Quy hoạch là bản thiết kế cho một tỉnh đô thị hóa theo mạng lưới
Quy hoạch chung đô thị Khánh Hòa là định hướng tổ chức không gian, dân cư, hạ tầng và các hoạt động kinh tế trên toàn tỉnh, nhằm kết nối các đô thị ven biển với khu vực miền núi thành một hệ thống phát triển thống nhất. Ngày 20/10, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2007/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch đến năm 2050, tầm nhìn đến năm 2075. Đây không chỉ là kế hoạch mở rộng đô thị: quy hoạch đặt mục tiêu xây dựng Khánh Hòa thành đô thị loại I hiện đại, thông minh, xanh và bền vững, đồng thời là trung tâm kinh tế biển, công nghiệp công nghệ cao, logistics, dịch vụ chất lượng cao và du lịch quốc tế. Tầm vóc của mục tiêu đòi hỏi phát triển vượt khỏi một đô thị đơn lẻ. Vì thế, điểm đáng chú ý là cách quy hoạch phân bố động lực và kết nối các địa bàn, thay vì dồn nguồn lực vào riêng Nha Trang.
Phạm vi quy hoạch bao trùm toàn bộ địa giới hành chính tỉnh, với diện tích tự nhiên khoảng 8.706,75 km² và phần dự kiến lấn biển khoảng 6.247 ha. Quy mô lớn này khiến bài toán không chỉ là tăng diện tích xây dựng, mà còn phải cân bằng giữa đô thị, nông thôn, biển đảo và vùng sinh thái. Đó là nền tảng để xem xét quy hoạch đô thị 2050 như một lựa chọn chiến lược: Khánh Hòa muốn trở thành đầu mối vùng, nhưng chỉ có thể làm được nếu các trung tâm mới bổ trợ cho nhau và không làm suy yếu tài nguyên, bản sắc địa phương.
Đa cực, đa trung tâm là cách gắn quy hoạch với mục tiêu thành phố trực thuộc Trung ương
Cấu trúc cốt lõi gồm hai phân vùng phát triển, ba cực động lực và bốn hành lang kết nối, dựa trên chuỗi đô thị ven biển với Nha Trang giữ vai trò hạt nhân. Phía đông tập trung các đô thị biển và những hoạt động như hành chính, công nghiệp, dịch vụ, du lịch, cảng biển, logistics và kinh tế biển; phía tây dành trọng tâm cho nông nghiệp, lâm nghiệp, đô thị sinh thái, bảo tồn thiên nhiên và văn hóa. Ba cực cũng được phân vai: Vân Phong ở phía bắc hướng đến công nghiệp và logistics biển quy mô lớn; cụm Nha Trang–Cam Lâm–Cam Ranh ở trung tâm đảm nhiệm dịch vụ, hành chính, du lịch và công nghiệp công nghệ cao; phía nam, gồm Phan Rang và vùng kinh tế phía nam, hướng đến du lịch, văn hóa, năng lượng sạch và công nghiệp xanh. Cách phân vai này hợp lý hơn việc xem toàn tỉnh như một dải đô thị đồng nhất.
Bốn hành lang kết nối, gồm một trục Bắc–Nam và ba trục Đông–Tây, được kỳ vọng nối các trung tâm với cảng biển, sân bay, khu công nghiệp và Tây Nguyên; hành lang Bắc–Nam gắn chuỗi đô thị biển từ Vân Phong đến Cà Ná. Quy hoạch định hướng phát triển đồng bộ đường bộ, đường sắt, đường biển và hàng không, trong đó có nâng cấp sân bay quốc tế Cam Ranh, phát triển sân bay quốc tế Vân Phong, cảng biển và đường sắt tốc độ cao. Nếu được triển khai đồng bộ, mạng lưới này có thể giúp người dân đi lại thuận tiện hơn, đồng thời giảm trở ngại cho vận chuyển hàng hóa, logistics và giao thương. Đây là mắt xích thực chất nối mô hình không gian với mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.
