộc, giáo viên Phạm Ngọc Thắng cho biết thầy cô chủ động xây dựng bài giảng điện tử, khai thác hình ảnh, video và nội dung mô phỏng về lịch sử, kỹ thuật quân sự, sơ cấp cứu, tháo lắp súng. Khi dạy về chủ quyền biên giới quốc gia, bản đồ và hình ảnh minh họa giúp học sinh hình dung cụ thể hơn về lãnh thổ, biên giới. Đây là điểm mạnh của công nghệ số giáo dục: làm kiến thức trừu tượng dễ tiếp cận hơn, đồng thời mở thêm cơ hội tương tác thay vì để học sinh chỉ ngồi nghe.
Thiết bị huấn luyện bổ sung cho bài học
Ở bậc đại học, đổi mới dạy học GDQPAN cần đi cùng điều kiện huấn luyện phù hợp. Trung tâm GDQPAN, Trường Đại học Hồng Đức, được trang bị 3 bộ máy bắn tập HLAK-20, 16 bộ máy bắn tập MBT-03 đồng bộ máy tính, 10 bộ mô hình cắt bổ các loại súng và 12 bộ thiết bị tạo giả âm thanh hỏa lực, bên cạnh các phương tiện huấn luyện khác. Các thiết bị ấy cho thấy ứng dụng công nghệ không chỉ nằm trên màn chiếu; máy tính và mô hình có thể hỗ trợ người học quan sát, luyện tập trong môi trường có công cụ chuyên dụng.
Dẫu vậy, thiết bị không tự tạo nên một tiết học hiệu quả. Giá trị của chúng phụ thuộc vào cách giáo viên kết nối nội dung mô phỏng với hướng dẫn, thực hành và ý thức kỷ luật. Một bài học có công nghệ nhưng thiếu tương tác vẫn có thể trở lại kiểu truyền đạt một chiều. Vì thế, đầu tư cơ sở vật chất cần song hành với năng lực xây dựng học liệu và tổ chức lớp học; công nghệ nên giúp học sinh hiểu rõ hơn và thực hành có mục đích, không chỉ làm bài giảng bắt mắt.
Đích đến là kiến thức, lòng yêu nước và trách nhiệm
Mục tiêu của đổi mới không dừng ở việc khiến học sinh thích một tiết học. Giáo dục quốc phòng và giáo dục an ninh góp phần giúp người học nắm kiến thức, kỹ năng quân sự, rèn ý thức tổ chức kỷ luật, bồi đắp lòng yêu nước và trách nhiệm với nhiệm vụ xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Công nghệ hỗ trợ mục tiêu ấy bằng cách làm cho lịch sử, chủ quyền, sơ cấp cứu hay kỹ thuật quân sự cụ thể hơn trong trải nghiệm học tập. Khi học sinh được quan sát, hỏi, trao đổi rồi thực hành, các em có thêm cơ hội biến thông tin thành hiểu biết và kỹ năng.
Vì vậy, hướng đi đáng ủng hộ là kết hợp công cụ số với phương pháp sư phạm và điều kiện huấn luyện, thay vì xem số hóa như một giải pháp tự thân. Một lớp học GDQPAN tốt không được đo bằng số video hay thiết bị xuất hiện, mà bằng việc học sinh hiểu bài, tham gia chủ động và nhận thức rõ hơn về trách nhiệm công dân. Khi công nghệ phục vụ được những kết quả ấy, đổi mới mới thật sự nâng chất lượng giáo dục và làm cho môn học có sức gắn kết lâu dài.
