Từ dự báo sớm đến giảm thiệt hại
Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia là khung nhiệm vụ và giải pháp nhằm nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu trong giai đoạn 2026-2030. Ngày 6/11/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ký Quyết định số 2129/QĐ-TTg ban hành kế hoạch này; quyết định có hiệu lực từ ngày ký.
Điểm đáng chú ý không chỉ là đặt thêm chỉ tiêu kỹ thuật, mà là chuyển trọng tâm sang chủ động giảm rủi ro trước khi thiên tai gây tổn thất. Kế hoạch xác định mục tiêu nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó và phục hồi, thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm thiểu thiệt hại, đồng thời hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội bền vững và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Hướng đi này hợp lý: khi thiên tai khó tránh, chất lượng thông tin và khả năng hành động sớm là phần có thể cải thiện.
Các mốc dự báo cần đi kèm khả năng hành động
Kế hoạch đặt mục tiêu hiện đại hóa theo dõi, giám sát, dự báo thiên tai và cảnh báo thiên tai, hướng tới năng lực ngang tầm các quốc gia hàng đầu trong khu vực. Mục tiêu tự động hóa là trên 95% với trạm khí tượng, đo mực nước, đo mưa và đo gió trên cao; với trạm đo lưu lượng, tỷ lệ phấn đấu là trên 40%. Đây là nền tảng quan trọng, nhưng thiết bị chỉ có ý nghĩa khi dữ liệu được truyền nhanh và chuyển thành hướng dẫn dễ hiểu.
Các mốc dự báo đủ độ tin cậy được đặt ở 2-3 ngày với áp thấp nhiệt đới, 3-5 ngày với bão; 2-3 ngày với lũ trên sông lớn ở Bắc Bộ, 1-2 ngày ở Trung Bộ và 10 ngày ở Nam Bộ. Kế hoạch cũng yêu cầu tăng ứng dụng công nghệ hiện đại và trí tuệ nhân tạo, chuyển từ dự báo hiện tượng sang dự báo tác động, đồng thời phát triển dự báo mưa định lượng và dự báo lũ phục vụ vận hành hồ chứa.
Bản đồ rủi ro phải dẫn tới chuẩn bị tại chỗ
Mục tiêu bao phủ là rõ ràng: 100% khu vực nguy cơ cao lũ quét, sạt lở đất phải được rà soát, cập nhật trên bản đồ cảnh báo; 100% khu vực trọng điểm, xung yếu được lắp hệ thống theo dõi, giám sát. Toàn bộ tàu cá đánh bắt vùng khơi và vùng lộng cũng hướng tới được trang bị hệ thống giám sát và bảo đảm liên lạc. Những con số này chỉ tạo khác biệt nếu thông tin đến được đúng người, đúng lúc.
Kế hoạch đặt mục tiêu mọi cấp chính quyền, cơ quan, tổ chức và hộ gia đình nhận đủ thông tin, có kỹ năng cần thiết để phòng tránh, giảm nhẹ thiên tai. Đây là phần thiết thực nhất với người dân: cảnh báo phải gắn với phương án sơ tán, tìm kiếm cứu nạn và hỗ trợ lương thực, thuốc men, nhu yếu phẩm kịp thời theo phương châm “4 tại chỗ”. Nâng năng lực ứng phó ở cơ sở vì thế quan trọng không kém việc kéo dài thời gian dự báo.
Thước đo thành công là năng lực triển khai
Kế hoạch bao gồm hoàn thiện pháp luật, nâng nhận thức cộng đồng, củng cố lực lượng, rà soát quy hoạch, phát triển khoa học công nghệ, hợp tác quốc tế và đầu tư công trình. Hạ tầng ưu tiên gồm đê điều, hồ đập, nơi neo đậu tàu thuyền tránh bão và công trình phòng chống sạt lở, ngập úng, hạn hán, xâm nhập mặn. Ưu tiên công trình đa mục tiêu, liên vùng, liên ngành là lựa chọn đáng ủng hộ, bởi rủi ro thiên tai không dừng ở ranh giới địa phương.
Tuy vậy, chỉ tiêu tự động hóa hay bản đồ cảnh báo không tự động làm giảm thiệt hại. Kết quả sẽ phụ thuộc vào việc dữ liệu có liên thông, dự báo có chuyển thành chỉ dẫn cụ thể và lực lượng tại chỗ có đủ kỹ năng, trang thiết bị hay không. Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành và địa phương theo dõi, kiểm tra, đánh giá; định kỳ rà soát, tổng hợp, báo cáo kết quả và đề xuất biện pháp cần thiết. Đây mới là khâu quyết định biến kế hoạch thành năng lực bảo vệ người dân.
Kế hoạch đặt đúng trọng tâm khi gắn hiện đại hóa dự báo với cảnh báo, chuẩn bị cộng đồng và nâng cấp hạ tầng. Giá trị cuối cùng không nằm ở số lượng trạm mới, mà ở việc người dân có thêm thời gian và phương tiện để tránh nguy hiểm. Nếu việc thực hiện được giám sát sát sao, mục tiêu giảm thiểu thiệt hại có cơ sở để trở thành kết quả thực tế.