Tăng trưởng lớn chỉ có ý nghĩa nếu chất lượng sống theo kịp
Các dự báo cho thấy áp lực thực thi sẽ không nhỏ: dân số toàn tỉnh được dự kiến đạt khoảng 2,7–2,8 triệu người vào năm 2030, 3,7–3,8 triệu vào năm 2040 và 5–5,1 triệu vào năm 2050. Đất xây dựng đô thị dự kiến tăng từ khoảng 98.310–100.960 ha năm 2030 lên 176.860–179.810 ha vào năm 2050. Du lịch cũng được đặt mục tiêu đạt 30–33 triệu lượt khách năm 2030, 40–42 triệu năm 2040 và 55–60 triệu năm 2050. Những con số này cho thấy quy hoạch không thể chỉ đo bằng tốc độ xây dựng: hạ tầng xã hội, nhà ở, dịch vụ công, an sinh và năng lực bảo vệ môi trường phải theo kịp lượng cư dân và du khách.
Lợi ích với người dân sẽ phụ thuộc vào việc quy hoạch phân bổ nguồn lực có công bằng hay không. Tổ chức hợp lý giữa đô thị, nông thôn, công nghiệp, dịch vụ, du lịch và biển đảo có thể mở rộng cơ hội việc làm, cải thiện tiếp cận dịch vụ và nâng chất lượng sống; nhưng mở rộng đất đô thị thiếu kiểm soát sẽ tạo sức ép lên tài nguyên và hệ sinh thái. Quy hoạch đặt yêu cầu hài hòa phát triển kinh tế với bảo vệ thiên nhiên, gìn giữ văn hóa, di sản và bảo đảm an sinh xã hội. Vì vậy, tiêu chí “xanh, thông minh” cần được đánh giá qua kết quả cụ thể trong đời sống, không chỉ qua hình ảnh đô thị mới.
Lộ trình dài hạn, kết quả phải được kiểm chứng qua từng chặng
Lộ trình triển khai chia thành ba giai đoạn: giai đoạn 2026–2030 tập trung hoàn thiện thể chế, quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật và dự án trọng điểm; giai đoạn 2030–2040 tiếp tục hoàn chỉnh chuỗi đô thị ven biển và tăng liên kết giữa các cực; giai đoạn 2040–2050 hướng tới hoàn thiện cấu trúc đa cực, đa trung tâm, hình thành đô thị ven biển xanh, sinh thái và có sức cạnh tranh. Trong ngắn hạn, trung tâm hành chính hiện hữu tại Nha Trang tiếp tục được duy trì; việc đầu tư trung tâm mới sẽ theo lộ trình, gắn với nguồn lực và tiến độ hạ tầng. Điều đó cho thấy quy hoạch không đồng nghĩa với việc mọi dự án sẽ xuất hiện cùng lúc.
Các mốc đô thị cũng tạo thước đo cho tiến độ: đến năm 2030, Khánh Hòa phấn đấu đạt tiêu chí đô thị loại I với hệ thống 15 đô thị; năm 2040 dự kiến hình thành năm đô thị loại II; đến năm 2050 hoàn chỉnh hệ thống 21 đô thị loại II, loại III và các khu theo cơ chế đặc thù. Quy hoạch Khánh Hòa vì thế là nền tảng quan trọng, nhưng không tự bảo đảm mục tiêu thành phố trực thuộc Trung ương. Thành công sẽ phụ thuộc vào năng lực thực hiện, kỷ luật sử dụng đất, chất lượng hạ tầng và khả năng giữ cân bằng giữa tăng trưởng với sinh thái. Định hướng đa cực đáng ủng hộ chính vì nó đặt ra một bài kiểm tra rõ ràng: phát triển phải lan tỏa lợi ích, không chỉ mở rộng đường chân trời xây dựng.
