Từ hợp tác sang cùng làm chủ công nghệ
Mạng lưới nhà khoa học Việt Nam và Nhật Bản là cơ chế kết nối chuyên gia hai nước để cùng nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ trong những lĩnh vực có lợi ích chung. Đề xuất này cho thấy hợp tác công nghệ Việt Nhật cần tiến xa hơn trao đổi kỹ thuật, hướng đến đồng sáng tạo công nghệ và tạo ra năng lực nghiên cứu chung. Sáng 9/11, trong chuyến thăm chính thức Nhật Bản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam dự Diễn đàn Công tư về hợp tác kinh tế và khoa học - công nghệ tại Tokyo, với chủ đề “Đồng sáng tạo công nghệ, đồng kiến tạo chuỗi giá trị tương lai”. Tại đây, ông đề nghị hai nước cùng nghiên cứu, phát triển và làm chủ công nghệ. Đây là lựa chọn đúng lúc: Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 và xác định khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số cùng nhân lực chất lượng cao là động lực then chốt.
Sáu lĩnh vực, từ robot đến công nghệ lượng tử
Danh mục được nêu trong cuộc hội đàm chiều 9/11 giữa Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae gồm robot, chip bán dẫn, công nghệ năng lượng, công nghệ sinh học, đường sắt tốc độ cao và lượng tử. Bốn lĩnh vực đầu gắn trực tiếp với những nhu cầu nổi bật của sản xuất, năng lượng và đời sống; hai lĩnh vực còn lại mở rộng hợp tác sang hạ tầng giao thông tiên tiến và công nghệ nền tảng. Vì vậy, robot và bán dẫn không nên bị xem như hai điểm sáng riêng lẻ: chúng có thể kết nối với năng lượng, sinh học và các ngành công nghiệp khác qua bài toán thiết kế, vật liệu, thiết bị và ứng dụng. Nhưng danh sách ưu tiên chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm nhóm nghiên cứu chung, mục tiêu rõ ràng và con đường đưa kết quả ra thị trường. Mạng lưới nhà khoa học có thể tạo đầu mối cho sự phối hợp ấy, thay vì để các dự án rời rạc.
Mạng lưới phải nối phòng thí nghiệm với doanh nghiệp
Giá trị của mạng lưới không nằm ở số lượng cuộc gặp, mà ở khả năng biến chuyên môn bổ trợ thành nghiên cứu, sản phẩm và năng lực sản xuất. Nhật Bản có thế mạnh về công nghệ, tài chính, quản trị, tiêu chuẩn chất lượng và mạng lưới thị trường; Việt Nam có nguồn nhân lực năng động, thị trường tiềm năng và vị trí trong mạng lưới sản xuất khu vực. Tổ chức liên kết giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và cơ sở nghiên cứu có thể giúp xác định bài toán thực tế, chia sẻ năng lực và gắn nghiên cứu với nhu cầu sản xuất. Đây cũng là cách để Việt Nam chuyển dần từ tiếp nhận, ứng dụng sang cùng thiết kế và phát triển sản phẩm. Lãnh đạo hai nước đã nhất trí thúc đẩy hợp tác khoa học - công nghệ theo hướng đồng hành, đồng kiến tạo và hợp tác công tư. Muốn lời hứa ấy thành kết quả, doanh nghiệp cần hiện diện từ đầu, không chỉ chờ công nghệ hoàn tất.
Thước đo là công nghệ và lợi ích đến với người dân
Hợp tác chỉ thuyết phục khi đem lại kết quả có thể nhận thấy: công nghệ được phát triển, sản phẩm được tạo ra, doanh nghiệp cùng trưởng thành và nhân lực chất lượng cao được đào tạo. Với người dân, tác động có thể đến qua dịch vụ, việc làm và năng lực sản xuất tốt hơn; hai lãnh đạo cũng nhất trí tăng cường kết nối nhân lực, giao lưu nhân dân và hợp tác trong y tế, lao động, giáo dục. Phần việc tiếp theo cần bám sát các cam kết triển khai. Tô Lâm hoan nghênh thỏa thuận tạo thuận lợi cho các dự án viện trợ không hoàn lại của Nhật Bản tại Việt Nam, đồng thời đề nghị khởi công đúng tiến độ các dự án Đại học Việt Nhật và Bệnh viện Chợ Rẫy. Kết luận, mạng lưới nhà khoa học chỉ trở thành động lực nếu nối được nghiên cứu với doanh nghiệp, đào tạo và nhu cầu xã hội. Đó mới là nền tảng để đồng sáng tạo tạo ra giá trị lâu dài cho cả hai nước.
